مشخصات رود ارس

رودخانه ارس یکی از مهمترین رودخانه های ایران درحوزه آبریز دریای خزر می باشد . حوزه آبریز ارس با مساحت بیش از صد هزار کیلومترمربع قسمتهایی از خاک کشورهای ترکیه ، آذربایجان، نخجوان ، ارمنستان و ایران را دربرمی گیرد . حدود 41% مساحت کل حوزه در ایران واقع شده که شهرهای مرند ، ماکو ،‌خوی ،‌بازرگان ، جلفا ، اهر ، کلیبر ، مشگین شهر ، گرمی ،‌اردبیل ،‌پلدشت ، اصلاندوز و پارس آباد را شامل می شود .

رودخانه ارس از کوههای « بین گول » واقع در جنوب ارزروم ترکیه سرچشمه می گیرد و یک شاخه فرعی از کوههای واردینسکی قفقاز سرچشمه میگیرد . طول کل آن 1072 کیلومتر است که 440 کیلومتر آن مرز ایران و کشورهای نخجوان ، ارمنستان و آذربایجان را تشکیل می دهد که  61 کیلومتر(61کیلومتر طول مستقیم و88کیلومتر طول غیر مستقیم میباشد) آن در استان اردبیل می باشد .

رودخانه ارس درمحل میله مرزی ثلاثه وارد خاک ایران شده و در روستای تازه کند پارس آباد از ایران خارج می شود .

حدود 160 شاخه کوچک و بزرگ دارد که نظیرنخجوان چای ، مگری ، افچی چای ، ماکوچای ( زنگمار ) ، حاجیلر ، قطورچای و دره رود شاخه های مهم آن می باشد .

 

مشخصات رفتاری رودخانه ( مورفولوژی )

رودخانه ارس در دو بخش کوهستانی و دشتی تقسیم می شود که در مناطق بالادست کوهستانی و در پایین دست ( استان اردبیل ) بصورت دشتی می باشد .

ارس بنابه دلایل متعدد زمینهای ساحلی خود را به واسطه تغییرات جانبی جریان مورد تهاجم قرارداده و موجب تخریب زمینهای زراعی ، مسکونی و جاده های ساحلی می شود که خصوصاً درمناطق دشتی که شامل کل طول ارس در استان اردبیل می باشد حمله رودخانه به سواحل تشدید یافته و باعث تغییرات عرضی شدید شده است دیواره ها و کناره های سست فرسایش پذیر ارس تحت تاثیر جریان پر انرژی رودخانه ارس پیوسته در معرض فرسایش تخریب قرارداشته و از آنجاییکه خم بزرگ ارس به سمت ساحل ایران می باشد و باتوجه به شیب عرض رودخانه بخش اعظم جریان از کناره راست عبور کرده و ضمن تماس با رسوبات موجود کناره ها موجب تخریب و فرسایش آنها می گردد همچنین به دلیل خمش و پیچش (meandering)در داخل بستر که با ایجاد جزایر میانی همراه است واکثراً پس از یک دوره نسبتاً کوتاه به ساحل آذربایجان ملحق می شود . بررسی عکسهای هوایی نشان دهنده جریان درساحل ایران می باشد که باعث جدائی خاک ایران می گردد و بعضاً تا یک کیلومتر جابجایی دارد .


اقدامات شرکت آب منطقه ای جهت ساماندهی ارس

برای کنترل و جلوگیری از تشدید فرسایش شرکت آب منطقه ای از سال 67 در بازه های مختلف عملیات حفاظت از ساحل را برحسب اضطرار انجام داده است ولی برای حفاظت دایم و انتقال پایدار جریان به مسیر اصلی رودخانه ( مطابق پروتکل سال 1333 شمسی ) نیازمند شناخت دقیق رفتار رودخانه ارس بوده که با انجام مطالعات حقوقی ، هیدرولیکی ، هیدرولوژیکی ، مورفولوژیکی ، زمین شناسی و ارائه راهکار علمی وعملی دستیابی به هدف فوق میسر می گردد . لذا در این راستا مطالعات مرحله اول ساماندهی از سال 74 توسط مهندسین مشاور یکم انجام شده و با جمع آوری اطلاعات ، مدارک ، گزارش نقشه ها ، بازدیدهای صحرایی ، تهیه فیلم و عکس شناخت وضع موجود انجام گردید .

درقسمت دوم ، مطالعات پایه مهندسی شامل مطالعات هیدرولوژیکی ، رسوب زمین شناسی ،‌مورفولوژی ، ژئوتکنیک ، مصالح قرضه ، نمونه کاربری اراضی و مطالعات حقوقی طرح گردآوری وتحیلی شد.

در قسمت سوم ، مطالعات هیدرولیکی وهیدرولیک رسوب با شبیه سازی ریاضی رودخانه با استفاده از نرم افزارهای کامپیوتری انجام گردید .

ودرقسمت چهارم مطالعات فاز دوم ازسال 85 شروع شده است.

روش های ساماندهی ارائه شده براساس اهداف ذیل طراحی می شود .

1-      توانایی انتقال کناره به داخل بستر موجود .

2-      توانایی نگهداشتن کناره درمحل انتقال یافته .

3-      عدم ایجاد فرسایش درساحل کشورمقابل .

4-      پایداری و سازگاری با شرایط مورفولوژی و هیدرولیکی و رفتارزیست بوم ارس .

5-      هزینه مناسب و اجرای آسان .


براساس موارد فوق از سال 67 تا سال 80 ، حدود 15 کیلومتر دایک سنگی اجرا و ساماندهی گردیده  و پس از

نتایج مطالعات فاز اول  نیز بازه های ذیل اجرا شده است:

1- بازه قره داغلو به طول km 4 جهت آزادسازی   110 هکتار اراضی از دست رفته .

2- بازه تازه کند به طول km 8/2 جهت آزاد سازی   51 هکتار اراضی از دست رفته .

3- بازه مقصود لو به طول km 2/7 جهت آزاد سازی   201 هکتار اراضی از دست رفته .

4- بازه اوزون تپه به طول km 4 جهت آزاد سازی 138 هکتار اراضی از دست رفته .

5-احداث دایک حفاظتی وهارد پویند درطول 200متر درزهکش برگشتی a تازه کند پارس آباد

6- احداث دیواره گابیونی باسنگ لاشه  بطول 400 متر درمحدوده میله مرزی 2/57 بازه علیرضا آباد


براساس موارد فوق از سال 67 تا سال 87 ، حدود 34 کیلومتر دایک سنگی واپی های بزرگ وکوچک ودیواره گابیونی اجراء و ساماندهی گردیده  است .


اقدامات درحال انجام در رودخانه ارس:

1-      اجرای عملیات خشکه چینی (ریپ رپ)جهت حفاظت محدوده میله های مرزی 1/ 57 تا2/57 و پاسگاه روستای علیرضا آباد به طول یک کیلومتر.

2-      شروع عملیات اجرایی در بازه محمدرضا لو به طول 75/1 کیلومتر جهت جلوگیری از فرسایش بیشتر و‌ آزاد سازی 36 هکتار اراضی درطول در رودخانه ارس.

 

اقدامات پیش بینی شده وضروری قابل انجام در رودخانه ارس درصورت تامین اعتبار موردنیاز:

1-      جهت جلوگیری از فرسایش بیشتر و‌ آزاد سازی 36 هکتار اراضی درطول در رودخانه ارس در بازه های محمدرضا به طول 5/1 کیلومتر

2-      .جهت آزادسازی 50 هکتار از اراضی و کنترل مسیل اراضی کشت و صنعت پارس بطول 8/3 کیلومتر .

3-      جهت حفاظت میله های مرزی و پاسگاه روستای علیرضا آباد به طول 2 کیلومتر.

4-      جهت آزادسازی 70 هکتار اراضی دربازه توپراق کندی به طول 5/3 کیلومتر

5-      جهت ساماندهی و حفاظت سواحل و حفاظت میله مرزی 1/53 به طول 2 کیلومتر.

6-      جهت ساماندهی بازه غرب سربند به طول یک کیلومتر

7-      جهت حفاظت وتجدید نصب میله های از بین رفته باتوجه به سقوط میله های مرزی در سالهای قبل به دلایل اشاره شده در فوق  .


جهت حفاظت از مناطق مسکونی هموطنان مرز نشین و سرمایه های آنان وتامین امنیت ساکنین روستاهای مرزی :

نیاز به اعتباری بالغ بر280  میلیارد ریال می باشد که نیاز به ساحلبندی فوری دارند همچنین جهت مرمت و بازسازی سازه های آسیب دیده که درسالهای قبل احداث شده و همیشه درمعرض حملات شدید آب می باشد و جهت حفاظت از سرمایه گذاری انجام شده و تامین امنیت اراضی آزاد شده و سالانه نیاز به اعتبارمی باشد .


ملاحظات حقوقی:

* براساس عهدنامه ترکمنچای رودخانه ارس به عنوان مرز ایران و کشور اتحاد جماهیر شوروی سابق قرار گرفته است .

* خط مرز منطبق برنصف المیاه رودخانه در سال 1333 شمسی می باشد که بانقشه برداری دقیق و پروتکلهای مربوطه مشخص و معین گردیده است .

* خط مرز همواره مسیری ثابت داشته و با تغییرات جانبی رودخانه مسیر مرز عوض نمی شود .

* اجرای ساحلبندی توسط طرفین همیشه در پشت خط ساحل انجام می گیرد .

* برای حفظ کرانه ها از خرابی و جلوگیری از تغییر مسیر رودخانه های سرمدی درصورتیکه لزوم آن را مصادر امور طرفین متعاهدتین متفقاً ضروری بدانند کناره بندی خواهد شد . این عملیات هزینه آن به عهده طرفی خواهد بود که کرانه به آن تعلق دارد

*اجرای هرگونه طرح ساماندهی منوط به اخذ مجوز از کمیته هماهنگی رودخانه های مرزی و کشور مقابل می باشد .

/ 0 نظر / 18 بازدید