ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار و پژوهش های سیاسی و ژئوپلتیکی روز ایران و جهان)
تحلیل تصمیمهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران براساس مدل پیش تئوری روزنا نویسنده: ایران بازگو - ۱۳٩۱/۱٠/۳٠
مقدمه
یکی از مهم ترین فرآیندهای زندگی اجتماعی و فردی بشر تصمیم گیری است، با این توضیح سیاست هم چیزی جز مجموعه ای از تصمیم گیریهای نیست. حال برای درک صحیح و قابل فهم روند تصمیم گیری می توان با بهره گیری از تئوریهای ارایه شده، میزان صحت و عقلانیت تصمیمهای سیاست مردم و سیاستمداران را با توجه به شرایط محیطی مورد بررسی قرار داد. از سویی، سیاست خارجی و سیاست بین الملل تبلور تصمیم گیریهای بازیگران نظام بین الملل است که تحت این شرایط می توان با عنایت به تئوریهای تصمیم گیری، به بررسی محیط کل و پارامترهای تصمیم گیری به ارزیابی سیاست خارجی پرداخت. از طرفی هم، نظریه پردازان نتوانسته اند به طرح جامعی برای تحلیل تصمیمهای سیاست خارجی دست یابند؛ به طوری که برخی از نظریه پردازان سیاست خارجی به ناتوانی نسبی اغلب نظریه ها اذعان نموده اند، ولی با اتکا به سطح تحلیل خرد و کلان می توان سیاست خارجی را به عنوان یک متغیر وابسته به محیط داخلی و خارجی مورد ارزیابی قرار داد.
رفتار سیاست خارجی واکنشی به محرکهای داخلی و خارجی است که به صورت حلقه های یک زنجیر به هم ارتباط دارند. وجود متغیرهای گوناگون و تأثیرگذار بر روند تصمیم گیری، باعث گردیده که امکان تعمیم رفتار سیاست خارجی برخی از کشورها امکان پذیر نباشد؛ چرا که هر یک از بازیگران نسبت به یک رویکرد پاسخهای کاملاً متفاوتی دارند و در اصل بستگی به ترکیب مختلف عوامل داخلی و خارجی دارد، ولی بهره گیری و الگوبرداری متغیرهای مختلف می تواند در زمینه مطالعه سیاست خارجی مفید واقع گردد. از طرفی هم شناخت عوامل تأثیرگذار بر سیاست خارجی کار آسانی نبوده است. در سالهای اخیر بررسی عوامل متعددی که بر رفتار سیاست خارجی نقش دارند، در حوزه علوم سیاسی و روابط بین الملل متداول گشته است، حال با رد ادعای تک علتی در بررسی رفتارهای خارجی این امر مسجل گردیده که تئوریهای تعیین کننده ریشه های فلسفی داشته و بیشتر تحقیقات سیاست خارجی هم دارای تئوریهای فراوانی بوده است. بنابر این، تلاش فرد در زمینه پیش تئوری ضروری است. به کارگیری پیش تئوری سیاست خارجی ضرورتاً به تعیین یا حتی غیر قابل نفوذ بودن منجر نمی شود، بلکه انحصاراً پایه هایی را برای تطبیق در آزمایش رفتار خارجی کشورهای مختلف در شرایط گوناگون فراهم می آورد. به همین دلیل شاید بهترین راه برای نشان دادن دقیق اشتغال پیش تئوری سیاست خارجی، فهرست بندی محتویات اصل پیش تئوری به پیش تئوری خاص خود باشد. بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست، از این رو در تحلیل تصمیمهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، از مدل پیش تئوری جیمز روزنا به علت توجه همزمان به دو سطح خرد و کلان بهره گرفته شده است تا هم ساختارهای داخلی دخیل در تصمیم گیری مشخص گردد و هم اینکه تأثیر متغیر نظام بین الملل نیز بر روند تصمیم گیریها مشخص شود. فرض مقاله بر آن است که تصمیمهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از طرح پیش تئوری جیمز روزنا پیروی می کند و هیچ تصمیمی بدون پیروی از قواعد آن قابل اتخاذ نیست.
چارچوب پیش تئوری جیمز روزنا

برای شناخت چارچوب پیش تئوری جیمز روزنا توجه به جدول 1* می تواند راهنمای جامعی در درک آنچه او ارایه کرده است، باشد. ارایه متغیرهای مستقل، وابسته و واسطه ای، نشان از رفتار سیاسی هر دولت براساس مجموعه ای از عوامل گوناگون است که با اولویتهای مختلف در کنار هم جمع گردیده و در نهایت به تصمیم گیری منجر می گردد. در چارچوب نظریه روزنا، متغیرهای مستقل عبارتند از نوع قدرت، اقتصاد، فرهنگ و جامعه، حال آنکه وی متغیرهای وابسته را فرد، نقش، جامعه، حکومت و نظام بین الملل می داند و متغیر واسطه ای را نیز نوع حکومت کشور قلمداد می کند.
متغیر فرد: متغیر فرد عبارت است از ویژگیهای انحصاری تصمیم گیرندگان که شامل تمام جوانب تصمیم گیرنده است. روزنا معتقد است که خصایص فرد بیشتر در کشورهای توسعه نیافته، تازه استقلال یافته و کوچک مطرح است که فاقد نقشهای سازمان یافته و نمادهائی بوروکراتیک بوده و در اصل جوامعی که رهبران کمتر تحت نفوذ و تأثیر افکار عمومی و گروههای ذی نفوذ قرار دارند؛ حکومت«عیدی امین» بر اوگاندا طی دهه 1970 نمونه بارزی از سلطه یک شخص و خصایص فردی او بر کشوری تازه استقلال یافته، کوچک و عقب افتاده از لحاظ سیاسی و اقتصادی است. البته با توجه به این متغیر، روزنا بر این عقیده است که تصمیمهای متخذه از ناحیه یک شخص با تصمیمهای شخص دیگر در همان موقعیت به خاطر تواناییها و روحیات متفاوتشان، متفاوت می باشد.
متغیر نقش: این متغیر بدین معناست که مسئولان دولتی بدون توجه به خصوصیت فردی و انحصاری که در متغیر فرد به آنها اشاره شد، با تکیه بر سمت و جایگاهی که در حکومت دارند نسبت به موضوعی از خود واکنش نشان می دهند. جایگاه فرد در ساختار حکومتی و وظایف، مسئولیتها و وفاداریهایی که بر اساس این جایگاه از او انتظار می رود، بر تصورات فرد از جهان و تصمیم گیریهای او در عرصه سیاست خارجی تأثیر می گذارد. به طور کلی می توان نقش را این گونه تعبیر کرد؛ تصوری که یک دولت، حکومت و یا یک فرد می پندارد که باید براساس آن عمل کند،‌ نقش به ویژگیهای رفتاری تعریف می شود که ناشی از مسئولیتهای سیاست گذاری یک بازیگر است و هر فردی که چنین جایگاهی را پرکند، از او نیز رفتار مشابهی انتظار می رود. ما می توانیم نقش را تعامل بین فرد و نظام سیاسی بدانیم و انتظاراتی که نظام مزبور از فرد دارد. هرچند نقش ممکن است حیطه عمل فرد را محدود کند ولی چنین نقشی براساس صفات شخصیتی فرد برداشت و ایفا می شود.
متغیر دولتی یا بوروکراتیک: متغیر دولتی، بدین معنا که به جوانب ساختاری دولتی اطلاق می شود. ساختار پیچیده یک دولت، روابط سازمانهای درون دولتی و در نهایت، کارشناسان و متخصصان درون یک تشکیلات، تدوین کننده و ارایه دهنده پیشنهادها و خطوط کلی تصمیم گیری در سیاست خارجی می باشند و هیچ تصمیم گیرنده ای قادر نیست فارغ از این ملاحظات تصمیم گیری نماید، به ویژه در نظامهای گسترده بوروکراتیک دولتهای غربی، این عامل و متغیر بیشتر بروز می کند. منظور از این متغیر، نوع سیستم تصمیم گیری موجود در یک کشور و تأثیر این روش و سازوکار بر سازمانهای دارنده استانداردهای هدایت شده و برنامه ریزی شده است که منجر به تصمیمم گیری یا سیاست گذاری می شود. حال با تقسیم بندی کشورها به سیستم باز و بسته و یا ترکیبی از هر دو، می توان الگوهای متفاوتی را جهت روند تصمیم گیری و اتخاذ نوع آن مطرح کرد. معمولاً در سیستمهای باز، محیط بازی اعم از عوامل محیط خارجی و داخلی تأثیرات قابل ملاحظه ای بر روند تصمیم گیری دارند، در حالی که در سیستمهای بسته این امر چندان مقدور نیست. در سیستمهای باز معمولاً تصمیم گیری بسیار کند صورت می گیرد؛ زیرا نظام بوروکراسی فوق العاده به تخصصی شدن تمایل دارد، از این رو تصمیمها کند ولی نتایج دقیقی به دنبال دارد؛ گذشته از آنکه روند تصمیم گیری و نتیجه آن به عنوان موضوع بحث تا حدی دموکراتیک تلقی می شود. حال آنکه در سیستمهای بسته چون منصب از مقام جدا نیست و سلسله مراتب وجود ندارد و اساس ارتقای مقام، نه شایستگی بلکه میزان ارتباط و وابستگی به کانون قدرت و ایدئولوژی است، به همین خاطر در این شرایط روند تصمیم گیری از سرعت بیشتر برخوردار بوده ولی دقت عمل در این نوع در حداقل قرار دارد.
متغیر اجتماعی: متغیر اجتماعی در اصل تمامی جوانب غیردولتی یک جامعه را شامل می شود که در روند اتخاذ تصمیمهای سیاست خارجی دخیل است که ارزشهای، ایدئولوژیهای حاکم بر یک جامعه ملی، گروههای ذی نفوذ و فشار و دیگر موارد را شامل می گردد. البته این عوامل در جوامع سنتی و مدرن دارای تضادهایی هستند، به طوری که در جوامع مدرن احزاب و تشکلهای تعریف شده ای وجود دارد که هم بر سیاست داخلی و هم سیاست خارجی تأثیرگذار هستند و همچنین دارای اهداف و برنامه هایی نیز در این خصوص می باشند، به طوری که می توانند از طریق پارلمان، افکار عمومی و ... بر فرآیند تصمیم گیری اثر بگذارند. به همین خاطر در کشورهای دموکراتیک، سیاست خارجی کشور تحت تأثیر نظام حزبی و شرایط و وضعیت احزاب قرار دارد، به طوری که در کشورهای دو حزبی سیاست خارجی از ثبات لازم برخوردار است؛ چون در این گونه جوامع سیاست خارجی جزو منافع ملی کشور محسوب می شود و حزب مخالف نیز اجازه دخالت در روند سیاست خارجی را به خود می دهد؛ حال آنکه در روشهای چند حزبی سیاست خارجی فدای خواسته های حزبی می شود. به هر حال احزاب جزو بازیگرانی هستند که به سیاست خارجی توجه دارند، ولی درجه اهمیت آن به شرایط جامعه و مقتضیات خاص آن بستگی دارد. افکار عمومی نیز به عنوان یک عنصر و عامل مستقل در پی تأثیر گذاری بر سیاست خارجی است. افکار عمومی از دو بخش پایدار و ناپایدار تشکیل شده، بخش پایدار که به فرهنگ و تاریخ، و بخش ناپایدار به روان شناسی فردی و جمعی مربوط می شود؛ برای مثال، حساسیتهای مذهبی مردم ایران ناظر به بخش پایدار افکار عمومی است.
متغیر سیستماتیک یا نظام بین الملل: دولت در روند تصمیم گیری از محیط اطراف خود نیز متأثر می گردد و واکنش به این نظام در محاسبه تصمیم گیرندگان منظور می شود که این نظام در اصل همان نظام منطقه ای و جهانی است که شامل قطب بندیهای مختلف می گردد و همچنین نظامهای بازدارندگی و موازنه قوا و یا توازن وحشت. روزنا در تشریح متغیرهای مستقل، دولتها را از نظر نوع قدرت به دو دسته قدرتهای بزرگ و کوچک تقسیم می کند و معتقد است که قدرتهای بزرگ و قدرتهای کوچک از لحاظ اقتصادی نیز یا دارای اقتصادی پیشرفته اند و یا عقب افتاده. در کنار آن، وی نوع جامعه دولتها را به دو دسته باز و بسته تقسیم می کند و معتقد است که فرهنگ نیز یا نفوذپذیر است و یا نفوذناپذیر. روزنا در خصوص متغیر واسطه ای که نوعی سیاست خارجی است، این گونه بیان می کند که سیاست خارجی یا ارزشهای پیشینی هستند و یا ارزشهای پسینی و یا ترکیبی از هر دو مورد. در ارزشهای پیشینی، روند تصمیم گیری به علت غیر قابل معامله بودن منافع ملی به دشواری اتخاذ می گردد و پیچیدگی آن بسیار زیاد بوده است، حال اینکه ارزشهای پسینی منافعی هستند که قابل معامله بوده و در این صورت روند تصمیم گیری دشواریهای ارزشهای پیشینی را ندارد، اما هر از گاهی نیز برخی از تصمیمها ترکیبی از ارزشهای پیشینی و پسینی است که در این حالت فشار بر تصمیم گیری به حدی است که ترتیب اهمیت عوامل تأثیر گذار به وضعی جبری در آمده و بازیگر دیگر خود را قادر به تصمیم گیری مناسب نمی بیند.
 
ساختارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و نوع سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
 
1.قدرت یا ساختارهای سیاسی
اهمیت موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه بر هیچ کس پوشیده نیست. واقع شدن در چهار راه ارتباطی بین شرق مدیترانه، آسیای مرکزی و قفقاز، جنوب شرق آسیا و خاور دور از برتری ایران در این زمینه حکایت دارد و «در مقام مقایسه با ایران، بسیاری از همسایگان در حقارت ژئوپلیتیکی به سر می برند.»
اشراف بر خلیج فارس و به ویژه تنگه هرمز و تسلط بر 15 جزیره در حاشیه آن و شاهراه ارتباطی بین کشورهای محصور در خشکی منطقه آسیای مرکزی و قفقاز، ایران را به یکی از نقاط مهم راهبردی مبدل ساخته است. تنوع آب و هوایی، جغرافیایی و جمعیت بالغ بر 70 میلیون، نشان از برتری ایران نسبت به کشورهای منطقه است. برخورداری از حمایت مردمی، حاکمیت قانون و امنیت و ثبات داخلی نیز بر این امر صحه گذاشته است. از سویی نیز برتری نظامی، ایران را در زمره کشورهای برتر منطقه قرار داده است.
 
2. اقتصاد
توجه به شاخصه های اقتصادی همچون تولید ناخالص ملی، درآمد سرانه، کمیت و کیفیت تولیدات صنعتی و کشاورزی و دسترسی به منابع، در تشخیص نوع اقتصاد هر کشوری حائز اهمیت است. کاهش 49 درصدی درآمد سرانه بین سالهای 1357 تا 1379 و مشکلات درون ساختاری زمینه را برای کاهش درآمدهای اقتصادی به وجود آورد و جنگ 8 ساله نیز بر این روند تأثیر مضاعف گذاشت.
در سال 1383 با توجه به افزایش قیمت نفت، درآمد سرانه به 2300 دلار افزایش یافت، این در حالی است که طبق آمار مرکز اطلاعات سازمان ملل در تهران، کشورهای دارای درآمد سرانه 3000 دلار در سال در ردیف کشورهای در حال توسعه قرار دارند. با این احتساب، ایران برای گذار از این مرحله نیازمند سرمایه گذاریهای کلان برای بهبود کمی و کیفی وضعیت اقتصادی کشور است. از طرفی، صادرات کالاهای صنعتی و کالاها با فناوری بالا در یک کشور سطح صنعتی بودن را نشان می دهد. این در حالی است که نسبت کالاهای صنعتی و کالاها با فناوری بالا در یک کشور سطح صنعتی بودن را نشان می دهد. این در حالی است که نسبت کالاهای صنعتی و کالاها با فناوری بالا در سال 1380، به ترتیب 10 و 2 درصد بود و در سال 1382، معادل 8 و 2 درصد اعلام گردیده که این امر نشان از این واقعیت دارد که در اکثر کشورهای در حال توسعه به دلیل عدم برخورداری از فناوری و تولید برتر برای تبدیل مواد اولیه به کالاهای صنعتی با فناوری بالا، به صادرات مواد اولیه روی می آورند. به طور کلی باید گفت: طی 30 سال اخیر، جمعیت کشور دو برابر شده، در آمد سرانه بیشتر از 40 درصد کاهش یافته، سهم کشور در کل بازرگانی جهان به کمتر از نیم درصد رسیده، و ریسک سرمایه گذاری به طور نظام مند افزایش یافته است.
 
3. جامعه
نوع جامعه در نظریه روزنا بدین معناست که آیا در سازمانهای اصلی نظام تغییراتی صورت می گیرد یا اینکه نظام حاکم بر جامعه به صورت دیکتاتوری و حاکمیت یک فرد است؟ در نظام جمهوری اسلامی ایران، اگر چه فلسفه حکومت با دیگر کشورهایی که نظام جمهوری دارند تا حدودی مشترک است، ولی دارای ویژگیها و ظرافتهای خاصی می باشد، به طوری که قدرت در نظام جمهوری بر اساس اصل 57 قانون اساسی از طریق تفکیک قوا در سه بخش مجریه، مقننه و قضائیه که زیر نظر ولایت مطلقه فقیه انجام وظیفه می نمایند، شکل گرفته است.
 
 
4. فرهنگ
کشورها را از لحاظ فرهنگی می توان به دو دسته رسوخ پذیر و رسوخ ناپذر تقسیم کرد. این امر بدین معناست که کشور نسبت به ورودیهای نظام بین الملل عکس العمل نشان می دهد و اینکه در اصل در پی انطباق با آن است یا خیر، ایران نیز به علت واقع شدن در یک محیط مهم راهبردی و ژئوپلیتیکی جزو کشورهای نفوذپذیر قرار گرفته است، به طوری که به علت ورودیهای فراوان در پی آن است که تأثیر گذاری خود را بر نظام بین الملل نشان دهد؛ که این امر اگر با شرایط ایده ال همراه گردد، منزلت کشور در عرصه نظام بین الملل افزایش خواهد یافت. به گفته سید حسین سیف زاده، ایران به خاطر قدرت محدود و میزان آسیب پذیری بالا، همواره یکی از دو راهبرد را به کار برده است: 1. تأثیر پذیری فزاینده؛ 2. تأثیرگذاری انفعالی، که در قالب دو راهبرد موازنه مثبت منفعلانه و موازنه منفی نمود یافته است.
 
5. سیاست خارجی
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران عرصه تعامل واقع گرایی و آرمان گرایی و در اصل شاهد تناوب و نوسان بین این دو رویکرد بوده است. دلیل این امر نیز بر اثر اهمیت والای محیط داخلی در مقایسه با متغیرهای خارجی و بسته به عقاید، ویژگیها و شیوه اداره دستگاه دیپلماسی و رویکرد دولتمردان نسبت به تحولات نظام بین الملل بوده است.
 
ساختارهای رسمی و غیررسمی مؤثر در تدوین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
ساختارهای رسمی به سازمانها و نهادهایی اطلاق می گردد که در قانون اساسی به نقش و نحوه دخالت آنها در سیاست خارجی اشاره شده است. نهادهای غیر رسمی دخیل در روند تصمیم گیری نهادها و سازمانهایی هستند که در قانون اساسی و قوانین جاریه کشور به نقش آنها اشاره ای نگردیده است؛ از قبیل افکار عمومی، احزاب سیاسی، مطبوعات و آنچه را که در اصطلاح سیاسی به گروههای ذی نفوذ و فشار معروف هستند. در نظام جمهوری اسلامی ایران گروههای سیاسی، اجتماعی، مذهبی و اقتصادی در اعمال سیاست متخذه بر نهادهای رسمی کشور تأثیر می گذارد؛ از جمله می توان به احزاب سیاسی، ائمه جمعه، مطبوعات و سازمانهای دیگر اشاره کرد. هر چند دخالت این سازمانها بیشتر برروند سیاست داخلی بوده، ولی هر از گاهی به علت اهمیت موضوع سیاست خارجی که بیشتر جنبه پرستیژی داشته، نفوذ این سازمانها و نهادها در روند تصمیم گیری نمود بیشتری یافته است.
 
تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مدل پیش تئوری جیمز روزنا
«ماهیت بازپسین تصمیم از دیدگاه شاهد و گاهی خود تصمیم گیرنده هم پوشیده می ماند... همیشه رگه های کور و درهم ژولیده ای در روند تصمیم گیری وجود دارد؛ و این بسیار رمز آمیز است، حتی برای کسانی که ممکن است درگیرترین افراد در قضیه باشند.»
جان کندی
 
1.جنگ ایران و عراق (پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت)
شروع جنگ ایران و عراق مصادف با شکل گیری نظام جمهوری اسلامی ایران بود. به طوری که کشور از یک سو گرفتار بحران گروگان گیری بود و از سویی برخی اختلافهای قومی در بعضی مناطق شکل گرفته بود. آغاز جنگ تا حدودی باعث ایجاد اتحاد و هم دلی در داخل کشور گردید و برخی اختلافها نیز فروکش نمود، ولی عدم قبول پیشنهادهای ایران باعث تداوم نبردها شد و تعیین شرایط پایان جنگ از سوی امام(ره) نیز بر این امر صحه گذاشت.
اختلاف نظراتی که بین آرمان گرایان و واقع گرایان در داخل کشور ایجاد شده بود، باعث حذف رییس جمهور از مقام خود شد و همچنین اقدامات سازمان منافقین در ترور شخصیتهای برجسته کشور نیز فشار دیگری بود که بر کشور وارد می شد. به هر حال با تغییر و تحولی که در صحنه جنگ صورت گرفت، با ورود ایران به خاک عراق و تصرف مناطقی از خاک آن به ویژه تصرف فاو و احتمال سقوط بصره، مهمترین مرکز حیاتی عراق در جنوب این کشور، باعث ایجاد اجماع جهانی علیه ایران جهت خاتمه دادن به جنگ شد. شروع جنگ نفتکشها، افشای قضیه مک فارلن و ... باعث چرخش سیاست ایالات متحده آمریکا نسبت به ایران گردید. حضور دو ابر قدرت در صحنه نبرد به طوری که هر دو بر خاتمه جنگ بدون برنده تأکید داشتند، باعث گسترش اجماع جهانی علیه ایران گردید. واگذاری اطلاعات ویژه به ارتش عراق، استقرار نیروهای نظامی در مناطق مرزی و اعمال فشار بر کشورهای منطقه و فرامنطقه ای مبنی بر عدم کمک رسانی به ایران، بیشترین تأثیرپذیری را در پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت بر ایران وارد نمود.
وجود دیدگاهها و تفکرات امام (ره) در خصوص جنگ و این شعار که «راه قدس از کربلا می گذرد» و «جنگ، جنگ تا رفع فتنه از عالم» و اعلام شرایط پذیرش صلح منوط به تحقق خواسته های ایران، از جمله عوامل تأثیرگذار فرد بر سیاست خارجی بود. از طرفی باید به این نکته اشاره کرد که پذیرش صلح از سوی ایران نیز همانند آزادی گروگانها به یکی از مسایل پرستیژی سیاست خارجی ایران تبدیل شده بود، این امر باعث پیچیده شدن حل و فصل موضوع جنگ شده بود؛ به طوری که ایران برای اتمام جنگ شرایط سه گانه ای را خواستار بود، در حالی که نظام بین الملل و به ویژه شورای امنیت به این شرایط توجه نداشت. از سوی دیگر، اختلاف نظر در سازمانها و نهادهای دولتی در خصوص اینکه اول آتش بس و بعد احراز شرایط خواسته شده یا هر دو در یک زمان، و عدم فعالیت گسترده وزارت امور خارجه کشور در کنار عوامل دیگری چون وضعیت اقتصادی کشور و گسترش جنگ شهرها باعث پیچیده شدن و در اصل اتلاف وقت در نهادهای تصمیم گیری شده بود. بحران اقتصادی کشور که باعث کاهش بودجه به 50 درصد و افزایش تورم به 9/28 درصد شده بود و شروع جنگ شهرها و حضور نیروهای فرا منطقه ای در حاشیه مرزهای ایران و اختلافات گروههای سیاسی، همگی از عوامل تأثیر گذار بر پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل بودند.
با توجه به مطالب ذکر شده، چنین می نماید که ایران در پذیرش قطعنامه 598 بیشترین تأثیرپذیری را از متغیر نظام  بین الملل داشته، بدین معنا که حضور قدرتهای بزرگ فرامنطقه ای و منطقه ای در کنار عراق و کمکهای قابل توجه به این کشور و همچنین زمزمه های تحریم تسلیحاتی ایران، اولین و بیشترین تاثیرگذاری را بر پذیرش صلح و آتش بس بر ایران داشته است. متغیر فرد در مرحله دوم بیشترین تأثیرگذاری را داشته، به طوری که دیدگاهها و تفکرات امام(ره) در زمینه نحوه جنگ و یا پذیرش قطعنامه 598 نقش حائز اهمیتی داشته است. همچنین اختلاف نظر بین واقع گرایان و آرمان گرایان و اختلاف دیدگاههای آنان که به عنوان رهبران نظام بر مسند کار بودند، باعث ایجاد تنشهایی در سطح کارکردی آنان بود. متغیر جامعه بعد از متغیر فرد قرار دارد. همان طورکه گفته شد، عوامل اقتصادی و تنشهای داخلی ازجمله عواملی بودند که به مراتب بر روند تصمیم گیری تأثیر می گذاشتند، هرچند برخی بر این باورند که سقوط هواپیمای مسافربری ایران و جنگ شهرها و اقتصاد بحران زده کشور عامل پذیرش قطعنامه گردید، ولی در صورت عدم دخالت قدرتهای بزرگ شاید ادامه جنگ با این شرایط همچنان پایدار بود. به طور کلی می توان تأثیر متغیرها را به ترتیب متغیر نظام بین الملل، متغیر فرد، جامعه، نقش و بوروکراسی در روند پذیرش قطعنامه 598 ذکر کرد.
 
2 . بحران کویت و حمله به عراق
طی این دوره که بعد از جنگ ایران و عراق شکل گرفت، عراق با هجوم به کویت این کشور را به اشغال خود در آورد. این امر زمانی رخ داد که نظام بین الملل در حال تغییر و تحول بنیادی بود؛ جنگ سرد پایان یافته و اتحاد جماهیر شوروی در آستانه فروپاشی بود. در چنین شرایطی، ایران نیز با توجه به رحلت امام(ره)، تغییرات قانون اساسی و انتخاب آیت الله خامنه ای به عنوان رهبر و حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی به عنوان رییس جمهور، پا به عرصه جدید نظام بین الملل نهاده بود. حمله عراق به کویت و ادامه اشغال آن با توجه به تأکید مداوم سازمان ملل برای خروج نیروهای عراقی از کویت و ایجاد یک اجماع بین المللی و از همه مهم تر همکاری آمریکا و شوروی در شورای امنیت، باعث شکل گیری رویکردی جدید در سازمان ملل گردید، به طوری که این سازمان تبدیل به یک مرکز مهم تصمیم گیری سریع، مؤثر و هماهنگ کننده در نظام بین الملل شد. همکاری بین شوروی و آمریکا در بحران خلیج فارس و همچنین در دوره های بعد آن، این دیدگاه را در بین دولتمردان آمریکا ایجاد نمود که اتحاد شوروی دیگر تهدیدی برای خاورمیانه محسوب نمی شود. در راستای همین همکاریها بود که جرج بوش اظهار داشت:«اکنون هدف ایالات متحده خیلی بزرگ تر از صرف جلوگیری از توسعه طلبی شوروی است. ما درصدد مستقیم اتحاد شوروی را به جامعه بین الملل وارد کنیم.»
تلاش برای پایان اشغال کویت، وضعیت ویژه ای را برای ایران به وجود آورده بود. اتخاذ سیاست بی طرفی در این جنگ از سوی ایران بهترین نقش برای کشور بود؛ چرا که:
1 . برای مدت طولانی بعد از جنگ، عراق در شرایطی نخواهد بود که ایران را تهدید کند و سایر کشورهای منطقه مانند عربستان، کویت و امارات با معضلات بعد از جنگ روبه رو خواهند شد؛
2 . موقعیت راهبردی و جغرافیایی خاص ایران و این واقعیت که مرزهای ایران نیمی از آبهای خلیج فارس و دریای عمان را می پوشاند، ایران را قادر به ایفای نقش برتر در منطقه می کند. بنابراین وارد شدن در این قمار خطرناک، موقعیت ایران را به مخاطره می اندازد؛
3 . به رغم تظاهرات علیه جنگ و صدور بیانیه هایی علیه آمریکا به عنوان دشمن اسلام، آیت الله خامنه ای میان حمایت از مردم عراق و دولت عراق تمایز قائل شد؛
4 . تلاش ایران برای برتری دولت اسلامی در عراق نیز تاحدود زیادی در بی طرفی ایران تأثیر داشته است.
سیاستهای دولت جدید ایران در ایجاد روابط با دولتهای عربی و تلاش برای بازسازی کشور نیازمند همکاریهای بین المللی بود، ازاین رو عدم همکاری با متحدین نشانه ای از آرمان گرایی را در سیاست خارجی دولت در نظام بین الملل ایجاد می کرد و همکاری با متحدین نیز باعث بروز تنشهای داخلی به ویژه در میان برخی افراد که خواستار حمایت از عراق بودند، می گردید. با جدی شدن حمله متحدین به عراق، در 12 دیماه 1369رهبر انقلاب طی یک سخنرانی ابراز داشتند: «... رهبر و کارگزاران یک کشور چه حقی دارند که تمام منابع حیاتی و انسانی خود را از بین ببرند... آیا شما [منظور صدام حسین] حافظ مردم عراق هستید، شمایی که کویت را اشغال کردید تا آن را به عراق بازگردانید و مردم مظلوم عراق را در چنگال تبهکاران قرار دادید؟... این به هیچ وجه قابل قبول نیست، هیچ شخصی نمی تواند از این اقدام دفاع کند و توجیه این اقدام فریفتن خود است.»
دسترسی عراق به کویت و مسلط شدن آن بر خلیج فارس، برای ایران خطری به مراتب جدی تر از خطر آمریکا بود. به هر حال تشکیل ائتلاف برای بیرون راندن عراق از کویت با توجه به تغییر و تحول نظام بین الملل و شکل گیری نظم نوین جهانی و نیاز ایران به همکاری با دیگر کشورها برای بازسازی کشور، فشار برای عدم حمایت از عراق را افزایش داده بود. از سویی، با توجه به اصلاحات قانون اساسی و بروز نهادهایی جدید در روند تصمیم گیری تغییراتی را ایجاد نمود، بنابراین در چنین شرایطی نقش رهبران نظام در اتخاذ تصمیمهای سیاست خارجی به مراتب بیشتر از مراحل قبل بود، به طوری که هر یک از رهبران با توجه به جایگاه و نقش خویش در پی آن بودند که بر روند تصمیم گیری تأثیر قابل توجهی داشته باشند. اما تغییر اساسی در اتخاذ تصمیمهای گرفته شده در این دوره کاهش تأثیر فرد بود، به طوری که جای خود را به متغیر نقش واگذار نموده بود.
البته تبدیل شدن موضوع بحران کویت به یکی از مسایل مادی کشور نیز مزید بر علت بود؛ چرا که برخلاف مسایل پرستیژی، تصمیم گیری در خصوص مسایل مادی بسیار راحت تر از مسایل پرستیژی است، اما وجود دیدگاههای متفاوت در بین تصمیم گیرندگان باعث پیچیده شدن مسأله شده بود. به طور کلی وجود سه نگرش مختلف این روند را بیشتر تحت تاثیر قرار می داد. این نگرشها بر پایه های ژئوپلیتیکی، راهبردی و سیاست سرزمینی ـ فرهنگی بود. اولین نگرش بر مبنای ژئوپلیتیک قرار گرفته بود. در این دیدگاه تاکید دولت بیشتر بر آن بود که عراق همسایه ایران است و براساس آن مرزهای طولانی و وجود اقلیتهای قومی کرد و ترک، باعث شده بود دولت از شورش توأم شیعیان و کردها که احتمال فروپاشی و تجزیه دولت عراق را در پی داشت، در هراس باشد. چنین اتفاقی به هر دلیل تأثیر بالقوه ای بر نواحی کردنشین کشور داشت، به طوری که بعد از پایان جنگ شکل گیری بحران در شمال عراق باعث به چالش کشیده شدن ایران گردید؛ چرا که ترکیه با اعمال فشار بر بغداد خواهان به دست آوردن مناطقی از شمال عراق بود و از طرفی با ظهور زمینه های فروپاشی، ترکیه مبادرت به ایجاد روابط با کشورهای منطقه قفقاز و آسیای مرکزی نمود. انجام چنین رفتارهایی به گونه ای اجتناب ناپذیر به شکل گیری اصطکاک بین دو کشور همسایه یعنی ایران و ترکیه منجر گردید که به سود ایران نبود. ایران برای جلوگیری از چنین فرآیندی مناسبات نوپایش را با عراق و دولتهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گسترش داد. به همین خاطر از دیدگاه این نگرش، همکاری با کشورهای منطقه و به ویژه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، بهتر می توانست اهداف و منافع ایران را تأمین نماید و اتخاذ سیاست بی طرفی هم باعث جلب نظر این دولتها می شود.
دومین نگرش براساس اصول ژئواستراتژیک پایه ریزی شده بود، که براساس این نگرش سیاست ایران در خلال بحران باید به گونه ای طراحی می گردید که مانع رخنه و نفوذ ایالات متحده و غرب در منطقه شود و برای رسیدن به این هدف، تلاش برای به دست آوردن اتحاد با عراق و دیگر کشورها همچون سوریه بود تا از این طریق بتوان از رخنه گری و نفوذ ایالات متحده در منطقه جلوگیری نمود. این دیدگاه در حالی شکل گرفت که احتمال ایجاد اتحاد بین کشورهای دیگر همچون سوریه بسیار اندک بود؛ چرا که پایان هشت سال جنگ وضعیت کشور را در آن مرحله قرار نداد که بتواند به دنبال تأثیرگذاری باشد و احتمال ضعیف و محدودی هم وجود داشت که بتواند به صورت یک جانبه، حضور نظامی آمریکا را در منطقه محدود نماید. بنابراین، بهترین شرایط برای ایران بهبود روابط با کشورهای منطقه بود تا بتواند با همکاری از اعمال فشارها و تهدیدها جلوگیری نماید و از این طریق هم بازتابهای حضور امنیتی غرب را تاحدودی کاهش دهد و هم اینکه بتواند جایگاه و پرستیژ خود را در منطقه حفظ نماید. نگرش دیگر که در بین نهادهای تصمیم گیرنده وجود داشت، نگرشی بود که بر سیاست سرزمینی ـ فرهنگی تأکید داشت تا از این طریق بتواند گروههایی که به هر نحوی تعلق فرهنگی، تمدنی و یا مذهبی به ایران دارند را در آینده و سیاست و حکومت عراق دخالت دهند، تا از این طریق بتوانند جایگاهی تأثیرگذار در ساختار سیاسی عراق به دست آورند. این دیدگاه حمایتهای معنوی و سیاسی از گروههای مخالف عراق را مدنظر داشت تا از این طریق مانع ایجاد تنش بین ایران و عراق گردد. این دیدگاه با دوران گذشته تفاوت آشکاری داشت، به طوری که در دوره های گذشته بین گروههای مخالف حکومت عراق روشهای فرقه گرایانه و تفرقه انداز وجود داشت، در حالی در دوران جدید معتقدان به این نگرش از نظرات کثرت گرایانه گروههای عراقی حمایت می کنند. این دیدگاه تاحدودی بر دیگر نگرشها غلبه یافت؛ ایران سیاست بی طرفی خود را در طی بحران جنگ اعلام داشت و تنها از طریق نگرش سیاست سرزمینی ـ فرهنگی در پی تأثیرگذاری برآمد. به هر حال، می توان چنین استدلال کرد که در تدوین سیاست خارجی ایران در طی بحران کویت، متغیر نظام بین الملل بیشترین تأثیر را بر سیاست خارجی ایران داشته و در کنار آن متغیر نقش در جایگاه دوم و متغیرهای فرد، حکومت و جامعه به ترتیب عوامل تأثیرگذار بعدی در فرآیند تصمیم گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بودند.
 
3 . جنگ آمریکا با افغانستان
وقوع حوادث 11 سپتامبر باعث تغییرات شگرفی در سطح نظام بین الملل گردید. محکومیت اقدام صورت گرفته و ابراز هم دردی با جان باختگان این حوادث، باعث نزدیکی دیدگاههای دولتمردان ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر گردید. شناسایی عاملان حوادث از سوی مقامات ایالات متحده و عدم واگذاری آنان از سوی رژیم طالبان و همچنین اجماع جهانی در خصوص تنبیه متهمان، باعث شد که شورای امنیت نیز مجوز اقدامات متقابل نظامی در برابر اقدامات گروه القاعده مستقر در افغانستان را براساس دفاع مشروع صادر نماید. از سوی دیگر، تحقق ماده 5 سازمان پیمان آتلانتیک شمالی باعث حضور نیروهای ناتو در کنار ایالات متحده شد.
در چنین شرایطی که تمام نظام بین الملل در راستای مبارزه با تروریسم قرار گرفته بود، دولت جمهوری اسلامی ایران با اعلام سیاست بی طرفی خود را از مناقشه بیرون راند، البته سفر برخی مقامات دولتهای اروپایی باعث گردید که ایران با سیاست اعمالی خود و با توجه به قطعنامه های صادر شده شورای امنیت، همکاریهای وسیعی با نیروهای ائتلاف شمال افغانستان انجام دهد. اقدامات دیگر همچون اجازه پرواز هواپیماهای آسیب دیده از حریم هوایی کشور و پیشنهاد امداد رسانی به سربازان مجروح و... همه نشان از همکاریهای نزدیک با نیرویهای ائتلاف علیه تروریسم بود. البته علت این همکاری را هم باید در ایجاد یک اجماع نظر بین المللی در خصوص تروریسم و همچنین واگذاری مجوز شورای امنیت به نیروهای ائتلاف علیه تروریسم دانست. به هر حال با اجماع جهانی در خصوص حمله به افغانستان، دولت جدید ایران بر آن بود که از طریق راههای دیپلماتیک و بر اساس سیاست اعلانی خود، راه حلی برای جلوگیری از بحران در منطقه ایجاد نماید؛ به طوری که هر یک از دولتمردان ایران اگرچه در ابتدا اقدامات 11سپتامبر را محکوم کردند، ولی با اشغال افغانستان به هیچ وجه موافق نبودند.
همچنین ایران نسبت به حوادث 11سپتامبر، موضع دوگانه ای را اتخاذ نمود؛ از یک سو این حادثه را فرصتی برای از بین رفتن طالبان می دید و از طرفی دیگر، نگران آن بود که آمریکا از شرایط جدید به نفع خود بهره برداری کند و فشار بر ایران را افزایش دهد. این دوگانگی از اصلی ترین مواضع اتخاذ یک رویکرد صریح نسبت به حمله آمریکا به افغانستان بود. حال آنکه وجود دیدگاههای مختلف در بین تصمیم گیرندگان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران که بر 4 نوع نگرش بنا شده بود ـ که عبارت بودند از دیدگاه ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی، ژئواکونومیکی و فرهنگی ـ اسلامی ـ بر این جریان صحه می گذاشت؛ هرچند دولتمردان ایران در پی آن بودند که از بروز مناقشات در منطقه و سرایت آن به داخل کشور جلوگیری نمایند. همچنین، کاهش تأثیر و نفوذ متغیر فرد نیز باعث شده بود برخی نهادهای رسمی و غیررسمی که در دوران گذشته به علت نفوذ فرد تحت تأثیر قرار می گرفتند، بدون توجه به ویژگیها و دیدگاههای رهبران نظام اقدام به تصمیم گیری و اجرای آن کنند. در سطح جامعه نیز وجود 3میلیون افغانی در داخل کشور و وجود قرابتهای قوی با مناطق مرزی کشور و نیز حمایت از نیروهای ائتلاف شمال، از عواملی بود که باعث شده بود ایران از اتخاد یک رویکرد ستیزجویانه در مقابل طالبان به یک رویکرد مصلحت آمیز روی آورد. به طور کلی باید گفت، در اتخاذ سیاست بی طرفی فعال در قبال حمله نیروهای ائتلاف بر افغانستان، به ترتیب متغیرهای نظام بین الملل، نقش، فرد، جامعه و حکومت بیشترین تأثیر را بر اتخاذ این تصمیم داشتند. البته باید خاطرنشان کرد که این تصمیم نیز به صورت یکی از مسایل مادی کشور تبدیل شده بود.
 
4 . جنگ آمریکا علیه عراق
با پیروزی نیروهای ائتلاف علیه تروریسم در افغانستان، ایالات متحده آمریکا به علت وجود شواهدی مبنی بر اینکه عراق نیز در حوادث 11سپتامبر دخالت داشته، خواستار خلع سلاح این کشور از وجود سلاحهای کشتار جمعی گردید و به رغم تأکید سازمان ملل برای خلع سلاح این کشور و فشارهای بین المللی برای پذیرش اقدامات بازرسی، با مخالفت دولت عراق مواجه شد. از طرفی دیگر ایالات متحده خواستار اقدام نظامی علیه این کشور بود، ولی دولتهای غربی و به ویژه فرانسه، روسیه و آلمان با اقدام نظامی مخالف بود که این امر باعث ایجاد شکاف بین نیروهای ناتو شد که پیامد این واقعه، ایجاد شکاف بین دولتهای اتحادیه اروپا بود. در نتیجه اتحادیه اروپا از ایفای نقش یک بازیگر بین المللی، تثبیت یک هویت اروپایی، یافتن جایگاهی مناسب و در شأن اروپا، اتخاذ یک سیاست خارجی جمعی و کارآمد و ایجاد یک پارادایم مسلط و تأثیرگذار بازماند. به طورکلی، این بحران باعث به حاشیه افکنده شدن اروپا در معاملات بین المللی شد و در اصل ناتوانی آن را به نمایش گذاشت. تک روی بریتانیا و اسپانیا در همراهی با آمریکا، باعث از معنا و مفهوم افتادن سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپا شد. از طرفی هم، سازمان ملل متحد مجوز چنین اقدامی را از طریق شورای امنیت صادر نموده بود. بنابراین،اقدام آمریکا و انگلیس در حمله به عراق اقدامی یک جانبه و بدون توجه به خواسته های نظام بین الملل و در جهت تحقق منافع و خواسته خود بود.
اتخاذ سیاست بی طرفی از سوی ایران در پی جنگ عراق و آمریکا، برخلاف دو بی طرفی در جنگ دوم خلیج فارس و جنگ افغانستان، به جهت بهره برداری از فرصتهای ایجاد شده نبود. به عبارتی دیگر، قرار دادن ایران در زمره کشورهای محور شرارت از سوی ایالات متحده در اصل وادار ساختن ایران به اتخاذ سیاست انفعالی در صورت حمله آمریکا به عراق بوده است. بنابراین تصمیم گیرندگان سیاست خارجی ایران با اتخاذ سیاست بی طرفی در پی کاهش احتمالات حمله برآمدند. در واقع، با توجه به سابقه بی طرفی در زمان جنگ افغانستان و عملکرد ایالات متحده نسبت به ایران بعد از شکست طالبان، بیم آن وجود داشت که ایران مورد حمله نظامی این کشور واقع گردد. ایران با اتخاذ سیاست بی طرفی، توانست مخالفت خود را با جنگ اعلام دارد و درعین حال حمایت خود را از قوانین بین الملل نشان دهد که تا چه اندازه تابع قواعد و حقوق بین المللی است. همچنین توانست نقش خود را در بین کشورهای جهان سوم، در مبارزه با نظام یک جانبه گرایی تقویت نماید. براین اساس ایران سیاست بی طرفی خویش را بر سه محور پایه ریزی نمود: 1 . رفع بحران از راه مسالمت آمیز؛ 2 . تأکید بر خلع سلاحهای کشتارجمعی؛3 . تعهد نسبت به رویکرد چندجانبه گرایی در روابط بین الملل. نقش رهبران ایران در این برهه زمانی بسیار پررنگ بود، و آنان بین حمایت از رژیم صدام و مردم عراق تفاوتهایی قائل شدند و بدین ترتیب بود که ایران در حین اجرای سیاست بی طرفی خود، جانب مردم عراق را گرفت و در پی محکوم کردن عاملان جنگ برآمد. وجود برخی از افراد برجسته در داخل خاک عراق که مناسبات نزدیکی با رهبران ایران داشتند و برعکس، باعث شد که متغیر فرد نمود بارزی در این دوره داشته باشد؛ به طوری که گفته شد، باعث گردید که بین رژیم و مردم عراق تفاوت قائل شده و بیشتر نهادها و سازمانهای دولتی و غیردولتی در پی حمایت از مردم عراق در خلال بحران برآمدند. وجود قرابتهای قوی بین ایران و عراق از یک سو و وجود اقلیتهای قومی در مناطق مرزی کشور و همچنین اقتصاد در حال رشد کشور که نیازمند همکاری در نظام بین الملل است از سوی دیگر، باعث شد که ایران در توجه به رویکرد جدید در عراق ملاحظات اجتماعی و اقتصادی خود را که به مراتب بهتر از هر مسأله دیگری است، در نظر بگیرد. به همین خاطر، در طی بحران عراق ملاحظه می شود که سیاست ایران در خصوص این مسأله حول مسایل مادی می چرخد و تصمیم گیری در این خصوص به مراتب راحت تر از مسایل پرستیژی است. در این بحران عوامل تأثیرگذار بر سیاست خارجی به ترتیب متغیر نظام بین الملل، نقش، فرد، حکومت و جامعه بود.
 
نتیجه گیری
با توجه به مطالب گفته شده در قسمتهای گذشته برآنیم که تطبیقی بین تصمیمهای اتخاذ شده در سیاست خارجی ایران انجام دهیم تا مشخص گردد که متغیرهای تأثیرگذار در هر یک از تصمیمهای اتخاذ شده تا چه حدی با هم برابر هستند. به عبارت دیگر کدام یک از متغیرها بیشترین تأثیر را در تمامی تصمیمهای اتخاذ شده دارد. برای درک این امرجدول شماره 2 را طراحی نموده ایم. با توجه به جدول ملاحظه می گردد که چهار تصمیم مهم اتخاذ شده در سیاست خارجی ایران حول مسایل پرستیژی است، ولی مسایل مادی نظام بین الملل بیشترین اثر گذاری را بر روند تصمیم گیری داشته است، با توجه به نفوذ پذیری فرهنگی، ایران جزء کشورهای نفوذ پذیر منتقد به شمار می آید، ولی نظام بین الملل همواره بر روند تصمیم گیری سیاست خارجی اثر گذار بوده است که این امر نشان از در حال توسعه بودن ایران دارد؛ زیرا کشورهای در حال توسعه به دلیل ویژگیهای خاصی که در ساختارهای داخلی و خارجی تصمیم گیری دارند، بیشترین اثر را از محیط خارجی می پذیرند.
همچنین با توجه به جدول ملاحظه می شود که متغیر فرد در یکی از مهم ترین روند های تصمیم گیری ایران پس از انقلاب؛ یعنی جنگ، بعداز نظام بین الملل نقش آفرین بود. البته دلیل این امر را باید نه در اینکه نظام اجتماعی کشور بسته بوده، بلکه به خاطر عدم شکل گیری یا تثبیت نهادهای رسمی در اوایل انقلاب و همچنین به خاطر عدم تأثیرگذاری بیش از حد متغیر محیطی جستجو کرد و هم اینکه شخصیت کاریزماتیک امام(ره) نیز عاملی بود برای ایفای نقش فراوان، به طوری که تمامی سخنان ایشان باعث ایجاد جهت گیری خاص در خصوص برخی مسایل که ایشان می گفتند می شد، ولی با رحلت امام(ره) و تغییراتی که در قانون اساسی و برخی نهادهای رسمی کشور صورت گرفت، شاهد کاهش نقش متغیر فرد در سیاست خارجی و تغییر مکان متغیر نقش در تصمیمهای سیاست خارجی هستیم، تا جایی که در سه تصمیم اتخاذ شده بعد از اصلاحات قانون اساسی، متغیر نقش بعد از نظام بین الملل دومین متغیر اثرگذار بر سیاست خارجی است. نکته جالب توجه دیگر در این است که هرگاه تصمیمهای اتخاذ شده حول محور مسایل پرستیژی واقع شده است، متغیر جامعه نیز در اولویتهای بالای جدول مشاهده می گردد، به طوری که حتی در تصمیماتی چون گروگان گیری، و بحران هسته ای نیز، که در این مقاله مورد بررسی واقع نشده است، متغیر جامعه به لحاظ جایگاه در رده سوم متغیرها قرار می گیرد و بعد از متغیر نظام بین الملل، فرد یا نقش، متغیر جامعه بیشترین تأثیرگذاری را بر روند تصمیم گیری داشته، در حالی که اگر تصمیمها حول محور مسایل مادی بوده، متغیر جامعه آخرین متغیر تأثیر گذار بوده است. همان طوری که گفته شد، هر کشور با هر شرایطی که وارد بازی سیاسی می شود، با توجه به همان شرایط بازی عمل می کند. از این رو بایستی دقت کرد داده های رفتار خارجی یک کشور، ممکن است برای یک ناظر بیان کننده انعطاف رهبران و برای ناظر دیگر به عنوان تقاضا تفسیر گردد.
 
_________
تحلیل تصمیمهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران براساس مدل پیش تئوری روزنا / محمدرضا جلالی بارنجی
__________________
*این مقاله برگرفته از فصلنامه مطالعات خاورمیانه شماره 57 می باشد.
 
  نظرات ()
مطالب اخیر ترامپ در روز اول ریاست بر ایالات متحده آمریکا چکار می کند؟ ایران به دنبال نمونه ای مدرن از استراتژی آناکوندا برای شکست عربستان سعودی است عوامل و بازیگران دخیل در افزایش بحران در کشمیر آیا ایران با ذخایر نفتی و گازی خود می‌تواند روسیه را به چالش بکشد؟ آینده روابط عربستان و هند چالشهای کنونی و چشم انداز روابط هند و پاکستان علل تشدید تنش ها و آینده روابط هند و پاکستان ۱۳٩٥/٧/۱٤ بسترهای گسترش حضور چین در در افغانستان نقش گذشته و آینده قزاقستان
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱٦٤) ترکیه (۸٠) سوریه (٧٥) امریکا (٦٤) خاورمیانه (٦٢) عربستان (٥٥) بحران سوریه (٤٧) داعش (٤۳) عراق (٤۱) روسیه (٤٠) سیاست خارجی (۳٥) ژئوپلتیک (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٩) یمن (٢٥) سیاست خارجی ایران (٢٥) مصر (٢٢) تحولات یمن (۱٩) چین (۱۸) اوباما (۱٧) اردوغان (۱٧) پاکستان (۱٦) سیاست خارجی ترکیه (۱٦) سیاست خارجی عربستان (۱٥) تحولات سوریه (۱٤) افغانستان (۱٤) کردها (۱٤) کردستان عراق (۱٤) ایران عربستان (۱۳) قطر (۱۳) القاعده (۱۳) صادرات گاز (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) امنیت (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) عربستان سعودی (۱٢) روابط بین الملل (۱٢) توافق هسته ای (۱۱) نفت (۱۱) انرژی (۱۱) رقابت ایران و عربستان (۱۱) دیپلماسی (۱٠) سیاست (۱٠) اتحادیه اروپا (۱٠) حوثی ها (۱٠) عبدالرضا فرجی راد (٩) قدرت نرم (٩) سیاست خارجی امریکا (٩) تحریم (٩) اعراب (٩) روابط ایران ترکیه (٩) چین - امریکا (٩) آسیای مرکزی (۸) جهان عرب (۸) ایران امریکا (۸) تروریسم (۸) ژئوپلیتیک (۸) سلفی گری (۸) اسلام گرایی (۸) جهانی شدن (۸) کردستان (۸) حکومت اقلیم کردستان (۸) سیاست خارجی روسیه (۸) روابط ایران روسیه (٧) جمهوری آذربایجان (٧) گاز (٧) اروپا (٧) لبنان (٧) انتخابات (٧) پرونده هسته ای (٧) بندر چابهار (٧) نظام بین الملل (٦) ایران عراق (٦) بهار عربی (٦) قفقاز جنوبی (٦) انتخابات‌ (٦) استراتژی (٦) آفریقا (٦) اسرائیل (٦) پوتین (٦) آذربایجان (٦) وهابیت (٦) هند (٦) اخوان المسلمین (٦) خلیج فارس (٦) بارزانی (٦) تاریخچه داعش (٦) داعش عراق (٦) داعش سوریه (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) گاز ایران (٦) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) سیاست خارجی چین (٥) بحران عراق (٥) مقالات ژئوپلیتیک (٥) هیدروپلیتیک آب (٥) روابط روسیه ترکیه (٥) خط لوله صلح (٥) دیپلماسی عمومی (٥) جنگ نرم (٥) بحران آب (٥) انتخابات ایران (٥) حزب الله (٥) حزب الله لبنان (٥) جغرافیای سیاسی (٥) امنیت ملی (٥) ترانزیت (٥) فلسطین (٥) رسانه (٥) جغرافیا (٥) رژیم های بین المللی (٥) تبلیغات انتخابات (٥) ژئوپلتیک ایران (٥) شیعیان یمن (٥) نظم نوین جهانی (٥) شمال آفریقا (٤) مذاکرات هسته ای (٤) نوری مالکی (٤) ژئواستراتژیک (٤) افراط گرایی (٤) کردهای سوریه (٤) سیاست خارجی قطر (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) مشاوره انتخاباتی (٤) ایران چین (٤) نظریه های روابط بین الملل (٤) علویان ترکیه (٤) ارمنستان (٤) بحران (٤) اوکراین (٤) اسلام (٤) طالبان (٤) بلوچستان (٤) امارات (٤) اردن (٤) جهان اسلام (٤) انقلاب اسلامی (٤) تحریم های بین المللی (٤) منافع ملی (٤) امارات متحده عربی (٤) مرز (٤) بشار اسد (٤) علویان (٤) هژمونی (٤) حقوق بین الملل (٤) دیپلماسی آبی (٤) نظم جدید جهانی (٤) داعش در عراق (٤) جبهه النصره (٤) ژئوپلتیک گاز (٤) فدرالیزم (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) خاورمیانه جدید (۳) ایران سوریه (۳) چین اقتصاد (۳) ساختار یمن (۳) جنگ آب (۳) حوثی های یمن (۳) ژئوپلیتیک آب (۳) مقالات ژئوپلتیک (۳) روابط افغانستان -پاکستان (۳) ژنوم ژئوپلیتیک (۳) روابط ایران و عمان (۳) رودخانه مرزی (۳) روابط ترکیه عراق (۳) سیاست خارجی هند (۳) رقابت های ژئوپلیتیکی و (۳) رقابت نفتی (۳) کریدور شمال جنوب (۳) شورای همکاری خلیج فارس (۳) 11سپتامبر (۳) ژئواستراتژی (۳) حسن البنا (۳) اقتصاد سیاسی (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) قره باغ (۳) ترکمنستان (۳) عمان (۳) دموکراسی (۳) کلینتون (۳) فرهنگ (۳) ظریف (۳) خزر (۳) بریتانیا (۳) یارانه (۳) روابط خارجی (۳) روابط ایران و عربستان (۳) حافظ نیا (۳) انتخابات ترکیه (۳) مدیریت بحران (۳) انقلاب های عربی (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) راهبرد ترکیه در سوریه (۳) علویان سوریه (۳) همکاری بین المللی (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) انتخابات امریکا (۳) سیاست خارجی پاکستان (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) ایران مصر (۳) ایران هراسی (۳) شیعیان عربستان (۳) منطقه آزاد ارس (٢) هارتلند (٢) موقعیت ایران (٢) برخورد تمدنها (٢) مدل مفهومی (٢) اسد (٢) مرزهای ایران (٢) استراتژِی (٢) انر}ى هسته ای (٢) رژزیم حقوقی (٢) عزت اله عزتی (٢) ترورریسم (٢) انقلاب تونس (٢) مقاومت و حزب الله (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) موازنه قدرت (٢) تئوری های روابط بین الملل (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) مرزهای دریایی ایران (٢) رشد اسلام گرایی (٢) تحدید حدود مرز (٢) ترکیه سوریه (٢) امریکا خاورمیانه (٢) چالش های ترکیه (٢) ایران ترکبه (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) روابط با عراق (٢) بازار انرژی (٢) صادرات نفت (٢) سیاست بین الملل (٢) محمد مرسی (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) ژئواکونومیک (٢) امنیت منطقه ای (٢) شیعیان عراق (٢) کردهای ترکیه (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) مقام معظم رهبری (٢) حماس (٢) سنگاپور (٢) روحانی (٢) تبلیغات انتخاباتی (٢) سازمان ملل (٢) فرانسه (٢) ارتباطات (٢) تنش زدائی (٢) موسویان (٢) قومیت (٢) ناتو (٢) جهان سوم (٢) هویت ملی (٢) اوپک (٢) غرب (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) قزاقستان (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) آلمان (٢) هویت فرهنگی (٢) تهدید نرم (٢) احمدی نژاد (٢) اسلام سیاسی (٢) قیمت نفت (٢) کنفدراسیون (٢) ایران هسته ای (٢) نفت وگاز (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) تبارشناسی (٢) هانتینگتون (٢) موادمخدر (٢) تحریم اقتصادی (٢) بازدارندگی (٢) واقع گرایی (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) فدرالیسم (٢) کریمه (٢) پسا تحریم (٢) ملت سازی (٢) روابط ایران امریکا (٢) دریای جنوبی چین (٢) جزایر چین جنوبی (٢) دولت سازی (٢) خط لوله تاپی (٢) پسابرجام (٢) القاعده یمن (٢) جغرافیای سیاسی (٢) کد ژئوپلیتیک (٢) برجام (٢) داعش افغانستان (٢) هیدرو پلیتیک (٢) بحران یمن (٢) جریان های افراطی (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) افغانستان ایران (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) منابع گازی (٢) کنکره امریکا (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) ترکیه داعش (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) ساختار سیاسی عمان (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) تروریسم سلفی (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) قدرت ملی (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) داود اوغلو (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) ایران اعراب (٢) القاعده آفریقا (٢) گرو های تندرو (٢) کشور عمان (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) رقایت امریکا روسیه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) تاریخ یارانه (٢) سیاست خارجی روسیه (٢) عبدربه منصور هادی (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) آگهی انتخاباتی (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) جایگاه قطر (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) ترورریسم سوری (٢) تجزیه سوریه (٢) تحریم سیاسی (٢) اقتصاد امارات (٢) امنیت سیاسی (۱) جوک قومیتی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) شورای روابط خارجی اروپا (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) اقتصاد ترکیه (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) غلامحسن حیدری (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) نقش اردن در سوریه (۱) ماهیت اقتصاد سیاسی بین‌الملل (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) چاپ انتخابات (۱) اس 300 (۱) امنیت ایران (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) العراقیه (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) شمال عراق (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) داعش در سوریه (۱) الحوثی ها (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) حامیان داعش (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) ترانزیت گاز (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) داعش آفریقا (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) مدل اندرسون، (۱) الرمادی (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) جنبش گوران (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) محمد ابن عبدالوهاب (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) الگوهای اسلام گرایی (۱) نظریه های روابط بین الملل ریه های (۱) بازدارندگی استراتژیک (۱) ضدژئوپلیتیک (۱) ژئوپلیتیک مقاومت (۱) سایکس-پیکو (۱) کیومرث یزدان پناه (۱) سیاست خارجی فرانسه (۱) اختلاف مصر و عربستان (۱) مصر عربستان (۱) اقلیت های قومی ترکیه (۱) اقلیت های زبانی ترکیه (۱) اقلیت های دینی ترکیه (۱) جریان های وهابی (۱) روسیه آذربایجان (۱) دولت-ملت (۱) دولت -ملت سازی (۱) نوروپلیتیک (۱) بحران خاورمیانه (۱) روابط پاکستان افغانستان (۱) تحولات سیاسی ترکیه (۱) پایگاه هوایی روسیه (۱) شی جین‌پینگ (۱) شهر ملکان (۱) اکولوژی سیاسی (۱) جغرافیای سیاسی شهر (۱) آبراه خزر روسیه (۱) منازعات دریایی (۱) اختلافات دریایی (۱) اقلیم در ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک خاورمیانه (۱) قانون مناطق دریایی (۱) ایران هند (۱) گوادر (۱) صلح کردها (۱) پیمان شانگهای (۱) تاثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (۱) سیاست خارجه ایران و عراق (۱) سیاست خارجی عراق (۱) اقوام عراق (۱) بازارنفت (۱) روابط عربستان امریکا (۱) سیاست خارجی قزاقستان (۱) چین -افغانستان (۱) روسیه اتحادیه اروپا (۱) هند پاکستان (۱) روابط هند و پاکستان (۱) روابط هند وعربستان (۱) روابط عربستان وهند (۱) بحران کشمیر (۱) هند کشمیر (۱) پاکستان کشمیر (۱) استراتژِی آناکوندا (۱) مناطق آزاد ترکیه (۱) ژئوپلتیک مقاومت اسلامی (۱) بنیان‌های ژئواستراتژیک (۱) بازاریابی انتخابات (۱) کمپین انتخاباتی (۱) برنامه‌ریزی تبلیغاتی (۱) اهداف روسیه در سوریه (۱) مدل های دولت-ملت (۱) دولت-ملت سازی (۱) رهیافت اسلامی ایرانی (۱) روابط چین بریتانیا (۱) روابط ایران -اروپا (۱) عربستان روسیه (۱) کریدورهای ترانزیتی (۱) بندرچابهار (۱) کریدورهای بین المللی (۱) کریدورشرق- غرب (۱) موقعیت ترانزیتی ایران (۱) داعش در پاکستان (۱) کشورهای دو سه دولتی (۱) 13نوامبر پاریس (۱) انفجارهای پاریس (۱) حمله داعش به پاریس (۱) حملات تروریستی پاریس (۱) راهبرد نظامی ژاپن (۱) اهمیت هیدروپلیتیکی ایران (۱) روابط ترکیه عربستان (۱) روابط اعراب ترکیه (۱) روابط ترکیه با اعراب (۱) ژئوپلتیک اروپا (۱) روسیه اوکراین (۱) اندیشه سیاسی اهل سنت (۱) خلافت از دیدگاه اهل سنت (۱) مبانی اندیشه سیاسی (۱) بازارهای منطقه ای گاز (۱) قتصاد سیاسی بین الملل (۱) نو واقع گرایی (۱) رسول حاج احمدی (۱) حسین اژدر (۱) فدراسیون و کنفدراسیون (۱) ژئوپلیتیک فضای مجازی (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) جنگ رسانه (۱) چابهار (۱) سرحد (۱) جهانی سازی (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) جنگ سرد (۱) اقتصاد جهانی (۱) زیباکلام (۱) اسامه بن لادن (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) رود ارس (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) سیاست داخلی (۱) سازمان های بین المللی (۱) آذری ها (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) نواندیشی دینی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) احسان شریعتی (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) پراگماتیسم (۱) امارات متحده (۱) ارتش چین (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) چاوز (۱) فرانسیس بیکن (۱) آلاسکا (۱) کشمیر (۱) ابوموسی (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) ایران گردی (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) رئیس جمهور (۱) پ ک ک (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) بی بی سی فارسی (۱) تاریخ اسلام (۱) فدراسیون (۱) گرجستان (۱) هرمنوتیک (۱) علوم سیاسی (۱) احمد بن حنبل (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) ملی گرایی (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) ملکان (۱) آینده پژوهی (۱) مشترک المنافع (۱) ابن تیمیه (۱) هیلاری کلینتون (۱) ارتش (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) رهبری (۱) دولت (۱) حج (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) توسعه (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) سلام (۱) شریعتی (۱) بوش (۱) شیعیان (۱) انتفاضه (۱) آذری (۱) دبی (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) مشارکت سیاسی (۱) نظریه (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) عبدالله شهبازی (۱) اسلام هراسی (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) جزایر سه گانه (۱) دریای خزر (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) استراتژیک (۱) توسعه اقتصادی (۱) تشیع (۱) ژاپن (۱) هویت (۱) توریسم (۱) احزاب (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) حمل و نقل (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) ویلیام جیمز (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) جنگ نفتی (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) جغرافیای ملکان (۱) سیاست ترکیه (۱) نظام بین المللی (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) نظم منطقه ای (۱) سقوط بشار اسد (۱) محورمقاومت (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) شهرستان ملکان (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) اربیل (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) انقلاب سوریه (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) بازیگران تحولات سوریه (۱) مخالفان آل سعود (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) ژئوکالچر (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) جهان تک قطبی (۱) جنبش صهیونیسم (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترک ها (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) ساختارگرایی (۱) مورگان شوستر (۱) برساخت گرایی (۱) اویغورها (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) میادین مشترک (۱) ملک سلمان (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) قدرت نظامی ایران (۱) سیدجمال الدین (۱) ایران اروپا (۱) علاوی (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) الوین تافلر (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) جنگ داخلی (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ترامپ (۱)
دوستان من اسلام تایمز العالم الوقت انتخاب انجمن ژئوپلیتیک ایران انجمن علوم سیاسی اندیشکده روابط بین الملل ایراس ایران بالکان بولتن پرس تی وی پژوهشکده مطالعات راهبردی تابناک ترکیه TRT خبر آنلاین خبرگزاری آران نیوز خبرگزاری ایرنا خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ترند خبرگزاری تسنیم خبرگزاری فارس خبرگزاری مشرق دفتر مطالعات سیاسی وزارت امور خارجه دیپلماسی ایرانی روز نو ژئوپلیتیک ایرانی عصرایران فرارو فصلنامه مطالعات راهبردی کرد پرس مرکز بین المللی مطالعات صلح مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات استراتژیک آریا مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات سیاستگذاری عمومی مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مطالعات قفقاز موسسه مطالعات آمریکای شمالی موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی پرتال زیگور طراح قالب