ژئومدیا، قدرت رسانه و امپریالیسیم رسانه ای

 

بخش اول:

نویسنده: علی راثی

 

در عصر حاضر جنگها از جنگ های سخت و نظامی به جنگ نرم و غیر نظامی تغییر ماهیت پیدا کرده اند.دلیل اصلی این امر تغییر ماهیت قدرت از سخت به نرم است.یکی از ابزارهای مورد استفاده در جنگ نرم رسانه های اینترتی و شبکه های اجتماعی و وبلاگی است.فیس بوک،توتیترازجمله  این شبکه های اجتماعی است که در حوادث پس از انتخابات با حمایت عینی امپریالیسم رسانه ای  محملی برای رواج شایعه و جنگ نرم علیه نظام شد..(زرهانی، حسین، 1388)

تولید انبوه ابزارهای ارتباطی، ساخت پایگاه های عظیم اینترنتی و احداث صدها شبکه تلویزیونی و رادیویی در دنیا، تنها با هدف انتقال صحیح و سریع اطلاعات، تجهیز نگردیده است، ورای فعالیت های اطلاع رسانی، هدایت خواسته ها و نیات سیاسی نهفته است . امپریالیسم  رسانه جهانی، امروزه با خلا اطلاع رسانی، افکار عمومی جهانیان را در چارچوب نیل به اهداف خاصی، هدایت می کند و با بهره گیری از امکانات «تکرار» ، «گسترده » و «یکسویه » نظام اطلاع رسانی نوین را شکل می دهند .هماهنگ سازی افکار عمومی مردم با نیات و اهداف نظام سیاسی، یکی از دستاوردهای عظیم و مؤثر اطلاع رسانی امروزی است .

مباحث امپریالیسم رسانه ای اندکی پیش از 1970 میلادی؛ هنگامی که کشورهای در حال توسعه انتقادهایی را بر چگونگی نظارت کشورهای توسعه یافته بر روی رسانه ها وارد می ساختند، مطرح گردید.در حقیقت، باید گفت امپریالیسم رسانه تئوری ای است که شرح می دهد چگونه کشورهای کوچکتر هویت خویش را در نتیجه تغذیه اجباری رسانه های کشورهای بزرگتر از دست می دهد

امپریالیسم


وقتی از امپریالیسم سخن گفته می شود، منظور سیاستهای سلطه گری یک دولت در کشور یا سرزمین دیگر است. امپریالیسم جهانی در قرن شانزدهم به صورت استعمارگری اروپا آغاز شد. هر چند بحث و بررسی‌های مربوط به آن، در قرن نوزدهم توسط "هاینریش فرید یونگ" در آلمان مطرح شد و دولت‌های اروپایی به این نتیجه رسیدند، که مزایای مالی و بازرگانی را می‌توان غالباً از راه ‌های غیر رسمی به دست آورد. سقوط سریع استعمار، سبب شد که کشورهای قدرتمند در جستجوی راه‌های دیگری باشند، که تسلط آنها را تأمین کند. گسترش امپراتوری غیررسمی، به عنوان جانشینی برای حکومت استعماری رسمی و ایجاد مکانیسم‌های جدید کنترل، پس از جنگ جهانی دوم، به قدری غالب بود، که سبب پیدایش اصطلاح "استعمار نو" شده است.در هر صورت واقعیت این است، که دوره یا عصر امپریالیسم پیچیده‌تر از آن است، که بتوان آن را با یک فرمول ساده توضیح داد. تکنولوژی جدید، بیش از تکنولوژی قدیم، از نظر حوزه عمل، بین‌المللی است. به همین دلیل دارای اثرات ویژه ای برای عملکرد امپریالیستی است (الهی1383، ص28(

از اواخر دهه 1960 ، به دنبال عمیق تر شدن مبارزات استقلال ‌طلبی ممالک جهان سوم، موج انتقاد گری وسیعی در زمینه ارتباطات پدید آمد و نه تنها شیوه‌های مطالعات و تحقیقات غربی ارتباطی، بلکه سبک‌های روزنامه‌نگاری و نیز روش‌های انتقال اخبار بین‌المللی و انعکاس رویدادهای کشورهای غیر غربی در وسایل ارتباط جمعی جهانی نیز، مورد انتقاد قرار گرفتند.گسترش مطالعات و تحقیقات انتقادی جهانی، در برابر مطالعات و تحقیقات تجربی مسلط غربی، در راه مقابله با نابرابری ‌های ارتباطی و عدم تعادل‌های اطلاعاتی، برای جهان سوم امکانات معنوی تازه‌ای فراهم می‌کند. محققان و متخصصان جهان سوم مطالعات و تحقیقات فراوانی در مورد نابرابری و عدم تعادل ارتباطات و اطلاعات جهانی ، استعمار جدید فرهنگی و امپریالیسم خبری و ارتباطی انجام داده‌اند.

توئیتر

توییتر(Twitter) یک سرویس به اصطلاح میکروبلاگینگ است که با شعارچه کار می‌کنید؟ (What are you doing) پا به عرصه وجود گذاشت در واقع این هدف اصلی توییتر بود که درحال حاضر دارای جایگزین‌هایی هم شده است. یکی دیگر از شاخصه‌های توییتر محدود بودن به تایپ تنها ??? کاراکتر است. این دو مشخصه به قدری بدیع و نو بود که به سرعت در بین کاربران اینترنت به محبوبیت رسید.از اقدامات جالب دیگری که توییتر انجام داده، اضافه شدن امکان لیست کردن افراد دنبال شده توسط شماست که می توانید مثلا برای دوستان خود لیستی جدا و برای گروه های خبری یک لیست جدا تهیه نمایید و دیگری امکان دوباره توییت (retwet) است که شما می توانید توییت فرد دیگری را دوباره توییت نمایید البته اگر از نوع توییت های عمومی باشد.

2-1- توئیتر و جنگ رسانه ای علیه ایران

اگرچه توییتر یک سرویس بین المللی است و تمام افراد از سراسر جهان به این ابزار دسترسی دارند اما پس از انتخابات ریاست جمهوری امسال به یکی از ابزارهای جنگ نرم علیه نظام تبدیل شد. سایت دیگری که در کنار فیس بوک در خدمت امپراطوری خبری دشمن فعالیت جدی را دنبال می‌نماید تویتر است. عملکرد تویتر به صورت یک وبلاگ خلاصه و شبیه به پیامک‌های اس‌ام‌اس بوده و در طول ماههای  اخیر به صورت جدی در اختیار سازمان دهندگان  اعتراضات برای تهییج و هماهنگی با اعضا و هوادارانشان برای شایعه سازی و  اغتشاش قرار گرفت. بدین ترتیب تویتر نقش بی‌سیم و شبکه ارتباطی نیروهای اپوزیسیون را بازی می‌کند بطوریکه در کنار حرکت‌ این سایت‌ها شاهد فشار دستگاه حکومتی آمریکا بر تویتر بودیم که حتی تعمیرات ماهیانه خود را انجام ندهد تا اینکه ارتباط آشوبگران لحظه‌ای قطع نشود.

پررنگ سازی شبه تقلب در انتخابات،ماجراهای برخی کشته های تقلبی و طراحی و انتشار بسیاری از شعارهای رادیکال توسط این شبکه اجتماعی انجام می شد.نقش این شبکه اجتماعی در حوادث پس از انتخابات به گونه ای بود که وزیر خارجه آمریکا از تلاش های کشورش برای اطمینان از دسترسی معترضان ایرانی به شبکه اجتماعی توئیتر دفاع کرد.به گزارش عصر ایران به نقل از لس آنجلس تایمز، در شرایطی که مقامات ایرانی، واشنگتن را به مداخله در امور انتخاباتی این کشور متهم کرده اند هیلاری کلینتون از تلاش های اخیر آمریکا برای اطمینان از اینکه توئیتر همچنان در دسترس معترضان ایرانی قرار دارد ، حمایت کرد.

امپریالیسم فرهنگی

واژه امپریالیسم فرهنگی، نشان دهنده ی نوعی نفوذ اجتماعی است، که از طریق آن، کشوری اساس، تصورات، ارزش‌ها، معلومات و هنجارهای رفتاری و نیز روش‌های زندگی خود را به کشورهای دیگر تحمیل می‌کند. در این مسیر، شرایطی پدید می‌آیند که شکل‌های فریبنده‌تر و پنهان‌تر هجوم فرهنگ سلطه‌جو را برتری می‌بخشد و ملی کردن سبک‌ها و الگوها، که محور اصلی تولیدات فرهنگی امپریالیستی را شکل می‌دهند، مورد توجه قرار می‌گیرد.امپریالیسم فرهنگی که در واقع «به کارگیری قدرت سیاسی و اقتصادی برای پراکندن ارزش ها و عادت های فرهنگ متعلق به آن در میان فرهنگ های غیر متجانس است»، از پدیده نامیمون دیگری به نام «امپریالیسم رسانه ای» برمی خیزد.

 

 امپریالیسم رسانه ای

امپریالیسم رسانه ای را بی تردید باید شکل مدرنی از امپریالیسم قلمداد کرد که شاکله ها و بنیانهای آن در دهه 1950 ، مشخصاً در آلمان غربی و پشت دروازه های کمونیسم، در بحبوحه جنگ سرد توسط ایالات متحده بنا شد.امریکا با افراشتن آنتن های متعدد رادیویی و تلویزیونی در شهر برلین ، در قلب سرزمین سرخ کمونیستی رسوخ می کرد، بدون اینکه نیازی به مداخله نظامی داشته باشد.این پیشروی تا به آنجا ادامه یافت، که پس از گذشت دو دهه ، در اواخر دهه هفتاد میلادی ، در مسکو نیز شعبه هایی از مک دونالد و مرغ کنتاکی پیدا می شد،که مشتریان در آنجا با ولع به دنبال صرف غذا همراه با نوشیدنیهایی چون کوکاکولا بودند (خدامرادی) امپریالیسم رسانه ای به طور منطقی از امپریالیسم فرهنگی نشأت می‌گیرد. اگر کنترل ایالات متحده یا غرب بر فرهنگ تصدیق شود، آنگاه باید گفت که این کنترل از رهگذر رسانه‌های عمومی ای تحقق می‌یابد، که ایجاد کننده شرایط برای همرنگی با فرهنگ هژمونی بوده اند. امروزه شاید اطلاعات، گرانبهاترین چیز برای همه باشد. با اطلاعات و کنترل آن می‌توان به همه چیز دست یافت. برخی نظریه‌پردازان ارتباطات بیان کرده‌اند، که امروز جهان در دست کسی است، که رسانه‌ها را در اختیار دارد. به اعتقاد گردانندگان اصلی صنعت رسانه‌ها، چند مؤسسه بزرگ، نه تنها رسانه‌های مهم همگانی آمریکا، بلکه جهان را تحت کنترل خود در خواهند آورد. تکنولوژی‌های نوین و اقتصاد آمریکا نوع تازه‌ای از سلطه و اقتدار مرکزی را که همان سلطه شرکت‌ها و مؤسسات بزرگ ملی و چند ملیتی است، بر اطلاعات پدید آورده است. این شرکت‌های بزرگ می‌توانند دستور کار ملی تعیین کنند. آنها جزئی از شبکه بین‌المللی اقتصاد جهان محسوب می‌شوند.

در بحث امپریالیسم رسانه ای، ما شبکه هایی از رسانه‌های مکتوب و غیرمکتوب همچون مجلات، شرکتهای تبلیغاتی و چاپ و نشر، شبکه های رادیویی و تلویزیونی و مطبوعات زنجیره ای را داریم، که تحت سیطره یک فرد یا یک ایدئولوژی خاص اداره می شود و کارکرد آن علاوه بر بیرون راندن رقبا، اثرگذاری بر مخاطبان جهانی و القاء آرا و نظرات خاص است .انواع رسانه‌ها از تلویزیون و سینما گرفته، تا موسیقی ومطبوعات تحت کنترل چند انحصار جهانی هستند. رسانه تنها صنعتی نیست، که در اقتصاد آمریکا انحصاری شده است. محصول رسانه‌ها از یک جنبه منحصر به فرد است.بر خلاف سایر صنایع که محصولاتشان مادی ومصرفی است، تولیدات رسانه‌ها اجتماعی سیاسی است.(باگدیکیان،1385 ،ص24)

تا زمانی که این انحصار غیرطبیعی بر رسانه‌ها وجود دارد، همه محصولات و حتی اطلاع رسانی و اخبار آنها را باید با دیده تردید نگریست. چون مسلم است هدف اولیه این کمپانی ها سلطه جویی اقتصادی است نه اطلاع رسانی.

- مصادیق امپریالیسم رسانه ای

بعضی از مصادیق امپریالیسم رسانه‌ای عبارتند از:

1) سینما: در دهۀ 1920 هنگامی که فیلمهای سینمایی برای نخستین بار به نمایش گذاشته شد، هالیوود، چهارپنجم مجموع فیلمهایی را که در جهان نشان داده می‌شد، می‌ساخت و آمریکا همچنان آشکارا بیشترین نفوذ را در صنعت سینما داشته و پخش فیلمهای آمریکایی تقریباً در سراسر جهان شیوع دارد.

2) تلویزیون: درآمدهای صادرات تلویزیون انگلیس و آمریکا تقریباً برابر است و حضور جهانی مهمی در کنار هم دارند.

3) آگهی‌های تبلیغاتی: 9 شرکت از میان شرکت‌های بزرگ تبلیغاتی جهان، آمریکایی هستند. این شرکت‌ها، شرکتهای بزرگ تبلیغاتی فراملیتی هستند که نقش عمده‌ای در نظام جهانی اطلاعات دارند.

4) ارتباطات الکترونیکی: نفوذ آمریکا در کانالهای الکترونیکی(که به منظور انتقال بسیاری از اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرند و دولتها و شرکتهای بزرگ به آن وابسته‌اند)، بسیار نیرومند است. حلقه‌های ارتباطی راه دور که اکنون برای بانکداری، معاملات پولی جهانی و برخی از انواع پخش برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی ضروری است، اکثراً در دست شرکتهای آمریکایی است(گیدنز، انتونی، 1381، 792)

5- شبکه های اینترنتی :نظیر فیس بوک ،فرندفیت،توییتر و که مرکز عمده و مدیریتی این شبکه های اجتماعی در دست قدرتهای مسلط بویژه امریکا می باشد

 

 ابر رسانه های امپریالیستی جهان

1) ای او ال – تایم وارنر: این کمپانی عظیم بخش اصلی بازار فیلم، شبکه (CNN)، اینترنت و رسانه‌های ‌چاپی را قبضه کرده و بزرگترین انحصار جهانی در زمینه رسانه ای است. این شرکت بزرگ از ترکیب غول بزرگ و جدید امریکن آن لاین با غول سنتی رسانه ای با نام تایم وارنر به وجود آمد.

امریکن آن لاین، بیشترین کاربران اینترنتی را در آمریکا و کانادا پوشش می‏دهد و از طریق شبکه CNN، و کمپانی فیلم سازی برادران وارنر به خوبی می‏تواند فرهنگ و باورهای آمریکایی را که در ایالات متحده  به ارزش‌های آمریکایی یا اصطلاحا (کیش آمریکایی) موسوم شده‌اند را در سراسر جهان شایع کند.

2) وایاکام: دومین شرکت بزرگ رسانه‌ای آمریکاست که مالک شبکه‌های ‌تلویزیونی متعددی چون شبکه سراسری CBS آمریکا است. از دیگر دارایی‌های ‌تاثیرگذار و بزرگ این شرکت می‏توان به شبکه تلویزیونی (MTV) اشاره کرد، که توسط ماهواره‌های ‌متعدد در سراسر جهان قابل مشاهده است و بخش بزرگی از صدور ارزش‌های آمریکایی را در سراسر جهان بر عهده دارد.وایاکام، در عرصه صنعت سرگرم سازی و محصولات خاص کودکان و نوجوانان پس از کمپانی دیزنی مقام دوم را در دنیا در اختیار دارد.

3)  نیوز کورپوریشن: سومین شرکت رسانه‌ای بزرگ آمریکا که علاوه بر ایالات متحده در بسیاری از کشورهای جهان از جمله انگلیس، استرالیا، کانادا، هند، هنگ کنگ، چین و ایتالیا نیز سرمایه گذاری‌های کلانی کرده و در هر جای دنیا صاحب شبکه‌های ‌رادیویی و تلویزیونی متعددی است.

نیوز کورپوریشن یا نیوزکورپ متعلق به غول ثروتمند رسانه‌ای جهان (روبرت مرداک) است که متأثر از اندیشه‌های ‌فوق‌العاده راست گرایانه (سرمایه‌داری آمریکایی) است.

بخش بزرگی از مسئولیت صدور ارزش‌های آمریکایی به سایر نقاط جهان را نیز این شرکت بر عهده دارد، چرا که نیوز کورپوریشن به واسطه دارا بودن استودیوی بزرگ فیلم‌سازی کمپانی معروف (فاکس قرن بیستم) تسلط و نفوذ بسیاری بر هالیوود دارد. علاوه بر این شبکه تلویزیونی ــ ماهواره ای فاکس و فاکس نیوز که از شبکه‌های ‌جنجالی خبرساز محسوب می‏شوند و مخاطبین نسبتا زیادی در سراسر آمریکا و جهان دارند متعلق به این شرکت هستند.

همچنین نیوزکورپ در انگلستان شبکه تلویزیونی اسکای (Sky) و سه روزنامه کثیرالانتشار «تایمز» ، «ساندی تایمز» و «سان» را در اختیار دارد و در هند، آمریکای لاتین و هنگ کنگ و استرالیا نیز چندین شبکه تلویزیونی داخلی را اداره می‏کند و اخیرا پیش شبکه اسکای ایتالیا را نیز در شهر روم راه اندازی کرد.

به طور کلی نیوزکورپ به تنهایی صاحب یک چهارم از کل رسانه‌های‌، شنیداری، دیداری و چاپی جهان است.

 

 

4) والت دیزنی: بزرگ‌ترین شرکت رسانه‌ای منحصرا سرگرم کننده آمریکا و جهان است که از لحاظ عظمت و درآمد مالی پس از نیوزکورپ قرار می‏گیرد. این کمپانی که بسیاری با شنیدن نام آن به یاد کارتون‌های جذاب و ملودرام سینمایی و تلویزیونی می‏افتند، مالک شبکه تلویزیونی ـ ماهوارهای سراسر امریکا (ABC)  است که نقش مؤثری در انتشار اخبار و اطلاع رسانی مردم آمریکا بر عهده دارد و طبق آمار سال 2000 کمیته نظارت بر رسانه‌های ‌تصویری آمریکا، بیش از هشتاد و سه درصد مردم آمریکا و کانادا اخبار و اطلاعات خود را از طریق این شبکه و بخش خبری آن، ای بی سی نیوز، دریافت می‏کنند.

5) برتلزمان: از بزرگ‌ترین شرکت‌های ‌رسانه‌ای که سرمایه‌گذاران آن آمریکایی ـ اروپایی هستند و حوزه نفوذ آن در اروپا بسیار قابل توجه است و سود دهی بسیاری دارد، کمپانی برتلزمان است.

احاطه و گستره نفوذ این کمپانی در خارج آمریکا در مقایسه با دیگر رسانه‌های ‌آمریکایی به حدی است که برخی آن را یک کمپانی غیر آمریکایی قلمداد می‏کنند.

خواهران معروف RTL که مجموعه‌ای از شبکه‌های ‌رادیو و تلویزیونی و استودیوهای فیلم‌سازی هستند، متعلق به این غول رسانه‌ای اروپایی ـ آمریکایی است. برتلزمان همچنین انتشارات (رندوم هاوس) را در اختیار دارد که یکی از بزرگ‌ترین موسسه‌های ‌انتشاراتی جهان قلمداد می‏شود و سالانه میلیون‌ها ‌جلد کتاب در سرتاسر جهان منتشر می‏کند.

شایان ذکر است، رقابت‌های شدیدی بین کمپانی برتلزمان و دیگر شرکت‌های آمریکایی وجود دارد، اما از آن‌جایی که همه آن‌ها در راستای اهداف اقتصادی و سرمایه‌داری آمریکایی گام بر می‏دارند در یک پروسه کاری قرار می‏گیرند و تشابه کاری دارند.

6) جنرال الکتریک: از قدیمی ترین شرکت‌های بزرگ آمریکایی است که سابقه آن حتی به پیش از اختراع رادیو و تلویزیون می‏رسد. این شرکت مالک شبکه‌های NBC و CNBC است.

جنرال الکتریک در اوایل سال 2001 بخش‌هایی ‌از شبکه‌های ‌تلویزیونی خود را با بخش‌هایی ‌از شرکت عظیم مایکروسافت ادغام کرد و نظارت و سرپرستی آن‌ها را بر عهده گرفت و همچنین به تازگی با شرکت رسانه‌های ‌(ویوندی یونیورسال)، صاحب کمپانی فیلم سازی مشهور یونیورسال به توافق رسیده است تا با بخش‌های ‌بزرگی از این شرکت بزرگ فرانسوی که از سه سال پیش دچار مشکلات مالی فراوان شده است، ادغام شود. با چنین اتفاقی غول رسانه‌ای جدیدی همتراز (ای او ال ـ تایم وارنر) و (نیوزکورپوریشن) ایجاد می‏شود.

امروز به صراحت می‏توان گفت: تقریبا همه شبکه‌های ‌تلویزیونی ـ ماهواره ای و کابلی آمریکا که در خارج از خاک آمریکا نیز مخاطبین بسیاری دارند را یکی از شش غول رسانه‌ای اداره می‏کنند، باور کردن این موضوع مشکل است که همه اخبار و اطلاعات و برنامه‌های ‌سرگرمی مردم آمریکا و قشر عظیمی از مردم جهان تنها از طریق این رسانه‌های ‌انحصاری تأمین می‏شود، اما از آن‌جایی که بازار تجاری آمریکا و مشتریان داخلی آن نهایتا 370 میلیون نفر هستند، عجیب نیست که این غول‌های امپریالیسم رسانه‌ای بر اساس کهن الگوهای امپریالیستی، هر روز در فکر توسعه قلمرو خود در سایر نقاط جهان و به دنبال دسترسی به فن‌آوری‌های ‌برتر برای انتقال امواج رادیویی و تلویزیونی خود باشند.

 

امپریالیسم خبری

امپریالیسم خبری وابزارهای سلطه برافکار عمومی جهان،یکی ازجلوه های امپریالیسم در جهان «امپریالیسم خبری» است. امپریالیسم خبری نیز درحقیقت به معنی سلطه جویی انحصاری در شریانهای خبررسانی جهان است. باید بدانیم که پدیده امپریالیسم خبری یا رسانه ای، پایه و اساس تاریخی محکمی دارد. خبرگزاری‌هایی که «شارل هاوس » در فرانسه ،«ژولیوس رویتر» درانگلستان و «برنارد ولف »در قرن نوزدهم در آلمان بنا نهادند، هم اکنون تبدیل به سازمانهای پیچیده و غول پیکری شده اند، که نبض اخبار دنیا را در دست دارند و با وارد آوردن شوک های خبری، اساس و بنیان بسیاری از کشورها را دچار تزلزل می کنند (گرانمایه پور). امپریالیسم از امپراطور می آید و از ویژگی های امپراطوری جهان، جهان خواری است . پس غلبه بحث، سیاسی است و تولید سلطه و قدرت و تئوری های «انضمام »مطرح است . حوزه نفوذ وحوزه انضمام مطرح می شود. ولی هیچ سربازی پیاده نمی شود. سربازان شما رسانه&zwnj

/ 1 نظر / 49 بازدید
یاسر

خیلی عالی و آموزنده بود