ایران ومصر واستراتژِی منطقه

ایران، مصر و استراتژی منطقه

 

امید حاتمی

روابط و مناسبات سیاسی ایران و مصر در طول سالیان گذشته، فراز و نشیب ها و کش و قوس های زیادی به همراه داشته و این کش و قوس ها مصری ها را همواره بین دو موضع بیم و امید قرار داده است . اما تحولات جدید منطقه و نقش و جایگاه با اهمیت ایران در تعیین و جهت دهی استراتژی های منطقه، مصری ها را بر آن داشته که بیش از پیش به فکر عادی سازی روابطی باشند که در گذشته ها به تیرگی گراییده و تا قطع روابط و تعطیلی دفتر حفاظت منافع ایران در قاهره نیز پیش رفته است .

با این حال انگیزه های تقریبا ناشناخته ای باعث گردیده است که مقامات مصری، گاه سخنان ناهمگون با ضرورت های یاست خارجی شان در رابطه با مناسبات خود با ایران اظهار کنند . تازه ترین این اظهارات، متهم ساختن تهران به حمایت از تروریست های مصری توسط آقای حسنی مبارک است که واکنش های تند مسئولان سیاست خارجی ایران را برانگیخت; به طوری که آقای خرازی وزیر خارجه و امین زاده معاون وی هر دو تصریح کردند که رابطه با مصر در دستور کار ایران نیست . این اظهارات و اعلام مواضع با برخی تحولات داخلی مصر از جمله تمهیدات حسنی مبارک برای جانشینی فرزندش جمال مبارک به جای خود و دعوت از اسرائیلی ها برای مذاکره درباره روند صلح خاورمیانه، همراه شده و چندی پیش حسنی مبارک طی یک گفت وگوی تلفنی با شارون، ضمن تبریک انتصاب مجدد وی در پی انتخابات اخیر اسرائیل، از وی برای سفر به مصر واز سرگیری مذکرات دعوت کرد; اگر چه یک سال پیش از آن شارون را به تعمد و اخلال در مذاکرات خاورمیانه متهم کرده بود .

بنابراین نیم نگاهی به مسئله فلسطین به عنوان یک مسئله مهم مشترک بین دو کشور ایران و مصر و احتمال آن که مواضع یاد شده در پیگیری مسئله فلسطین تاثیر گذار باشد، ضرورت کنار گذاشتن اختلافات بی اساسی را که متکی و مستند به هیچ گونه مدرک و دلایل قانع کننده ای نیست، منتفی نساخته و حتی تاکیدی بر آن می تواند باشد .

بر این اساس، مروری بر روند مناسبات و تحولات در روابط دو کشور، چشم اندازی روشن و مثبت را از روابط و آینده طرفین، بازگو خواهد کرد .

ایران و مصر به عنوان دو مرکز عمده و دو حوزه اصلی تمدن شرق، از دیر باز با یکدیگر ارتباط داشته، در پیشبرد تاریخ و تمدن بشری نقشی بسیار تعیین کننده ایفا کرده اند . آغاز این روابط به زمان های بسیار دور باز می گردد; زمانی که هر دو کشور گهواره تمدن های عصر خود بودند .

روابط و مناسبات سیاسی ایران و مصر، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به دلیل امضای قرار داد کمپ دیوید، به دستور امام خمینی (ره)، در سال 1979 قطع گردید . با پذیرش شاه مخلوع از سوی مصر، روابط فیمابین متشنج شد . پس از آغاز جنگ ایران و عراق، نخست مصر هر دو طرف را محکوم کرد و مخالفت خود را با این جنگ بیهوده میان دو کشور مسلمان و همسایه ابراز داشت; اما مصر از اینکه عراق می توانست سدی در مقابل گسترش انقلاب اسلامی باشد، خشنود بود . از همین رو، مصر پس از شدت یافتن جنگ، کمک های نظامی بسیاری به عراق کرد .

رشد جنبش اسلامی در منطقه، به طور اعم، و در مصر، به طور اخص، که مشخصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، روند قابل توجهی گرفت، موجب گردید تا مقامات مصری، ایران را به دخالت در امور داخلی کشور خود متهم کنند; با این حال هیچ گاه نتوانستند مدرک یا سندی در این خصوص ارائه نمایند . از سوی دیگر دولت مصر با عنوان کردن همین اتهام در تاریخ سیزدهم اسفند ماه 1366، اقدام به بستن دفتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران در قاهره کرد .

با پذیرش قطعنامه 598 و پایان جنگ تحمیلی، جمهوری اسلامی ایران دریک حرکت بشردوستانه و به طور یکجانبه، اسرای مصری را که در طول جنگ در کنار نیروهای عراق به اسارت در آمده بودند، از طریق وساطت شیخ محمد غزالی، روحانی برجسته مصری آزاد کرد .

پس از جریان جنگ دوم خلیج فارس و آزادسازی کویت توسط نیروهای متفقین به رهبری آمریکا، بار دیگر نقشه سیاسی خاورمیانه دگرگون شد . این دگرگونی ها و تحولات، زمینه مناسبی برای نزدیکی تهران و قاهره فراهم آورد و در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه سال 1370، دفاتر حفاظت منافع دو کشور در تهران و قاهره گشایش یافت . از آن زمان تاکنون، مقامات دو کشور، طی تماس ها و گفت وگوهای دوجانبه در صدد بهبود مناسبات برآمده، می کوشند تا سطح آن را ارتقا دهند .

طی یک دهه گذشته، دو کشور در مسایل بین المللی زیر، همکاری خوبی با یکدیگر داشته اند:

1 . هماهنگی مواضع دو کشور در مسئله بوسنی;

2 . موضع گیری نزدیک دو کشور درباره پیمان منع گسترش سلاح های کشتار جمعی;

3 . رایزنی های دو کشور در مسئله حقوق بشر که به تغییراتی مهم در قطعنامه حقوق بشر علیه ایران از مثبت و ممتنع انجامید;

4 . همکاری دو کشور در چارچوب سازمان کنفرانس اسلامی و شرکت عمرو موسی، وزیر خارجه مصر در اجلاس تهران .

با این وجود، چندی پیش «حسنی مبارک » رییس رژیم مصر، با متهم کردن جمهوری اسلامی ایران به پناه دادن به تروریست های مصری گفت: عادی سازی روابط بین ایران و مصر تا زمانی که تهران مبادرت به این کار می کند، منتفی خواهد بود .

بی هیچ تردید برای امت مسلمان و برای جهان اسلام خسارت بزرگی است که مصر را از دست بدهد . بی شک ما با مصر در مسئله کمپ دیوید اختلاف اصولی و ریشه ای داریم و موضع جمهوری اسلامی ایران در مسئله فلسطین شفاف ترین مواضع است و چگونگی آن هم بر همه روشن است . ولی به باور ما، مسایل سیاسی قابل تغییر و تحول، نباید مانع از همکاری و ارتباط دو کشور در مسایل دو جانبه و مسایل مبتلا به جهان اسلام شود .

اصولا مسئله مورد اختلاف را باید به تدریج حل کرد . لزومی ندارد که ما فقط در موارد اختلافی صحبت کنیم; چرا که موارد وفاق، فراوان است و ما باید در افزایش آن بکوشیم . آیا فقط از راه «حمله » و قطع رابطه، می توان مسایل مورد اختلاف را بر طرف ساخت؟ یا راه های دیگری هم برای این گونه امور وجود دارد؟ در جایی که ما در جهان آماده گفت وگو و تبادل نظر هستیم، چرا اهل ایمان و برادران دینی با یکدیگر به گفت وگو ننشینند؟

اصولا در هیچ جای دنیا، رهبران احزاب و سیاستمداران حاکم، حتی در ایران، در همه امور همفکر و هم رای نیستند، اما آنها همواره می کوشند که موارد اختلاف را به حداقل برسانند و در تکامل و پیشرفت جامعه و امور کشور خود پیش بروند . چرا ما چنین نباشیم؟

به هر حال در شرایط فعلی که فلسطینی ها به جای مذاکره و وقت تلف کردن در توافقنامه هایی بی مایه و بی معنی که قبلا به آنها تحمیل شده بود، انتفاضه را انتخاب کرده اند، فرصتی هم برای ایران و هم برای مصر دست داده است که بیایند اختلاف و مشکلی را که بر سر مسئله فلسطین دارند، حل کنند . اکنون این مشکل می تواند خودش مشکل گشا شود; به این معنا که مصری ها بدون اینکه از مواضع اصلی خود عقب نشینی کنند و ایران هم بدون اینکه از مواضع خود برگردد، همدیگر را در جنگ دیپلماتیکی علیه اسرائیل، یاری دهند . ایران و مصر اگر بتوانند یکدیگر را پشتیبانی کنند، می توانند تعادل منطقه را به نفع انتفاضه به هم بزنند .

دنیای سیاست، عالم ممکنات است . هم ایران و هم مصری ها باید این را بدانند که اگر روابط خوب، عادی، طبیعی و روشن و شفاف با هم داشته باشند، به هیچ وجه به معنی از دست رفتن پایگاه های فکری و عقیدتی نظام سیاسی آن دو نخواهد بود .

/ 0 نظر / 7 بازدید