ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار و پژوهش های سیاسی و ژئوپلتیکی روز ایران و جهان)
ژئواستراتژِی قفقاز جنوبی نویسنده: ایران بازگو - ۱۳۸٩/٥/٤
 

مقدمه:

در ماههای اخیر روابط بین روسیه و گرجستان وخیم تر شده است .[i] برخورد و چالش بین این دو کشور تنها یک نمونه و نشانه از موضعگیری استراتژیک گسترده غرب و روسیه در منطقه قفقاز جنوبی و پیرامون آن می باشد. در این زمینه، در سطوح منطقه ای و جهانی، کشورها و سازمانهای مختلف در نبرد برای قدرت و امنیت انرژی درگیر می باشند. با توجه به  این دو موضوع، وضعیت کنونی قفقاز جنوبی چه می باشد و و چه چیزی در  آینده برای آن پیش بینی می شود ؟

تاثیرگذاری بر منطقه با سیاستهای سیاسی- نظامی و امنیتی بازیگران در گیر می باشد. این بازیگران شامل گرجستان، ارمنستان و آذربایجان و مناقشات ثابت و خاموش آنها یعنی آبخازیا[ii]، اوستیای جنوبی[iii] و ناگورنو قره باغ[iv] می باشد. بعلاوه نفوذ و اعمال  فشار قدرتهای منطقه ای همچون ترکیه و ایران و قدرتهای جهانی مانند ایالات متحده، روسیه و چین، بخشی از آرایش قدرت در منطقه می باشد.

علاوه بر کشورها، سازمانهای بین المللی نیز در این بازی بزرگ درگیر می باشند. این سازمانها در سطح منطقه ای عبارتند از سازمان همکاریهای اقتصادی دریای سیاه[v] ، سازمان نیروی دریای سیاه[vi] ، سازمان نیروی دریای خزر[vii]، سازمان همکاری گرجستان، اوکراین، آذربایجان و مولداوی  (گوام)[viii]، و سازمان پیمان  امنیت دست جمعی[ix] به همراه سازمان کشورهای مستقل همسود[x]. در سطح جهانی، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)[xi] و اتحادیه اروپایی[xii] نفوذ سیاسی را در قفقاز جنوبی اعمال می کنند.

امنیت انرژی

علاوه بر آرایش قدرت، امنیت انرژی موضوع دیگری در تکوین ژئواستراتژی قفقاز جنوبی است. امنیت انرژی امروزه در دستور کار بین المللی از اولویت بالایی برخوردار است و ایالات متحده، اتحادیه اروپایی و ناتو نگرانی شان را در قبال تهدیدات امنیت انرژی بیان کرده اند. کشورهای اتحادیه اروپایی در مجموع هم اکنون 50 درصد از نیازهای انرژی  خود را وارد می کنند ( ایالات متحده 58 درصد نفت مورد نیاز خود را وارد می کند ) و تا سال 2030، 70 درصد نفت مصرفی خود را وارد خواهد کرد. بعلاوه کشورهای اتحادیه اروپایی 25 درصد از نیازهای انرژی خود را از روسیه وارد می کنند که ممکن است به 40 درصد در سال 2030 برسد ( 45 درصد دیگر از خاورمیانه تامین می شود ). علاوه بر این وابستگی فزاینده ، آشکار شده است که ابزار انرژی به  یک بخش اساسی از سیاست خارجی و امنیتی روسیه تبدیل شده است آنهم پس از آنکه روسیه از آن برای مجبور کردن اوکراین برای پرداخت قیمت بالاتر گاز در پایان سال 2005، استفاده کرد.

اهمیت ژئوپولتیک قفقاز جنوبی همچنین مبتنی بر وجود منابع انرژی در این منطقه می باشد . امنیت در قفقاز یک نیاز حیاتی برای انتقال بی وقفه و پیوسته نفت و گاز خزر است. منطقه دریای خزر (قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی ) دارای 3 تا 4 درصد از ذخایر نفتی جهان  و 4 تا 6 درصد از ذخایر گازی جهان می باشد. سهم قفقاز در منابع نفت و گاز جهان به خودی خود قابل توجه نیست. اما بهرجهت در شرایط عدم اطمینان به جریان تولید و عرضه نفت از خلیج فارس و همچنین احتمال آنکه روسیه ممکن است از تحویل انرژی بعنوان یک ابزار قدرت استفاده بکند، انتقال انرژی دریای خزر و آسیای مرکزی (قزاقستان و ترکمنستان ) به غرب از طریق قفقاز اهمیتی حیاتی یافته است.

اهمیت منطقه قفقاز همچنین در نتیجه سیاستهای انرژی کشورهای مصرف کننده در غرب که خواهان کاهش وابستگی شان به منابع انرژی روسیه و خاورمیانه هستند، افزایش یافته است. تعدادی از کشورها و سازمانهای غربی تلاش می کنند تا به انحصار تقریبی روسیه در انتقال عرضه انرژی منطقه اوراسیا بواسطه ایجاد مسیرهای خط لوله جایگزین برای انتقال این انرژی، پایان دهند. بنابراین، خط لوله نفتی آتاسو -آلاشانکو[xiii] ( بین قزاقستان و چین)، خطوط لوله باکو ـ تفلیس ـ جیحان[xiv] و خط لوله باکو- تفلیس - ارزروم[xv] ( بین قزاقستان، آذربایجان ، گرجستان، ترکیه،) و خط لوله گاز ناباکو[xvi] ( بین اتحادیه اروپایی، ترکیه، بلغارستان، رومانی، مجارستان و اتریش ) عملیاتی بوده، در دست ساخت یا طراحی شده  می باشند.

حل و فصل مناقشات خاموش

واشینگتن بخاطر سرمایه گذاری خود در بخش انرژی و همچنین  بخاطر منافع ژئواستراتژیکش در منطقه، خواهان یک منطقه قفقاز جنوبی با ثبات می باشد. مناطق جدایی طلب گرجستان - آبخازیا و اوستیای جنوبی- به مناطق دارای منافع برای بازیگران اصلی در منطقه تبدیل شده اند. به استثنای تنشهایی که تفلیس را در برگرفته اند،  روسیه، نقش خیلی  بیطرفا نه ای در این مناقشات ایفا نکرده است.  روسیه از این مناقشات بعنوان عامل نفوذ و اعمال فشار  علیه کشورهای غربی استفاده کرده است.

اهداف آشکار می باشند: غرب و روسیه  آرزو دارند که به بازیگر اصلی در قفقاز جنوبی تبدیل شوند. اما بهرجهت روسیه بتدیج مجبور بوده است تا از این منطقه عقب نشینی کند. یکی از روشها و ترفندهای روسیه برای مقابله با این تحولات، کندسازی روند و کاستن از میزان پیشرفت کشورهای غربی {در حل و فصل منازعات منطقه قفقاز} بواسطه فعال نگهداشتن این "مناقشات به اصطلاح خاموش"[xvii] می باشد. این امر بویژه برای گرجستان که می خواهد سرمایه گذاری غربیها را جذب کند، سخت تر است و پیوستن آن به ناتو را پیچیده تر می کند.

این تنشها احتمالا ادامه خواهد داشت اگر قدرتهای جهانی و سازمانهایشان نتوانند به توافق و یا "همزیستی مسالمت آمیز" برسند . در این شرایط راه حلی برای حل و فصل این مناقشات خاموش قابل تصور نیست. اگر اوضاع همینطور باقی بماند این اختلافات - که برای توسعه اقتصادی قفقاز جنوبی مضر هستند - تا زمانیکه کشورهای مذکور در ساختارهای غربی ادغام شوند، ادامه می یابند.

راجع به مناقشه ناگورنو قره باغ بین ارمنستان و آذربایجان، چشم انداز و آینده مناقشه نیز همانند مناطق جدایی طلب گرجستان است. بازیگران خارجی اصلی در این مناقشه -روسیه، ایالات متحده  و اتحادیه اروپایی -  مجبور خواهند بود راهی برای  سازش  پیدا کنند. در حال حاضر، ایالات متحده طرفی است که بسیار علاقمند به حل و فصل این مناقشه می باشد و در حال انجام تلاشهایی جدی برای یافتن یک شیوه حل و فصل می باشد. با اینوجود، اراده سیاسی و حمایت عمومی باید در دو طرف مناقشه ایجاد شود. به نظر می رسد فشار سیاسی بر آذربایجان و ارمنستان در حال افزایش است. ایالات متحده -شاید بیشتر از اتحادیه اروپایی -  دارای تواناییها و قابلیتهای نظامی، سیاسی و اقتصادی باشد و با توجه به سرمایه گذاریهای اش، خواهان آنست که در مذاکرات ، پیشرفت مهمی اتفاق بیفتد. درست مانند مناطق جدایی طلب گرجستان، شرط اصلی برای رسیدن به یک راه حل ممکن ، همکاری با روسیه می باشد.

 ائتلافها و پیمانهای نظامی بعنوان محافظان انرژی

موضوعات  امنیت انرژی توجه سازمانهای نظامی را به خود جلب کرده است . بعنوان مثال سازمانهای نظامی در کانون و مرکز امنیت خطوط لوله نفت و گاز  علیه حملات تروریستی قرار گرفته اند. در سازمان گوام، تنشهای فزاینده بین گرجستان و مولداوی با روسیه، این سازمان را به تجدید نظر در امنیت انرژی اش و یافتن جایگزینی برای رهایی از وابستگی به  نفت و گاز روسیه کرده است . در  یک چنین سناریوهای بدیل و جایگزینی، تنها آذربایجان است که نقشی حیاتی هم بعنوان عرضه  و تولید کننده انرژی و هم بعنوان کشور ترانزیت نفت و گاز از آسیای مرکزی ایفا می کند . قابلیت تداوم و استمرار این سناریو هنوز زود است که نشان داده شود . با توجه به حکومت کنونی بسیار طرفدار  روسیه در اوکراین، اجرای طرحهای امنیت انرژی گوآم غیر ممکن و غیر محتمل شده است.

نیروهای مسلح روسی هم اکنون وظیفه دارند تا  از منابع انرژی همچون سکوهای ساحلی حفاظت کنند. همچنین به نظر می رسد که برای پیمان امنیتی روسیه محور سازمان پیمان  امنیت دست جمعی ، تامین امنیت انرژی بعنوان یک وظیفه فزایده مهم ، شناخته شده است. آزمایش اخیری که در یک نیروگاه هسته ای ارمنستان انجام شد نشان داد که مرکز مبارزه با تروریسم جامعه کشورهای مستقل همسود، قبلا در این زمینه درگیر بوده است. غیر محتمل نیست که در آینده سازمان پیمان  امنیت دست جمعی، وظایف امنیت انرژی و دیگر مسوولیتهای مرکز  مبارزه با تروریسم جامعه کشورهای مستقل همسود را بر عهده خواهد گرفت. بنابراین، مشارکت سازمان پیمان  امنیت دست جمعی در امنیت انرژی، بویژه در قفقاز جنوبی و بالاخص در ارمنستان احتمالا بعدا توسعه خواهد یافت. بعلاوه نیروهای وظیفه ساحلی و دریایی منطقه ای -همچون سازمان نیروی دریای خزر و سازمان نیروی دریای سیاه - می توانند بصورت بالقوه برای چنین عملیاتی در پیرامون قفقاز استفاده شوند. 

براساس منابع غربی و روسی، غرب همچنین مستقیما در امنیت انرژی در قفقاز جنوبی درگیر است.گفته می شود افسران نظامی از ترکیه به همراه  همتایان آذری و گرجی خود، مرتبا تمرینات نظامی فرماندهی مشترک به منظور عملیات محافظت از خط لوله باکو-تفلیس- جیحان را اجرا کرده اند. علاوه بر این، در سال 2005 موافقتنامه ای بین ناتو و ایالات متحده به منظور تامین امنیت خط لوله فوق به امضاء رسیده است و در آینده از خط لوله گاز باکو ـ تفلیس ـ جیهان نیز محافظت خواهند کرد.

علاوه براین، واحدهای نظامی ناتو و ایالات متحده، از نیروهای آذری و گرجی مسوول حفاظت از خطوط لوله باکو-تفلیس-جیهان، حمایت کرده و آنها را تحت آموزش قرار خواهند داد. افزون بر این گفته می شود ایالات متحده قصد دارد سه قایق توپدار و یک زیردریایی کوچک برای حفاظت از میدانهای نفتی آذربایجان در اختیار این کشور قرار دهد.

بهرجهت، گرجیها و مقامات رسمی ناتو و ایالات متحده، همگی هرگونه مشارکت ناتو و ایالات متحده را در تامین امنیت خط لوله های گرجستان و آذربایجان  تکذیب کرده و ادعا می کنند که این دو کشور ،واحدهای خودشان را به حفاظت از خطوط لوله اختصاص داده اند. با اینوجود، اظهارات مقامات اصلی ناتو، دیدارهای انجام شده و دیگر فعالیتها نشان می دهند که ناتو بصورت فزاینده ای علاقمند به قفقاز جنوبی و بویژه منابع انرژی آن  می باشد.

با توجه به اینکه ایالات متحده و ناتو  احتمالا همچون روسیه بهمراه سازمان پیمان امنیت دسته جمعی، در امنیت انرژی در قفقاز جنوبی درگیر هستند، این موضوع به رقابت منجر خواهد شد.  در بدترین حالت حتی یک مسابقه تسلیحاتی داخلی و محلی بین متحدان منطقه ای این متحدان -بهمراه ایران و ارمنستان در طرف روسیه در برابر آذربایجان و گرجستان در طرف غرب -  نمی تواند غیر محتمل پنداشته شود.

 رقابت ایالات متحده -روسیه در قفقاز و دریای خزر

اهمیت ژئو استراتژیک قفقاز جنوبی و منطقه خزر بعنوان یک کریدور ارتباطی از اروپا به آسیای مرکزی ،بعنوان سرپلی برای کنترل و فشار بر ایران و همچنین بخاطر منابع انرژی و جنگ علیه تروریسم، دلایل اصلی حضور ایالات متحده در منطقه هستند. ایالات متحده با عملیات سنگین نظامی خود در عراق و افغانستان و در پی چرخش ازبکستان به اردوگاه روسیه، متمایل به جستجوی  نقاط پر قدرت در منطقه قفقاز در حمایت از ژئو استراتژی جهانی اش می باشد .

درگیری اخیر ایالات متحده ممکن است توازن قوای بی ثبات در منطقه را که پس  از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفته است، بهم بزند . هم اکنون این موضوع بویژه در مورد ایران و روسیه بعنوان بزرگترین قدرتهای منطقه ای که از این امر احساس تهدید می کنند، درست می باشد. . روسیه، به قفقاز جنوبی بعنوان حیاط خلوت سنتی حوزه نفوذ خود نگاه می کند و با مشارکت فزاینده غرب در این منطقه مقابله می کند. ایالات متحده، آذربایجان را به عنوان مهمترین متحد خود در حوزه دریای خزر انتخاب کرده است و برنامه همکاریهای نظامی اش با این کشور را به میزان زیادی توسعه داده است . تحلیلگران نظامی روسیه بر این باورند که این برنامه تداعی کننده برنامه آموزش و تجهیز آمریکا- گرجستان است که از زمان آغاز در سال 2002 گرجستان را دارای ارتشی قدرتمند، آموزش دیده و مجهز ساخته است. تحلیلگران روسی از این بیم دارند که به زودی این امر در مورد آذربایجان نیز محقق شود که در اینصورت روسیه را از تمام ابزارهای خود برای نفوذ در آذربایجان محروم خواهد کرد.

به نظر می رسد همکاری نظامی آمریکا با کشورهای قفقاز جنوبی و حاشیه دریای خزر به آرامی و به آسانی در حال تکامل و دگرگونی است. هرچند ایالات متحده در منظر افکار عمومی تظاهر به عدم تمایل به حضور نظامی در منطقه می کند، اما آشکار است که این حضور نظامی در راستای دفاع کارآ و موثر از منافع این کشور در منطقه و از جمله امنیت انرژی است. علاوه بر پشتیبانی نظامی ایالات متحده، بودجه دفاعی فزاینده آذربایجان نیز در راستای کمک به تقویت قدرت نظامی این کشور است. سوالی که باقی می ماند اینست که آیا ایالات متحده قادر به متقاعد کردن دیگر کشورها از قبیل قزاقستان جهت پیوستن به این همکاری نظامی خواهد بود؟

روسیه نشان داده است که بصورت جدی علاقمند به حفظ اقتدار منطقه ای اش با ناوگان قدرتمند دریای خزر است. با وجود حضور فزاینده آمریکا در منطقه ،روسیه نیازمند تشکیل اتحادهای جدیدی می باشد. ایجاد یک نیروی ساحلی روسیه محور سازمان نیروی دریای خزر که شامل کشورهای ساحلی دیگر علاوه بر ایران باشد، هنوز هم در آینده دوردست بدست خواهد آمد  . یک دلیل مناقشه محتمل، وضعیت و رژیم حقوقی نامشخص دریای خزر است . مدت زمان زیادی است که کشورهای ساحلی دریای خزر به توافقی در زمینه  تقسم دریای خزر دست نیافته اند. قبلا برخوردهای تقریبا  نظامی  و مسلحانه ای بین آذربایجان و ایران بر سر میدانهای نفتی مورد اختلاف، رخ داد.  این تنشها احتمالا بخاطر وضعیت حقوقی دریای خزر که هنوز هم مورد اختلاف است، ادامه خواهد داشت. بخاطر منافع سیاسی و ژئو استراتژیک و شکست آشکار دو طرف در رسیدن به توافق، رقابت بین روسیه و ایالات متحده در قفقاز و دریای خزر احتمالا در سالهای آینده نیز  طول خواهد کشید.

 نقش فراگیر اتحادیه اروپایی در حل و فصل مناقشات

مناطق جدایی طلب آبخازیا و اوستیای جنوبی مانعی برای همگرایی بیشتر گرجستان در ساختارهای غربی ایجاد می کند. اگرچه گرجستان تمایل دارد که خروج نیروهای حافظ صلح روسی را ببیند، اما روسیه برعکس در صدد استمرار حضور خود برای حفظ نفوذ خود در گرجستان می باشد.  از اینرو جایگزینی نیروهای خود با نیروهای ناتو در مناطق جدایی طلب را نخواهد پذیرفت که هدف دیگر حکومت گرجستان می باشد.

بیانیه های اخیر اتحادیه اروپایی، نشان دهنده سیاست فعالانه تر این اتحادیه در قفقاز جنوبی است. اتحادیه اروپایی دارای وجهه و شهرت " میانجی امین" بوده و دارای گستره گسترده ای از موازین دستیابی به صلح و ثبات می باشد. تبدیل بیانیه ها به سیاست امنیتی فعال، می تواند از طریق تشکیل یک ماموریت نظامی برای استقرار در آبخازیا و اوستیای جنوبی نه به عنوان جایگزین نیروهای روسی که بعنوان نیروهای کمکی که ثبات و بازسازی را گسترش دهند، ایجاد شود. چنین ماموریتی برای مقام و جایگاه  اتحادیه اروپایی منافعی در بر خواهد داشت و توانایی این اتحادیه را در اجرای ماموریتهای مدیریت بحران تایید می کند. بعلاوه، این امر می تواند گرجستان را ترغیب به فراخوانی نیروهای حافظ صلح غربی برای استقرار در مناطق مورد اختلاف خود کند.

روسیه ممکن است مخالف یک نیروی حافظ صلح رقابتی باشد، اما آن یک زمان مشکلی خواهد داشت بدینصورت که بصورت آزادانه و باز یک چنین ماموریت اتحادیه اروپایی را از زمانیکه آن خواهان آنست که دارای روابط خوبی با بدنه اروپایی باشد و همچنین بخاطر آنکه آن هیچ زمینه ای برای احساس تهدید توسط نیروهای حافظ صلح اتحادیه اروپایی ندارد، نپذیرد و رد کند. یک ماموریت نظامی احتمالی اتحادیه اروپایی، برای مناطق جدایی طلب باید بخشی از یک عملیات بزرگتر اتحادیه اروپایی باشد، که از ابزارهای اجتماعی و اقتصادی برای ثبات و بازسازی استفاده بکند. یک چنین رویکردی یک ترویج اقتصادی معمولی و متعارف را  تقویت کرده و بنابراین نسبت به ساختارهای اقتصادی غیر قانونی بزرگ رهبری کنونی آبخازیا و اوستیای جنوبی مضر وزیانبخش خواهد بود. با یک چنین برنامه  جامعی،مناطق جدایی طلب می توانند بتدریج بعنوان جوامع باثبات توسعه پیدا کنند، که همچنین برای موضعگیری حکومت گرجستان مفید خواهد بود.

همچنین با در نظر داشتن این واقعیت که مذاکرات طولانی سازمان امنیت و همکاری اروپا[xviii]، برای دستیابی به یک راه حل در مناقشه قره باغ بدون نتیجه بوده است، اتحادیه اروپایی می تواند برنامه عملیاتی جامع و فراگیری در مورد این مناقشه را پیگیری کند. در اینجا، انجام ماموریتهای نظامی همراه با اقدامات اقتصادی و اجتماعی به منظور ترویج توسعه وآبادانی کشور و جامعه ، می تواند دستیابی به یک راه حل سیاسی را نزدیکتر سازد . علاوه بر این، یک قفقاز جنوبی باثبات، برای صدور سازمان یافته  عرضه انرژی آسیای مرکزی و قفقاز به بازارهای اروپایی کاراتر و مفید تر خواهد بود . در اینصورت اهداف سیاسی و اقتصادی می توانند یکپارچه و متحد شوند.

 تلاش مشترک ناتو و اتحادیه اروپایی در قفقاز جنوبی

با پشت سرگذاشتن رویکرد حاکی از بی رغبتی دهه 1990، در قرن بیست ویکم ناتو و اتحادیه اروپایی سیاست فعالانه تری را درقبال قفقاز جنوبی پیگیری می کنند. دلایل تغییر نگرش ناتو و اتحادیه اروپایی، در دستور کار ایالات متحده در قبال منطقه نهفته است که از همان ابتدا پیگیری یک دوره کنشگرایانه ای را در این منطقه آغاز کرده بود. برای کشورهای اروپایی، موضوع امنیت انرژی به دلیل افزایش قیمتها و عدم اطمینان به تحویل انرژی ، باعث  توجه بیشتر به قفقاز جنوبی شده است. هرچند پیوستن و ورود گرجستان به ناتو - و بدنبال آن آذربایجان و شاید ارمنستان - ممکن است سالها به طول بیانجامد ولی با سردمداری گرجستان، روابط بین قفقاز جنوبی و ناتو می تواند تعمیق بیشتری یابد. همچنین مناسبات زیاد کشورهای قفقاز جنوبی و اتحادیه اروپایی نیز می تواند مورد انتظار باشد، هرچند چشم انداز عضویت این کشورها در این اتحادیه بخاطر واماندگی گسترش در داخل اتحادیه اروپایی، غیر محتمل تر و دورتر از عضویت آنها در ناتو است.

هرچند بصورت رسمی تکذیب شده است، اما دلایلی وجود دارد تا باور کنیم که ناتو در راستای اهداف و دلایل آشکار ژئواستراتژیک خود دارای نقش در  امنیت خطوط لوله در  قفقاز جنوبی می باشد.  اتحادیه اروپایی احتمالا فعالیتهایش را در قفقاز جنوبی در حوزه زیرساختهای انرژی، توسعه اقتصادی، حاکمیت قانون و احتمالا حل و فصل مناقشات به دلیل برخورداری از وجهه ای مستقل تر از ناتو انجام داده و ترویج دهد . در نتیجه  ناتو و اتحادیه اروپایی در تحولات گسترده پیش روی در منطقه با یکدیگر مشارکت بلند مدت خواهند داشت و با تاسیس دفاتر کاری در زمینه های تخصصی خود، احتمالا قادر خواهند بود امنیت و رفاه را به قفقاز جنوبی بیاورند.

 هم نیرو بخشی[xix] ابزارهای  نظامی و انرژی در سیاست امنیتی

با توجه به اینکه قدرت نظامی ایالات متحده ، ناتو، روسیه و سازمان پیمان امنیت دسته جمعی و نیروهای ساحلی (دریایی) برای امنیت انرژی در این منطقه تعیین شده است، نتیجه به نظر معتبر می آید، بدین معنا که در آینده نزدیک ترکیبی از نیروی نظامی و انرژی، ابزار اصلی قدرت در منطقه قفقاز جنوبی را تشکیل خواهد داد. بخاطر اهمیت فزاینده منابع انرژی، درهم تنیدن بیشتر این دو ابزار سیاسی نه تنها در قفقاز جنوبی بلکه همچنین حتی در سرتاسر جهان قابل پیش بینی خواهد بود. این مساله در تقابل با این اندیشه است که ابزار اقتصادی (انرژی ) جایگزین ابزار نظامی شده است. بنابراین، کشورها و سازمانها به یک هماهنگی حساب شده بین ابزارهای نظامی و اقتصادی به منظور هدایت و پیشبرد یک سیاست امنیتی موفق، نیاز خواهند داشت.

منبع:


Marcel de Haas, ''Current Geostrategy in the South Caucasus'', The Power and Interest News Report (PINR), 15 December 2006 , www.pinr.org

 

پی نوشتها:



[i] .  بحران میان روسیه و گرجستان که در پى دستگیرى 5 افسر روس در گرجستان به اتهام جاسوسی، و همچنین محاصره پایگاه نظامى روسیه در تفلیس در 27 سپتامبر 2006 آغاز شده بود، فارغ از آنکه روابط دو کشور را به پایین ترین و تیره ترین سطح خود رسانده است، داراى ریشه هاى عمیقى نیز مى باشد. این در حالیست که آمریکا و انگلیس با پیش نویس بیانیه روسیه در شوراى امنیت که از اقدامات تحریک آمیز گرجستان و استقرار نیروهاى تفلیس در استان جدایى طلب آبخازیا انتقاد مى کند ، مخالفت کردند در حالى که گرجى ها افراد دستگیر شده را به طرح ریزى آشوب در سطحى گسترده و جمع آورى اطلاعات در مورد روابط این کشور با ناتو و همچنین تاسیسات بندرى و راه آهن و احزاب سیاسى و ارتش گرجستان متهم کردند،روسیه نیز سفیر و کارمندان خود را از گرجستان فراخواند؛ صدور روادید براى شهروندان گرجستان را متوقف نمود؛ بهاى گازصادراتى به گرجستان را دو برابر کرد و خواهان رسیدگى شوراى امنیت به اقدامات گرجستان شد. روسیه همچنین خروج 3 هزار سرباز روسى از پایگاههاى باتومى و آخالکالاکى را که پیش از این قرار بود طى یک برنامه زمان بندى شده تا پایان سال 2008 از خاک گرجستان خارج شوند نیز به حالت تعلیق درآورده است. اگر چه آینده بحران کنونى را مى بایست در رفتار و کنش طرفین جستجو نمود، اما ریشه هاى این بحران را مى توان در روابط دو کشور در گذشته اى نه چندان دور یافت. در واقع درک بحران کنونى بدون فهم مناسبات گذشته و متغیرهاى گوناگون در روابط این دو کشور ناممکن مى نماید. با فروپاشى اتحاد جماهیر شوروی، روسیه سیاست خارجى خود را بر مبناى “خارج نزدیک” و “خارج دور” استوار نمود. بر این مبنا کشورهاى تازه استقلال یافته از اتحاد جماهیر شوروى به عنوان “خارج نزدیک” و حیاط خلوت روسیه شناخته شدند.

از این پس روسیه از یک سو درصدد حفظ و گسترش نفوذ تاریخى خود برکشورهاى جدید التاسیس بر آمده و از سوى دیگر مخالفت خود را با حضور بازیگران مداخله گر در امور منطقه اى (همانند آمریکا به عنوان هژمون مسلط، ترکیه و رژیم صهیونیستی) ابراز نموده است.درمیان کشورهاى حاضر در قفقاز،موقعیت ژئوپلتیکى گرجستان به عنوان پل ارتباطى روسیه با دریاى سیاه و به تبع آن آبهاى گرم جهان، به همراه مناقشه بر سر جمهورى هاى آبخازیا و اوستیاى جنوبی، گرجستان را به صورت کشورى مهم در سیاست خارجى روسیه در آورده است. اگر چه سیاست خارجى روسیه نسبت به گرجستان تقریبا ثابت بوده و این کشورسعى کرده است اختلافات خود را از راه هاى صلح آمیز حل و فصل کند،اما سیاست خارجى گرجستان چند دوره عمده و مشخص را تجربه کرده است. وجه مشخص این دوره ها و به طور کلى جهت گیرى سیاست خارجى گرجستان، نشان از یک موضع ضد روسى در میان مردم و دولتمردان گرجى دارد.نخستین تعارض میان دو کشور به جنبش ملى گرایى گرجستان به رهبرى “زویاد گامسا خوردیا” که درصدد کسب استقلال ملى و رهایى از سیطره روسیه بود، باز مى گردد.

این جنبش که در نهایت به خروج گرجستان از پیمان کشورهاى مستقل همسود انجامید، به عنوان سر آغاز سیاست هاى ضد روسى گرجستان شناخته مى شود. اختلافات سرزمینى در آبخازیا و اوستیاى جنوبى نیز یکى دیگر از مهمترین مناقشات میان دو کشور مى باشد. در حالى که مسکو به دلیل حضور تعداد زیادى از روس ها در این جمهورى ها به ویژه اوستیاى جنوبى و همچنین ادامه حضوردر قفقاز جنوبی، به خوبى آگاه است که استیلاى گرجستان بر این دو جمهورى به معناى پایان نفوذ روسیه بر قفقاز مى باشد ، تلاش خود را جهت حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات به کار گرفته است. در این جهت استقرار نیروهاى صلح بان روسى پس از جنگ و درگیرى گرجستان و اوستیاى جنوبى قابل ارزیابى مى باشد.با این حال دولت گرجستان - به ویژه پس از انقلاب گل سرخ - همواره روسیه را متهم به نقل و انتقال تجهیزات نظامى به اوستیاى جنوبى کرده است که این مطلب تا حد زیادى به تنش هاى میان دو کشور دامن زده است.

مسائل اقتصادى فصل دیگرى از تنش ها و تعارضات میان دو کشور روسیه و گرجستان را تشکیل مى دهد. گرجستان که پس از استقلال با بحران جنگ داخلى و جنبش هاى جدایى طلب رو به رو شده بود، هزینه هاى بسیارى را صرف بازگرداندن ثبات به کشور نمود. این عامل به همراه بحران هاى اقتصادى و نابسامانى هاى ساختارى به جا مانده از اقتصاد دوره شوروی، بیکارى و فقر و فساد مالى مقامات بلند پایه، به شکاف عمیق طبقاتى دامن زد. مردم گرجستان که همواره احساسات ملى گرایى و ضد روسى شدیدى از خود نشان داده اند، مشکلات اقتصادی، عقب ماندگى و توسعه نیافتگى خود را نیز به زیر ساختهاى نامناسب شوروى و رابطه با روسیه نسبت دادند. از این رو گرایش به غرب براى رهایى از بحران اقتصادى به آرمانى ملى و دولتى مبدل گردید. اگر چه مشکلات اقتصادى گرجستان با پیوستن به ساختارهاى یورو - آتلانتیکى نیز لاینحل ماند، اما این موضوع تاثیر منفى اى بر روابط مسکو و تفلیس بر جا گذاشت. مسیر خطوط لوله صدور نفت نیز یکى دیگر از چالش هاى اقتصادى مسکو و تفلیس مى باشد.در حالى که آمریکا،ترکیه، آذربایجان و گرجستان از مسیرى که بندر سوپسا در گرجستان را به تنگه بسفر و آنجا را به اروپا منتقل مى کند، حمایت مى کنند، روسیه خواهان مشارکت در این طرح ها و عبور خطوط لوله از خاک خود مى باشد.اگر چه فشارهاى ایالات متحده، مسیر ایران و روسیه را براى انتقال نفت و گاز منطقه کاملا کنار گذاشته است،اما در این میان گرجستان نیز بطور آشکارا مخالفت خود را نسبت به مسیرى که خاک روسیه را نیز در بر گیرد، اعلام نموده است.

این مطلب از یک سو نقش گرجستان را به عنوان تنها راه موجود براى انتقال این منابع پر رنگ تر از گذشته کرده و از سوى دیگر ضعف این کشور در مورد عدم وجود منابع هیدروکربونى را جبران نموده است. در حالى که درچنین وضعیتی، گرجستان کشورى مهم براى غرب به شمار مى آید،خط لوله باکو - تفلیس - جیهان، موجبات کاهش اتکاى کشورهاى مستقل مشترک‌المنافع به روسیه را فراهم آورده است.در واقع گرجستان کاهش اتکا به روسیه و محدود نمودن نقش این کشور درمناسبات منطقه اى را به عنوان بخشى از راهبرد سیاست خارجى خود تلقى مى نماید.روند واگرایى روابط میان مسکو و تفلیس تنها به مسائل اقتصادى و اختلافات سرزمینى و تاریخى منجرنشد و گسست در روابط دو کشور،با اتخاذ سیاستهاى خاص گرجستان براى حرکت در روند پیوستن به ساختارهاى یورو- آتلانتیکى با سرعت بیشترى ادامه یافت. دراین راستا تقاضا براى عضویت در ناتو،پیوستن به “طرح مشارکت براى صلح ناتو” در 1995، توافق نظامى با واشنگتن در مارس 1998 براى بازسازى ارتش گرجستان، به همراه ورود به شوراى همکارى اروپا، همکارى و نزدیکى به سازمان امنیت وهمکارى در اروپا از جمله مواردى بودند که زیربناى مهمى براى پیوستن گرجستان به غرب و حضور آمریکا در گرجستان فراهم نمودند.

ورود مشاوران نظامى آمریکا به گرجستان در پایان فوریه 2002 که به دنبال حضور و فعالیت احتمالى اعضاى القاعده در “دره پانکیسی” صورت گرفت، علاوه بر اینکه روابط گرجستان و غرب را بیش از پیش مستحکم نمود،حیاط خلوت روسیه را نیز با مشکل ناامنى روبرو کرد. اگرچه آینده حضور نظامى آمریکا در گرجستان نامعلوم است، اما حضور نظامى آمریکا، آن هم در حالى که مسکو نیز به دلیل مبارزه با تروریستهاى چچنى خواهان حضور در دره پانکیسى بود، تهدیدات امنیتى مهمى براى روسیه به بار آورده است و حضور نظامى روسیه را در منطقه کمرنگ نموده است. احتمال عضویت گرجستان در ناتو نیز یکى دیگر از مواردى است که از نظر مسکو،تغییرات آشکارى در زمینه امنیت را در بر خواهد داشت. بنابراین الحاق گرجستان به ساختار کنونى و دگرگون نشده ناتو،به طور جدى منافع سیاسی، نظامى و اقتصادى روسیه را تحت تاثیر قرار مى دهد. بنا به همین دلایل،روسیه علاقه مند است که غرب را از منطقه و آنچه که مسکو،آن‌ را به‌عنوان منطقه انحصارى علایق خود مى‌بیند، دور کند. درگیرى خارجى در منطقه، به ویژه حضور نظامى غرب،سبب تضعیف روسیه شده و در نهایت مى‌تواند روسیه را از نفوذ بر این کشورها دورنماید.یکى دیگر از مسائل نظامى و امنیتى را که سبب تیره گى روابط مسکو و تفلیس شده است، باید در تشکیل نیروى پلیس “گوآم”، متشکل از کشورهاى گرجستان، اوکراین، آذربایجان و مولداوى ، و توافق این کشورها براى جایگزینى این نیرو با نیروهاى پاسدار صلح روسیه در مناطق مناقشه جستجو کرد. از دید مسکو، “گوام” یک اتحاد ضد روسى است که مورد حمایت آمریکا واقع شده و در جهت تضعیف جایگاه روسیه در منطقه فعالیت مى کند. در واقع نیز تمایل اعضاى “گوآم” براى رهایى از دست نیروهاى پاسدار صلح روسیه به معناى آن است که آنها از رفتار روسیه در حل این مناقشات ناراضى هستند و تصمیم دارند که نقش روسیه را در روند مذاکرات حل مناقشات در محدوده کشورهاى مستقل همسود به حداقل برسانند.ریشه دیگر بحران کنونى را باید در انقلاب گل سرخ گرجستان در سال 2003 یافت که دور جدیدى از تنش را در روابط دو کشور آغاز کرد. این انقلاب از یک سو نیروهاى مخالف داخلى را با کمک ایالات متحده و حمایت غرب به قدرت رساند و موجبات تشدید سیاست هاى ضد روسى تفلیس را فراهم نمود و از سوى دیگر به عنوان سرآغاز و الهام بخش انقلاب هاى رنگین و ضد روسى در آسیاى مرکزى و قفقاز، نقش مهمى در منطقه ایفا نمود. در واقع انقلاب رنگین گرجستان، لاوه بر آنکه به عنوان نقطه اوج ضد روس گرایى مردم گرجستان و دولتمردان این کشور به شمار مى آید، مشکلات و تهدیدات امنیتى بسیارى نیز براى مسکو به وجود آورد. این انقلاب از یک سو گرجستان را کاملا در سبد غرب قرار داد و از سوى دیگر از نفوذ سنتى روسیه در تفلیس تا حد بسیار زیادى کاست.از آنچه گذشت در مى یابیم که بحران کنونى میان روسیه و گرجستان از ریشه هاى عمیق سیاسی، اقتصادی، نظامی، تاریخى و فرهنگى برخوردار مى باشد.

تفلیس در حالى خود را به غرب نزدیکتر مى نماید که مسکو، ناتو و نیروهاى آمریکایى را در مرزهاى خود به عنوان تهدید تلقى مى نماید. در واقع گرجستان ضمن مستحکم نمودن روابط با غرب، رابطه خود با روسیه را نیز تحت الشعاع قرار داده و در ایجاد تعادل و توازن در مناسبات سیاسى خود ناتوان مانده است.

 

[ii] . Abkhazia

[iii] . South Ossetia

[iv] . Nagorno Karabakh

[v] . Black Sea Economic Cooperation (B.S.E.C.)

[vi] . Black Sea Force (BLACKSEAFOR)

[vii] . Caspian Sea Force (CASFOR)

[viii] . Georgia, Ukraine, Azerbaijan and Moldova (G.U.A.M.)

[ix] . Collective Security Treaty Organization (C.S.T.O.)

[x] . Commonwealth of Independent States (C.I.S.)

[xi] . North Atlantic Treaty Organization (N.A.T.O.)

[xii] . European Union (EU)

[xiii]. Atasu-Alashankou

[xiv] . Baku-Tbilisi-Ceyhan (B.T.C.)

[xv] . Baku-Tbilisi-Erzurum (B.T.E.)

[xvi] . Nabucco gas pipeline

[xvii] . Frozen Conflicts

[xviii] . Organization for Security & Cooperatin in Europe (OSCE)

[xix] .Syngery

 



{ مارسل دی هاس،  ترجمه: نادعلی بای، چاپ شده در روزنامه مردم سالاری، ویژه نامه جهان، سه شنبه 1خرداد 1386}
  نظرات ()
مطالب اخیر پشت پرده طرحِ دور زدن تنگه هرمز از طریق بندر فجیره متغیرهای میانجی در بهبود روابط ایران و مصر ایران و میانجی‌گری بین هند و پاکستان چرا عربستان درگذشت آیت الله را تسلیت نگفت؟ روایت نشنال از چالش بزرگ ترامپ ۲۰۱۶، سالی پر از شکست برای عربستان ترامپ در روز اول ریاست بر ایالات متحده آمریکا چکار می کند؟ ایران به دنبال نمونه ای مدرن از استراتژی آناکوندا برای شکست عربستان سعودی است عوامل و بازیگران دخیل در افزایش بحران در کشمیر آیا ایران با ذخایر نفتی و گازی خود می‌تواند روسیه را به چالش بکشد؟
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱٦٧) ترکیه (۸٠) سوریه (٧٥) امریکا (٦٤) خاورمیانه (٦٢) عربستان (٥٧) بحران سوریه (٤٧) داعش (٤۳) روسیه (٤٢) عراق (٤۱) سیاست خارجی (۳٥) ژئوپلتیک (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٩) سیاست خارجی ایران (٢٧) یمن (٢٥) مصر (٢٢) تحولات یمن (۱٩) چین (۱۸) اوباما (۱٧) اردوغان (۱٧) پاکستان (۱٦) سیاست خارجی ترکیه (۱٦) سیاست خارجی عربستان (۱٦) تحولات سوریه (۱٤) افغانستان (۱٤) کردها (۱٤) کردستان عراق (۱٤) ایران عربستان (۱۳) قطر (۱۳) القاعده (۱۳) صادرات گاز (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) رقابت ایران و عربستان (۱٢) نفت (۱٢) امنیت (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) عربستان سعودی (۱٢) روابط بین الملل (۱٢) توافق هسته ای (۱۱) انرژی (۱۱) دیپلماسی (۱٠) سیاست (۱٠) اتحادیه اروپا (۱٠) سیاست خارجی امریکا (۱٠) حوثی ها (۱٠) عبدالرضا فرجی راد (٩) قدرت نرم (٩) تحریم (٩) اعراب (٩) روابط ایران ترکیه (٩) چین - امریکا (٩) آسیای مرکزی (۸) جهان عرب (۸) ایران امریکا (۸) تروریسم (۸) ژئوپلیتیک (۸) سلفی گری (۸) جهانی شدن (۸) کردستان (۸) اسلام گرایی (۸) حکومت اقلیم کردستان (۸) سیاست خارجی روسیه (۸) روابط ایران روسیه (٧) جمهوری آذربایجان (٧) خلیج فارس (٧) گاز (٧) اروپا (٧) لبنان (٧) انتخابات (٧) پرونده هسته ای (٧) بندر چابهار (٧) نظام بین الملل (٦) ایران عراق (٦) بهار عربی (٦) قفقاز جنوبی (٦) استراتژی (٦) آفریقا (٦) اسرائیل (٦) پوتین (٦) آذربایجان (٦) وهابیت (٦) هند (٦) اخوان المسلمین (٦) بارزانی (٦) داعش عراق (٦) داعش سوریه (٦) تاریخچه داعش (٦) انتخابات‌ (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) گاز ایران (٦) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) سیاست خارجی چین (٥) بحران عراق (٥) مقالات ژئوپلیتیک (٥) هیدروپلیتیک آب (٥) روابط روسیه ترکیه (٥) خط لوله صلح (٥) دیپلماسی عمومی (٥) انتخابات ایران (٥) بحران آب (٥) جنگ نرم (٥) جغرافیای سیاسی (٥) امنیت ملی (٥) ترانزیت (٥) حزب الله لبنان (٥) حزب الله (٥) فلسطین (٥) رسانه (٥) جغرافیا (٥) رژیم های بین المللی (٥) تبلیغات انتخابات (٥) ژئوپلتیک ایران (٥) شیعیان یمن (٥) نظم نوین جهانی (٥) علویان (٤) شمال آفریقا (٤) مذاکرات هسته ای (٤) نوری مالکی (٤) ژئواستراتژیک (٤) افراط گرایی (٤) ایران مصر (٤) سیاست خارجی قطر (٤) کردهای سوریه (٤) مشاوره انتخاباتی (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) ایران چین (٤) نظریه های روابط بین الملل (٤) علویان ترکیه (٤) ارمنستان (٤) بحران (٤) اوکراین (٤) اسلام (٤) طالبان (٤) بلوچستان (٤) امارات (٤) انقلاب اسلامی (٤) تحریم های بین المللی (٤) منافع ملی (٤) امارات متحده عربی (٤) مرز (٤) اردن (٤) جهان اسلام (٤) هژمونی (٤) حقوق بین الملل (٤) بشار اسد (٤) دیپلماسی آبی (٤) نظم جدید جهانی (٤) داعش در عراق (٤) جبهه النصره (٤) ژئوپلتیک گاز (٤) فدرالیزم (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) ایران سوریه (۳) خاورمیانه جدید (۳) چین اقتصاد (۳) جنگ آب (۳) حوثی های یمن (۳) ساختار یمن (۳) مقالات ژئوپلتیک (۳) روابط افغانستان -پاکستان (۳) ژئوپلیتیک آب (۳) ژنوم ژئوپلیتیک (۳) روابط ایران و عمان (۳) رودخانه مرزی (۳) روابط ترکیه عراق (۳) سیاست خارجی هند (۳) رقابت های ژئوپلیتیکی و (۳) رقابت نفتی (۳) کریدور شمال جنوب (۳) شورای همکاری خلیج فارس (۳) 11سپتامبر (۳) ژئواستراتژی (۳) حسن البنا (۳) قره باغ (۳) ترکمنستان (۳) عمان (۳) اقتصاد سیاسی (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) دموکراسی (۳) کلینتون (۳) فرهنگ (۳) ظریف (۳) خزر (۳) بریتانیا (۳) یارانه (۳) روابط خارجی (۳) روابط ایران و عربستان (۳) حافظ نیا (۳) انتخابات ترکیه (۳) مدیریت بحران (۳) انقلاب های عربی (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) همکاری بین المللی (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) انتخابات امریکا (۳) سیاست خارجی پاکستان (۳) راهبرد ترکیه در سوریه (۳) علویان سوریه (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) شیعیان عربستان (۳) ایران هراسی (۳) منطقه آزاد ارس (٢) اسد (٢) ترامپ (٢) مدل مفهومی (٢) برخورد تمدنها (٢) هارتلند (٢) موقعیت ایران (٢) استراتژِی (٢) انر}ى هسته ای (٢) رژزیم حقوقی (٢) عزت اله عزتی (٢) ترورریسم (٢) ملک سلمان (٢) انقلاب تونس (٢) مقاومت و حزب الله (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) موازنه قدرت (٢) رشد اسلام گرایی (٢) تحدید حدود مرز (٢) ترکیه سوریه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) امریکا خاورمیانه (٢) چالش های ترکیه (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) ایران ترکبه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) تئوری های روابط بین الملل (٢) مرزهای دریایی ایران (٢) کردهای ترکیه (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) روابط با عراق (٢) مرزهای ایران (٢) بازار انرژی (٢) صادرات نفت (٢) سیاست بین الملل (٢) محمد مرسی (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) ژئواکونومیک (٢) امنیت منطقه ای (٢) شیعیان عراق (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) مقام معظم رهبری (٢) حماس (٢) سنگاپور (٢) روحانی (٢) تبلیغات انتخاباتی (٢) سازمان ملل (٢) فرانسه (٢) ارتباطات (٢) تنش زدائی (٢) موسویان (٢) قومیت (٢) ناتو (٢) جهان سوم (٢) هویت ملی (٢) اوپک (٢) غرب (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) قزاقستان (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) آلمان (٢) اسلام سیاسی (٢) قیمت نفت (٢) ایران هسته ای (٢) هویت فرهنگی (٢) تهدید نرم (٢) احمدی نژاد (٢) نفت وگاز (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) بازدارندگی (٢) تحریم اقتصادی (٢) موادمخدر (٢) کریمه (٢) فدرالیسم (٢) تبارشناسی (٢) هانتینگتون (٢) کنفدراسیون (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) واقع گرایی (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) پسا تحریم (٢) ملت سازی (٢) روابط ایران امریکا (٢) دولت سازی (٢) خط لوله تاپی (٢) دریای جنوبی چین (٢) جزایر چین جنوبی (٢) پسابرجام (٢) القاعده یمن (٢) ایران هند (٢) روابط هند و پاکستان (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) جغرافیای سیاسی (٢) کد ژئوپلیتیک (٢) برجام (٢) داعش افغانستان (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) منابع گازی (٢) کنکره امریکا (٢) هیدرو پلیتیک (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) بحران یمن (٢) جریان های افراطی (٢) افغانستان ایران (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) ساختار سیاسی عمان (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) ترکیه داعش (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) تروریسم سلفی (٢) عبدربه منصور هادی (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) رقایت امریکا روسیه (٢) قدرت ملی (٢) تاریخ یارانه (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) ایران اعراب (٢) القاعده آفریقا (٢) گرو های تندرو (٢) کشور عمان (٢) جایگاه قطر (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) آگهی انتخاباتی (٢) داود اوغلو (٢) سیاست خارجی روسیه (٢) ترورریسم سوری (٢) تجزیه سوریه (٢) تحریم سیاسی (٢) اقتصاد امارات (٢) امنیت سیاسی (۱) جوک قومیتی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) شورای روابط خارجی اروپا (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) اقتصاد ترکیه (۱) چاپ انتخابات (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) اس 300 (۱) امنیت ایران (۱) نقش اردن در سوریه (۱) ماهیت اقتصاد سیاسی بین‌الملل (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) غلامحسن حیدری (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) العراقیه (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) داعش در سوریه (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) شمال عراق (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) حامیان داعش (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) ترانزیت گاز (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) الحوثی ها (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) داعش آفریقا (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) مدل اندرسون، (۱) الرمادی (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) جنبش گوران (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) محمد ابن عبدالوهاب (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) روابط هند وعربستان (۱) روابط عربستان وهند (۱) بحران کشمیر (۱) هند کشمیر (۱) پاکستان کشمیر (۱) استراتژِی آناکوندا (۱) ایران پاکستان (۱) سیاست خارجی مصر (۱) گوادر (۱) صلح کردها (۱) پیمان شانگهای (۱) تاثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (۱) سیاست خارجه ایران و عراق (۱) سیاست خارجی عراق (۱) اقوام عراق (۱) بازارنفت (۱) روابط عربستان امریکا (۱) سیاست خارجی قزاقستان (۱) چین -افغانستان (۱) روسیه اتحادیه اروپا (۱) هند پاکستان (۱) الگوهای اسلام گرایی (۱) نظریه های روابط بین الملل ریه های (۱) بازدارندگی استراتژیک (۱) ضدژئوپلیتیک (۱) ژئوپلیتیک مقاومت (۱) سایکس-پیکو (۱) کیومرث یزدان پناه (۱) سیاست خارجی فرانسه (۱) اختلاف مصر و عربستان (۱) مصر عربستان (۱) اقلیت های قومی ترکیه (۱) اقلیت های زبانی ترکیه (۱) اقلیت های دینی ترکیه (۱) جریان های وهابی (۱) شهر ملکان (۱) اکولوژی سیاسی (۱) جغرافیای سیاسی شهر (۱) آبراه خزر روسیه (۱) منازعات دریایی (۱) اختلافات دریایی (۱) اقلیم در ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک خاورمیانه (۱) قانون مناطق دریایی (۱) روسیه آذربایجان (۱) دولت-ملت (۱) دولت -ملت سازی (۱) نوروپلیتیک (۱) بحران خاورمیانه (۱) روابط پاکستان افغانستان (۱) تحولات سیاسی ترکیه (۱) پایگاه هوایی روسیه (۱) شی جین‌پینگ (۱) مناطق آزاد ترکیه (۱) ژئوپلتیک مقاومت اسلامی (۱) بنیان‌های ژئواستراتژیک (۱) بازاریابی انتخابات (۱) کمپین انتخاباتی (۱) برنامه‌ریزی تبلیغاتی (۱) اهداف روسیه در سوریه (۱) مدل های دولت-ملت (۱) دولت-ملت سازی (۱) رهیافت اسلامی ایرانی (۱) روابط چین بریتانیا (۱) روابط ایران -اروپا (۱) عربستان روسیه (۱) کریدورهای ترانزیتی (۱) بندرچابهار (۱) کریدورهای بین المللی (۱) کریدورشرق- غرب (۱) موقعیت ترانزیتی ایران (۱) داعش در پاکستان (۱) کشورهای دو سه دولتی (۱) 13نوامبر پاریس (۱) انفجارهای پاریس (۱) حمله داعش به پاریس (۱) حملات تروریستی پاریس (۱) راهبرد نظامی ژاپن (۱) اهمیت هیدروپلیتیکی ایران (۱) روابط ترکیه عربستان (۱) روابط اعراب ترکیه (۱) روابط ترکیه با اعراب (۱) ژئوپلتیک اروپا (۱) روسیه اوکراین (۱) اندیشه سیاسی اهل سنت (۱) خلافت از دیدگاه اهل سنت (۱) مبانی اندیشه سیاسی (۱) بازارهای منطقه ای گاز (۱) قتصاد سیاسی بین الملل (۱) نو واقع گرایی (۱) رسول حاج احمدی (۱) حسین اژدر (۱) فدراسیون و کنفدراسیون (۱) ژئوپلیتیک فضای مجازی (۱) اسامه بن لادن (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) جنگ سرد (۱) فرانسیس بیکن (۱) زیباکلام (۱) اقتصاد جهانی (۱) سازمان های بین المللی (۱) جنگ رسانه (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) چابهار (۱) سرحد (۱) جهانی سازی (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) سیاست داخلی (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) رود ارس (۱) آذری ها (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) نواندیشی دینی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) احسان شریعتی (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) پراگماتیسم (۱) امارات متحده (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) تاریخ اسلام (۱) فدراسیون (۱) گرجستان (۱) هرمنوتیک (۱) علوم سیاسی (۱) احمد بن حنبل (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) ملی گرایی (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) ملکان (۱) آینده پژوهی (۱) مشترک المنافع (۱) چاوز (۱) ایران گردی (۱) پ ک ک (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) آلاسکا (۱) کشمیر (۱) ابوموسی (۱) هاشمی رفسنجانی (۱) رئیس جمهور (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) بی بی سی فارسی (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) ابن تیمیه (۱) هیلاری کلینتون (۱) ارتش (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) رهبری (۱) دولت (۱) حج (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) توسعه (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) سلام (۱) شریعتی (۱) بوش (۱) شیعیان (۱) انتفاضه (۱) آذری (۱) دبی (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) مشارکت سیاسی (۱) نظریه (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) عبدالله شهبازی (۱) اسلام هراسی (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) جزایر سه گانه (۱) دریای خزر (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) استراتژیک (۱) تنگه هرمز (۱) توسعه اقتصادی (۱) تشیع (۱) ژاپن (۱) هویت (۱) توریسم (۱) احزاب (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) حمل و نقل (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) ویلیام جیمز (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) جغرافیای ملکان (۱) سیاست ترکیه (۱) نظام بین المللی (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) نظم منطقه ای (۱) سقوط بشار اسد (۱) محورمقاومت (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) شهرستان ملکان (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) اربیل (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) انقلاب سوریه (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) جنگ نفتی (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) ژئوکالچر (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) بازیگران تحولات سوریه (۱) مخالفان آل سعود (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) جهان تک قطبی (۱) جنبش صهیونیسم (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترک ها (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) ساختارگرایی (۱) مورگان شوستر (۱) برساخت گرایی (۱) اویغورها (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) میادین مشترک (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) سیدجمال الدین (۱) ایران اروپا (۱) علاوی (۱) قدرت نظامی ایران (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) الوین تافلر (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) جنگ داخلی (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ارتش چین (۱)
دوستان من اسلام تایمز العالم الوقت انتخاب انجمن ژئوپلیتیک ایران انجمن علوم سیاسی اندیشکده روابط بین الملل ایراس ایران بالکان بولتن پرس تی وی پژوهشکده مطالعات راهبردی تابناک ترکیه TRT خبر آنلاین خبرگزاری آران نیوز خبرگزاری ایرنا خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ترند خبرگزاری تسنیم خبرگزاری فارس خبرگزاری مشرق دفتر مطالعات سیاسی وزارت امور خارجه دیپلماسی ایرانی روز نو ژئوپلیتیک ایرانی عصرایران فرارو فصلنامه مطالعات راهبردی کرد پرس مرکز بین المللی مطالعات صلح مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات استراتژیک آریا مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات سیاستگذاری عمومی مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مطالعات قفقاز موسسه مطالعات آمریکای شمالی موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی پرتال زیگور طراح قالب