ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار و پژوهش های سیاسی و ژئوپلتیکی روز ایران و جهان)
جایگاه انقلاب بحرین در معادله های منطقه ای و فرامنطقه ای؛ نویسنده: ایران بازگو - ۱۳٩۱/۱٠/٢٠

چرا بحرین مهم و متفاوت است؟

از نخستین روزهای سال جاری میلادی، جهان شاهد پدیده جدیدی است که به سرعت منطقه وسیعی را از شمال آفریقا تا کشورهای حوزه ی خلیج فارس را در بر گرفت. این پدیده که از آن با عنوان بیداری اسلامی یاد می شود آن چنان غیر منتظره و سریع پیش رفت که افزون بر حکمرانان مستبد این کشورها، دیگر بازیگران نظام بین الملل را نیز در شوک فرو برد. این حرکت که نخستین بار از تونس آغاز شد دومینو وار به دیگر کشورهای منطقه نیز سرایت کرد و به سرعت مصر، یمن، لیبی، اردن، عربستان، کویت، مغرب و دیگر کشورهای عربی ـ اسلامی را در بر گرفت. این سونامی در نخستین گام، «زین العابدین بی علی» حاکم مستبد تونس را از قدرت ساقط کرد و در مرحله ی بعد با سقوط «حسنی مبارک»، مردم مصر نیز پیروزی انقلاب خود را جشن گرفتند.


.

در گام دوم، دامنه ی قیام های مردمی به دیگر کشورهای منطقه نیز کشیده شد و در یمن، اردن، عربستان، مغرب و دیگر کشورهای منطقه نیز مطالبات مشابهی از سوی مردم مطرح گردید. هم زمان با این رویدادها در بحرین نیز مردم این جزیره ی کوچک به پیروی از مردم دیگر کشورها به صورت کاملاً مسالمت آمیز به طرح مطالبات خود و احقاق حقوق از دست رفته ی خویش پرداختند. در همین راستا مردم با تحصن در میدان «لؤلؤ» منامه اعتراض های خود برضد رژیم «آل خلیفه» را کلید زدند. با این حال به رغم شباهت های بسیار انقلاب بحرین با دیگر انقلاب های عربی، در عمل به دلیل پاره ای مسایل این انقلاب از دیگر انقلاب های منطقه متمایز گشت.

رسانه های غربی دلیل وقوع قیام های مردمی در تونس و مصر را عوامل اقتصادی معرفی می کردند اما آیا در بحرین به عنوان یکی از مرفه ترین کشورهای جهان (سایت صدای شیعه، 1390) نیز مسایل اقتصادی مردم را به خیابان ها کشاند یا حقیقت متفاوت از چیزی است که تبلیغ می شود. گرچه در دیگر کشورها نیز بر خلاف تبلیغ رسانه های غربی عامل اصلی انقلاب ها فراتر از مسایل اقتصادی است اما به نظر می رسد در بحرین این قیام در واکنش به ظلم، تبعیض و بی عدالتی، تاریخی بود که در طول سال ها حکام آل خلیفه بر مردم این کشور به ویژه شیعیان روا داشته بودند.

نکته ی جالب در مورد انقلاب ملت بحرین سکوت و انفعال شرم آور جامعه ی بین الملل نسبت به نسل کشی و جنایات آشکار رژیم آل خلیفه است که شاید به دلیل اهمیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک این جزیره ی کوچک برای بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای صورت می گیرد. اما به راستی بحرین کجاست و چرا برای بازیگران خارجی مهم است؟ ماهیت انقلاب بحرین چیست و چه اهدافی را دنبال می کند؟ چرا نتیجه ی انقلاب برای قدرت های خارجی مهم است؟ موضع احزاب و گروه های سیاسی داخلی نسبت به این انقلاب چگونه است؟ چه چشم اندازی را می توان برای آن ترسیم کرد؟ و ....

موقعیت جغرافیایی و تاریخی بحرین

بحرین کنونی نام مجموعه جزایری است به وسعت 706 کیلومتر مربع که در جنوب خلیج فارس و در همسایگی قطر و عربستان سعودی قرار دارد. این جزیره که از کوچک ترین استان ایران نیز کوچک تر است، غیر از مدت کمی که در دوران صفویه به اشغال پرتقالی ها درآمد (میر سنجری، 1389) در طول تاریخ همواره بخشی از قلمرو ایران بوده و پیوندهای عمیقی با سرزمین مادری خود داشته است. برای مثال بسیاری از مناطق بحرین نام های ایرانی دارند، از جمله: توبلی، دراز، دمستان، شاخوره، فارسیه، کرانه، کرزکان، مرخ، مروزان، نویدرات که همگی مشتق شده از زبان فارسی هستند. (روزنامه ی کیهان، 11/2/1390)

البته طی قرن های اخیر به دلیل ضعف دولت مرکزی ایران، انگلیسی ها به تدریج نفوذ و سلطه ی خود بر این جزیره را افزایش داده و در نهایت نیز پس از مدتی حکومت آن جزایر را به خاندان عربستانی و سنی مذهب آل خلیفه سپردند.

حکومت آل خلیفه نیز علی رغم خواست قلبی مردم، با دسیسه هایی مانند تبعید علمای شیعه ی بحرینی و تحقیر و یا اخراج شیعیان و هم چنین انتقال اعراب اهل سنت از سرزمین های مختلف به بحرین، تصمیم به تغییر ساختار جمعیتی و فرهنگی این کشور گرفت تا این که بالاخره و پس از چندین دهه در تاریخ 22 مرداد 1350 شمسی، انگلیسی ها و آمریکایی ها با توجه به ضعف حکومت پهلوی، مجمع الجزایر بحرین را از ایران جدا کرده و اعلام استقلال نمودند. (میرسنجری)

به لحاظ سیاسی نیز این کشور به صورت پادشاهی اداره می شود و «شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه» از سال 1999 میلادی تاکنون حاکم این کشور بوده است و اکثر مناصب کلیدی کشور در اختیار خاندان آل خلیفه می باشد. آن گونه که برخی منابع خبری اعلام داشته اند، در بحرین از 572 مقام دولتی حایز اهمیت، تنها 101 مقام به شیعیان تعلق دارد که 18 درصد می شود. از 47 وزیر تنها 10 وزیر از اهل تشیع هستند که 21 درصد می شود. از 68 معاون وزیر، تنها 7 نفر از شیعیان هستند که تنها 11درصد را شامل می گردد و از 47 دستیار وزیر تنها 10 نفر شیعه مذهب هستند که 21 درصد می شود. سهم شیعیان در وزارت کشور و ارتش نیز تنها 3 درصد است. ترکیب دیوان پادشاهی، گارد ملی، سرویس امنیت ملی و سرویس اطلاعات (CIO) نیز بر اساس اصل «فقط سنی مذهب» تشکیل شده است. (روزنامه ی کیهان، 11/2/1390)

البته ادعا می شود که شیعیان بحرین از شیعیان عربستان آزادتر هستند ولی در عمل هر زمان که آن ها با استفاده از مکانیسم های صلح آمیز دموکراتیک در جهت احقاق حقوق خود تلاش کرده اند به شدت مورد هجمه و سرکوب قرار گرفته اند. در هر حال مردم بحرین و به ویژه شیعیان این سرزمین در طول چند قرن گذشته هیچ گاه زیر چتر عدالت زندگی نکرده اند. طی چند سال گذشته نیز صدها نفر از شیعیان بحرینی از سوی حکومت پادشاهی آل خلیفه دستگیر و زندانی شده و حقوق آن ها نادیده گرفته شده است. آمریکایی ها، انگلیسی ها و خاندان سعودی نیز در تمام این سال ها از این حکومت مستبد و فاسد و وابسته به غرب حمایت کرده و از آن بهره مند می شده اند. در عین حال، با وجود اقدام های مستمر خاندان آل خلیفه برای تغییر هویت بحرینی ها و استخدام و تابعیت دادن به گروه های سنی مذهب مهاجر و حتی مسیحیان خارجی و سپردن پست های کلیدی به اقلیت اهل سنت و اعمال فشار و ایجاد محدودیت های فراوان برای شیعیان، هم اکنون نیز حدود 70 درصد از جمعیت حدوداً یک میلیونی این سرزمین را شیعیان اثنی عشری تشکیل می دهند. لازم به ذکر است که بحرین پس از ایران، عراق و جمهوری آذربایجان، چهارمین مرکز شیعی در جهان اسلام است و علمای بزرگی از آن برخاسته اند. (روزنامه ی کیهان، 14/2/1390)

اهمیت بحرین در معادله های منطقه ای و فرا منطقه ای

تحولات کشورهای عربی آن قدر در عین اشتراکات فراوان، متنوع اند که الگوی هیچ یک را نمی توان برای دیگر کشورها و برای پیش بینی تحولات آن ها به کار بست. دیکتاتور تونس با چند روز راهپیمایی و تقریباً بدون مقاومت می گریزد. نامبارک مصر 18 روز در مقابل متحصنین میدان «التحریر» با مصاحبه ها و وعده ها مقاومت می کند و در نهایت فرار می نماید. حاکم سی و چند ساله ی یمن پس از عدم کارآیی وعده و وعیدهایش، دست به اقدام نظامی می زند و پس از شعله ور کردن آتش جنگ داخلی در کشور، به عربستان می گریزد. سرهنگ دیوانه همه چیز را انکار می کند و با هواپیما و ناوهای نظامی خود به جنگ مردم کشورش می رود. آل خلیفه بحرین نخست وعده ی هزار دیناری به مردم می دهد، سپس به صورت مسالمت آمیز مردم را به میدان لؤلؤ هدایت می کند و در ادامه برای سرکوب مردم دست به دامن کشورهای خارجی می شود و با همراهی نظامیان عربستانی و اماراتی در صدد سرکوب وحشیانه ی انقلابیون بر می آید. (امیری نصر آبادی، 1390)

هر کدام از این انقلاب ها و تحولات از جنبه ای دارای اهمیت است. با این حال به دلیل برخی مسایل شاید بتوان انقلاب کشور بحرین را علی رغم جمعیت اندک و وسعت کم، مهم تر از دیگر انقلاب های عربی – اسلامی دانست. به راستی چرا سعودی ها و یا حتی حکام امارات، در هیچ یک از کشورهای دیگر و به حمایت از حاکمان مستبد آن ها نیروی نظامی وارد نمی کنند؟ چرا تا این حد این کشور کم جمعیت برای کشورهای حوزه ی حاشیه ی خلیج فارس اهمیت دارد؟ آیا به صرف همسایگی؟

دلیل انفعال کشورهای غربی و سازمان های حقوق بشری در برابر شنیع ترین جنایات آل خلیفه و آل سعود چیست؟ چرا رسانه های غربی و عربی خبرهای فجایع بحرین را بایکوت می کنند؟ و ....

صاحب نظران در اهمیت کشور کوچک بحرین دلایل مختلفی را برشمرده اند که از جمله ی آن ها استراتژیک بودن محل این کشور به جهت همسایگی با مناطق نفت خیز شرق عربستان و قرار گرفتن در مسیر انتقال نفت از خلیج فارس است. بحرین در جنوب و شرق فاصله ی ناچیزی با دو کشور عربستان و قطر دارد و یک پل 25 کیلومتری بحرین را به شرق عربستان متصل می کند. (سایت دست نوشت، 1389) این منطقه ی عربستان به دلیل معادن عظیم نفت و هم چنین حضور پرشمار شیعیان مناطق قطیف و قنوار برای ریاض و هم چنین متحد سیاسی نظامی آن یعنی واشنگتن حایز اهمیت است. عربستان 22 میلیون جمعیت دارد و با مشکلات فراوانی از جمله شکاف طبقاتی و تبعیض نسبت به شیعیان که بیش از دو میلیون نفر و نزدیک به ده درصد جامعه ی عربستان را در بر می گیرند، (ایرنا) روبه روست. بنابراین دور از ذهن نیست که هر گونه تحول در بحرین به نگرانی های عربستان دامن بزند. هم چنین در این منطقه، قطر با عربستان هم مرز است و به دلیل اختلاف هایی که اغلب این دو کشور با یک دیگر دارند، حفظ مناسبات با بحرین از اهمیت بالایی برای عربستان و قطر برخوردار است. البته در این معادله ی سه جانبه باید عامل دیگری را نیز اضافه کرد و آن ایالات متحده ی آمریکاست. بعد از بروز مشکلات در عربستان، واشنگتن تصمیم گرفت سربازان خود را به کشور دیگری در منطقه ی خلیج فارس منتقل کند و در این بین برای ایجاد و برقراری پایگاه های نظامی کشور بحرین برگزیده شد؛ چرا که فاصله ی کمی با شبه جزیره ی عربستان دارد و در مقایسه با امارات متحده ی عربی، کویت و حتی قطر از ثبات بیش تری برخوردار بوده است. (باشگاه اندیشه، 1390) فضای بسته ی سیاسی در بحرین در دو دهه ی پیش نیز سبب شد تا استقرار ناوگان پنجم آمریکا در بحرین بدون سر و صدا انجام گیرد.

این پایگاه که از حیث نیرو و امکانات بزرگ ترین و مهم ترین پایگاه دریایی آمریکا حد فاصل قاره ی آفریقا تا شرق آسیا به شمار می رود به شدت اهمیت این کشور کوچک را برای آمریکایی ها بالا برد. در شرایط فعلی آمریکا سه پایگاه دریایی و هوایی در بحرین دارد که پر واضح است در منطقه ی استراتژیک و مهم خلیج فارس از اهمیت به سزایی برخوردار است. در زمینه ی پایگاه های هوایی نیز باید این نکته را مد نظر قرار داد که نیروی هوایی آمریکا از راه پایگاه های نظامی خود در بحرین، جنگنده های خود را به کشورهای افغانستان و عراق اعزام می کند و به عبارت دیگر عملیات های هوایی خود را از این پایگاه ها مدیریت می نماید. (باشگاه اندیشه) به همین دلیل است که اهرم حیاتی پنتاگون در پایگاه نظامی بحرین قرار گرفته و این کشور از اهمیت به سزایی نسبت به دیگر کشورهایی که ایالات متحده در آنان پایگاه نظامی دارد، برخوردار است.
در حقیقت وجود این پایگاه اهمیت بحرین را برای آمریکا دو چندان کرده است و به نوعی بین آمریکا و بحرین در این موضوع وابستگی متقابلی ایجاد شده است. آمریکا برای حفظ ناوگان خود در منطقه باید رژیم آل خلیفه را حفظ کند و بحرین نیز برای ادامه ی حیات به ائتلافی گسترده با قدرتی بزرگ نیاز دارد که در این زمینه آمریکا بهترین گزینه ی پیش رو است. در کنار این دلایل، ساختار جمعیتی و مذهبی این کشور نیز اهمیت خاصی دارد. ترکیب جمعیتی 70 درصدی شیعیان در مقابل اقلیت سنی مذهب که حکومت را نیز از همان ابتدا به دست داشته اند، همواره درگیری های خاصی را به همراه داشته است. (ساجدی، 1389) شیعیان همواره به همراهی با جمهوری اسلامی ایران و تبعیت از کشور ما محکوم بوده اند. (خبرگزاری ایرنا، 1390) و حاکمان نیز به خاطر استبداد و تبعیض نسبت به شیعیان و حتی اعطای تابعیت های دروغین برای عوض کردن بافت جمعیتی مذهبی مورد اعتراض بوده اند.

اما شاید آن چه اوضاع بحرین را این گونه و حساس برای شیخ نشینان کرده است نوع حکومت این کشور باشد. غالب کشورهای عربی به یکی از این دو شکل اداره می شوند. این کشورها یا دارای نظام پادشاهی هستند نظیر کشورهای عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین و ... و یا دارای نظام های سکولار غیر پادشاهی هستند نظیر مصر، تونس، اردن، الجزایر و ... . در هر دو نوع این حکومت ها تقریباً در عمل نظام استبدادی با شیوه ی انتقال قدرت وراثتی اجرایی می شود. اگر دقت کرده باشید تمامی انقلاب های عربی که به مراحل جدی وارد شده اند ـ نظیر تونس، مصر، لیبی و یمن ـ در کشورهای دارای نظام غیر پادشاهی صورت گرفته است و به دلایل مختلفی که از نظر جامعه شناختی قابل بررسی است، کشورهای پادشاهی به صورت سنگین با این قضیه درگیر نشده اند و اندک رخدادهای کشورهایی نظیر عمان یا کویت نیز هیچ گاه در حد و اندازه های یک انقلاب نشان نداده است و تحرکات عربستان سعودی هم هنوز در مرحله ی شکل گیری است و نتوانسته است به نتایج جدی دست یابد (هفته نامه ی بصیرت، 1389) در این میان اما بحرین یک استثناست که در یک شیخ نشین پادشاهی قیام ها به مرحله ی کشتار و راهپیمایی های جدی رسیده است. جدا از این که چه عواملی موجبات این استثنا را به وجود آورده است ـ از قبیل همان ساختار مذهبی و یا وجود سابقه ی قیام در این کشور ـ توجه به این نکته ضروری است که امروز پیروزی انقلاب بحرین هم چون مثلاً یمن یا لیبی فقط اخراج یک دیکتاتور دیگر نیست، بلکه در حال حاضر بحرین به عنوان کلید انقلاب های مردمی و اسلامی در عربستان سعودی، کویت، امارات عربی متحده و عمان همه ی آن ها را به واکنش وا داشته است تا به هر کاری دست زنند تا از باز شدن این قفل توسط شیعیان بحرینی و باز شدن پای دومینوی انقلاب ها به کشورشان جلوگیری کنند. به نظر می رسد جلوگیری از بروز چنین اتفاقی شیوخ حاشیه ی خلیج فارس را به فکر سرکوب نظامی انقلابیون بحرینی انداخته است. اگر چه همین واکنش های منفعلانه نیز ممکن است نقش کاتالیزور را در این قیام ها بازی کند و نتیجه ای دقیقاً عکس خواسته آنان را به بار آورد. از آن جایی که بدیع بودن این انقلاب ها پیش بینی آن ها را نیز بسیار دشوار کرده است باید منتظر نشست تا نتایج اعمال انقلابیون و پاسخ های حاکمانشان را نظاره کرد. (قلندریان،1390)

اتحاد شاه بیت تحقق اهداف انقلاب

شاید به جرأت بتوان گفت بعد از انقلاب عظیم اسلامی ایران، مهم ترین مسأله ی قرن جاری در خاورمیانه، بحث بیداری اسلامی و قیام های مردمی است که یکی پس از دیگری در کشورهای اسلامی در حال وقوع است. گرچه این بیداری فقط در بعضی از کشورهای عربی رخ داده است اما به طور قطع محدود به این کشورها یا منطقه ی جغرافیایی خاص نخواهد شد و به زودی دامنه های آن تا کل خاورمیانه و یا حتی به قول رهبر معظم انقلاب تا قلب اروپا پیش خواهد رفت. (سایت ایران دیپلماسی، 1390).

البته نوع اعتراض ها در هر کشوری مختصات ویژه ای دارد که بسته به فرهنگ و شرایط جغرافیایی و حکومتی متفاوت است. برای مثال انقلاب های مصر و تونس بر تجمع و تحصن خیابانی و فلج کردن دولت متمرکز بود و انقلاب لیبی نیز با توجه به ساختار قبیله ای این کشور به صورت درگیری های طایفه ای بین طوایف طرف دار قذافی با طوایف معترض در جریان است. نکته ی جالب در مورد پیشینه ی کشورهای خاورمیانه این که تقریباً تمامی این کشورها به استثنای ایران اکثراً مستعمره و تحت قیمومیت کشورهای غربی مانند ایتالیا، انگلیس، آلمان، فرانسه و دولت عثمانی بوده اند و حاکمان آن ها از سوی دولت های غربی انتخاب، انتصاب و یا با کودتا بر سر کار آمده اند. در نتیجه ی چنین شیوه ای، این حکام هیچ گاه نماینده ی مشروع مردم کشور خود نبوده اند و قیام مردمی کشورهای عربی و آفریقایی نیز دلیلی بر همین ادعا است که پس از سال ها به مانند آتشفشان زیر خاکستر شروع به فوران کرده است. در شرایط فعلی و بر اساس شواهد موجود، مطالبات مشترک انقلابیون تونس، لیبی، بحرین، مصر و .... را می توان در دو سطح ملی و فراملی به صورت زیر دسته بندی کرد:

در سطح ملی و داخلی:

1.تغییر نظام حاکم و وابسته به غرب و بیگانگان؛

2.برگزاری انتخابات برای تغییر قانون اساسی؛

3.برگزاری انتخابات آزاد ریاست جمهوری و پارلمانی؛

4.مجازات دیکتاتورها و هم دستان آنان؛

5.آزادی مذهبی در انجام فرایض دینی؛

6. توزیع عادلانه ی ثروت و فرصت های سیاسی و توسعه ی اقتصادی؛

7. باز گرداندن ثروت های غارت شده ی ملی به کشور و...

در سطح منطقه ای و جهانی:

1. مبارزه با استکبار و استبداد؛

2. همبستگی اسلامی با کشورهای مسلمان منطقه و جهان؛

3. استقلال و جلوگیری از دخالت بیگانگان در امور سیاسی منطقه ای و جهانی؛

4. احترام به دین، فرهنگ و مردم این سرزمین ها در جهان؛

5. جلوگیری از غارت منابع انرژی نفت و گاز توسط دولت های غربی و نظام سلطه؛

6. آزادسازی سرمایه های ملی مصادره شده در بانک های کشورهای غربی و بیگانه و ... (محمدی فومنی، 1390)

با نگاهی به فهرست مطالبات مشترک این کشورها می توان دریافت خواسته های کشورهای اسلامی و قیام های مردمی به یک باره و در یک شب ایجاد نشده و طی سالیان متمادی انباشت و به شکل انقلاب و بیداری اسلامی ظهور و بروز یافته است. با این حال به رغم وجود این تشابه ها، انقلاب بحرین دارای ویژگی هایی است که آن را از دیگر انقلاب های عربی متمایز می سازد. برای مثال بر خلاف آن چه در دیگر کشورها مردم به سرعت از اصلاحات ناامید و به سراغ رأس نظام رفتند، در بحرین خواست مردم هیچ گاه از سطح اصلاحات فراتر نرفت.

عمده مطالبات بحرینی را می توان در پادشاهی مشروطه و برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل پارلمان واقعی و نخست وزیری بر اساس اکثریت پارلمانی خلاصه کرد. با این حال با افزایش سرکوب ها، سقف مطالبات مردم نیز بالاتر رفته و خواسته هایی چون تبدیل نظام شاهی به جمهوری و یا تشکیل شورای انتقالی ـ مشابه لیبی ـ به گوش می رسد. بازگشت افراد تبعید شده، آزادی زندانیان سیاسی، لغو ممنوعیت تشکیل احزاب و فعالیت های سیاسی مذهبی، آزادی بیان و مطبوعات و لغو سانسور نیز از دیگر خواسته هایی است که از سوی انقلابیون بحرین مطرح می شود. (ساجدی، سایت خبری زمان، 1390)

با این حال این که چرا بر خلاف انقلاب دیگر کشورها، قیام مردم بحرین نتوانسته است تاکنون به نتایج ملموسی دست یابد ریشه در عواملی دارد که صرف نظر از دخالت نظامی دیگر کشورها مهم ترین آن ها نبود اتحاد و دیدگاه واحد بین گروه ها و احزاب سیاسی این کشور است. با نگاهی به انقلاب های مصر و تونس به خوبی می توان دریافت که اتحاد ملی و خواسته ی مشترک میان تمامی احزاب و گروه های سیاسی، رمز پیروزی این کشورها بود و تمامی گروه ها خواهان سرنگونی رژیم های دیکتاتوری بودند. این در حالی است که در بحرین اهداف احزاب و جریان های اپوزیسیون از قیام متفاوت است. به عنوان مثال «جمعیت الوفاق» که از زمان تأسیس آن کم تر از ده سال می گذرد گرچه بزرگ ترین گروه مخالف شیعه در بحرین محسوب می شود اما اغلب اعضای آن میانه رو بوده و صرفاً خواستار استعفای دولت و اصلاحات هستند. (خمار باقی، 1390) دیدگاه حاکم بر جمعیت این است که برای ساخت کشوری پیشرفته باید به حاکمیت مردم در تمام مؤسسه های حکومتی روی آورد و از این حیث شعار «آزادی، عدالت و برابری را بر اساس اصول و مبادی اسلامی» سر می دهند. این گروه در پارلمان بحرین 18 نماینده دارد که البته در اعتراض به اقدام های سرکوب گرانه ی رژیم حاکم به طور رسمی از پارلمان استعفا دادند. (جریان های سیاسی انقلاب بحرین، 1389)
این جمعیت صرفاً به دنبال تغییر نخست وزیر که بیش از 40 سال است بر مسند قدرت تکیه زده است، هستند. خواسته ی دیگر این گروه تبدیل رژیم حاکم از «پادشاهی مطلق» به «پادشاهی مشروطه» است و به هیچ وجه سقوط رژیم حاکم را در دستور کار ندارند. (نگاهی به جریان های سیاسی انقلاب بحرین، 1389) این در حالی است که دیگر احزاب و جریان های مخالف شیعه خواهان سقوط رژیم آل خلیفه و تشکیل یک نظام دموکراتیک از راه نافرمانی های مدنی و تظاهرات خیابانی هستند. در چنین شرایطی اتحاد نداشتن مخالفان به چالشی جدی بر سر قیام مردمی بحرین بدل شده است و ادامه ی این رویکرد سرخوردگی معترضین و بهره برداری رژیم آل خلیفه از اوضاع فعلی را در پی خواهد داشت.

موج خروشان بیداری اسلامی و حرکت عظیم ملت ها برای رهایی از سلطه ی حکومت های وابسته به استکبار، رویداد فرخنده ای است که بسیاری از معادله های منطقه و جهان را تحت الشعاع خود قرار داده است. در حقیقت این رویداد می تواند تمامی معادله های غرب در منطقه و به ویژه در ارتباط با اسراییل و ایران را دگرگون کرده و فردای نیکی را به امت اسلامی نوید دهد. این رویداد سترگ که بی شک انقلاب اسلامی ملت ایران تأثیر به سزایی در شکل گیری و پیشبرد آن داشته است، جهان را در آستانه ی شکل گیری خاورمیانه ی جدیدی قرار داده است که البته بر خلاف خواست دولت های غربی بر پایه ی اسلام و ارزش های اسلامی پایه گذاری خواهد شد.
تحت تأثیر چنین فضایی که هر یک از بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای به فراخور منافع خود، راهبرد خاصی را در این خصوص دنبال می کنند شاید این سؤال مطرح شود که چشم انداز این انقلاب ها چیست؟ و پیروزی هر یک چه تأثیری بر دیگر معادله های منطقه و جهان خواهد داشت.

با توجه به مواردی که در این گزارش بدان اشاره شد و هم چنین اهمیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک بحرین به نظر می رسد ابعاد انقلاب بحرین بسیار بزرگ تر از این کشور است و به نوعی می تواند پیروزی یا شکست آن کل منطقه را دگرگون سازد. در حقیقت برآیند موقعیت ویژه ی بحرین، این کشور کوچک را به صحنه ی جنگ تمام عیار میان آمریکا، عربستان و دیگر کشورهای حوزه ی خلیج فارس از یک سو و شیعیان ایرانی تبار از سوی دیگر بدل کرده است. بر همین اساس کشورهای خلیج فارس و آمریکا هرگونه تغییر در حکومت پادشاهی بحرین را تهدیدی برای تمامی حکومت های منطقه ی خلیج فارس که بر اساس سیستم سلطنتی و امیرنشین اداره می شوند، تلقی کرده و حتی راهکار میانه ی مطرح شده در اردن و بحرین مبنی بر تبدیل سلطنت مطلقه به مشروطه را نیز نمی پذیرند.

این نگرانی ها از آن سو است که رژیم مصر که عضو و ستون اصلی کشورهای به اصطلاح اعتدال منطقه بود دیگر وجود خارجی ندارد و از سوی دیگر بحرین نیز به عنوان مهم ترین جبهه ی دفاعی کشورهای حوزه ی خلیج فارس با بحران داخلی روبه رو شده است. بر همین اساس تحولات بحرین می تواند خاورمیانه را زیر و رو کند و هیأت حاکمه ی این کشور نیز دقیقاً با آگاهی از این موضوع با حمایت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سرکوب وحشیانه ی معترضان را در دستور کار خود قرار داده است. وجود پایگاه فرماندهی دریایی ناوگان پنجم آمریکا و هم چنین وجود مرکز استراق سمع فرانسه در این کشور نیز بهانه ی خوبی است تا این کشورها و دیگر کشورهای غربی نیز در مقابل فجایع انجام شده موضعی نرم و غیر مؤثری داشته باشند.

موارد ذکر شده به وضوح نشان می دهد که تعامل با انتفاضه ی بحرین بسیار حساس است و نمی توان آن را با تحرکات مردمی مشابه در لیبی و یمن یکسان دانست چرا که هرگونه تغییر در ترکیب سیاسی بحرین می تواند بازتاب های عمیقی بر تمامی اقلیت های شیعه ی حاضر در کشورهای حوزه ی خلیج فارس داشته باشد و رژیم های نفت خیز و غرب گرای حاکم در این کشورها را مورد تهدید قرار دهد. این در حالی است که در شرایط کنونی، ثبات سیاسی مهم ترین عامل حفظ منافع استراتژیک ابرقدرت ها در منطقه ی خلیج فارس به شمار می آید و نتایج تحولات بحرین می تواند تمامی معادله های منطقه را دگرگون سازد. این تحولات هم چنین آزمونی بزرگ برای حضور آمریکا و درگیری پنهان و آشکار این کشور برضد قدرت فزآینده ی ایران محسوب می شود و می تواند میزان توانمندی آمریکا در حمایت و تأثیرگذاری بر روی متحدانش و نیز میزان همراهی این کشور با خواسته های مردم منطقه در جهت برپایی اصلاحات سیاسی، عدالت اجتماعی و حکومت های مبتنی بر قانون را مشخص کند. بحرین کلید منطقه ی خلیج فارس و نقطه ی ضعف آن است و البته بر اساس خواست برخی حکام، پایگاه پنهان خوش گذرانی نیز محسوب می شود. با این حال پل «ملک فهد» که برای دست یابی به این هدف، افتتاح شده است می تواند بر خلاف جریان یک طرفه ی موجود، انتفاضه ی شیعیان بحرین را به خارج از این کشور منتقل نماید.

در این میان نکته ای که حایز اهمیت است این که مردم کشورهای عربی، کل این کشورها را به نام «الوطن العربیه» می شناسند و برای آنان، مرزهای جغرافیایی بین کشورهای عربی اهمیت چندانی ندارد. از این رو، انقلاب هایی که در کشورهای عربی صورت می گیرد نه به عنوان انقلاب در یک کشور، بلکه به عنوان انقلابی در بخشی از سرزمین بزرگ عربی قلمداد می شود و تا تکمیل این فرآیند که همان برپایی انقلاب های ضد آمریکایی در کل سرزمین های عربی است، ادامه خواهد داشت. بر همین اساس سقوط دولت بحرین به دست شیعیان این کشور قطعاً به تحریک شیعیان عربستان که بیش تر در بخش های نفت خیز ساکن هستند منجر خواهد شد و این امر می تواند موجب ضعف آمریکا در منطقه و در مقابل نشانه ی قدرت ایران باشد. بنابراین طبیعی است که جلوگیری از سقوط دولت بحرین به هدف مشترک عربستان و آمریکا بدل شود. البته با توجه به وعده ی الهی در زمینه ی نصرت مستضعفان و سقوط پیاپی دیکتاتورهای فاسد، به طور قطع غرب بازنده ی اصلی بیداری اسلامی خواهد بود و موازنه ی قوا بدون انگاره های آمریکایی، در قالب و ساختار جدید تبیین خواهد شد. در این زمینه تلاش های غرب و ولد نامشروع آن یعنی اسراییل نیز نمی تواند مانع از ایجاد خاورمیانه ی اسلامی شده و در نهایت بر خلاف سناریوهای اتاق های فکر واشنگتن، حکومت های جدیدی بر پایه ی ارزش های اسلامی در حال ظهور است. بنابراین آل خلیفه و آل سعود باید بدانند که شرایط کنونی بیداری ملت ها یادآور قیام های دهه ی 50 است که بساط استثمارگران انگلیس و فرانسه را برچید و اقدام هایی نظیر اخراج معلمان، کارگران، تخریب مساجد و سوزاندن قرآن، حمله به عزاداران در دهه ی فاطمیه، قتل پزشکان و پرستاران، شکنجه ی بازداشت شدگان تا سر حد مرگ، محرومیت ورزشکاران و.... هیچ کدام نمی تواند مردم معترض را به خانه هایشان بازگرداند. با افشای روابط گسترده با صهیونیست ها، به طور قطع عزم مردم مصمم تر شده و تا سقوط این دین ستیزان، از پای نخواهند نشست. (*)

منابع:

1. انقلاب بحرین، استثنای انقلاب های جهان عرب، سایت صدای شیعه، 18/2/1390، www.sedayeshia.com

2. جنایت بدون مکافات، روزنامه ی کیهان، 11/2/1390

3. خمار باقی، سمیه، «واکاوی انقلاب بحرین، اهداف و چالش های داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، 16/1/90

4.جریان های سیاسی انقلاب بحرین، سایت راهبرد نیوز، 25/12/89، http://rahbordnews.ir

5. نگاهی به جریان های سیاسی انقلاب بحرین، سایت جهان نیوز، 17/12/89، jahannews.com.www

6. میر سنجری، میر مهرداد، «انقلاب بحرین و الزام تاریخی حمایت استراتژیک»، سایت تابناک، 15/12/89، www.tabnak.ir

7.انقلاب بحرین معادله های منطقه را دگرگون می کند، هفته نامه ی بصیرت، 19/12/89

8.ایران هراسی؛ راهی برای منحرف کردن نگاه ها از بحرین، خبرگزاری ایرنا، 31/1/90

9. امیری نصرآبادی، نساء، «تلاش سعودی ها برای اشغال بحرین»، روزنامه ی رسالت، 12/2/90

10. قلندریان، غلام رضا، «جنایت های صهیونیستی سران بحرین»، روزنامه ی قدس، 6/2/90

11. مسؤولیت ما در قبال مردم بحرین چیست؟ روزنامه ی کیهان، 14/2/90

12.سیاست آمریکا در بحرین و فاکتور ایران، سایت ایران دیپلماسی، 18/3/90

13. ساجدی، سید محی الدین، «کار خطرناک بحرین»، روزنامه ی اطلاعات، 5/7/89

14.محمدی فومنی، حسین، «بیداری اسلامی در هزاره ی سوم»، روزنامه ی رسالت، 7/2/90

15.ساجدی، سید محی الدین، «انقلاب بحرین، استثنای انقلاب های جهان عرب»، سایت خبری زمان، 6/2/90

16.بحرین کلید انقلاب های عربی، سایت دست نوشت، 24/12/89، www.dastnevesht21.blogfa.com

17. باشگاه اندیشه، «بحرین در امتداد دومینوی تحول»، 8/1/90، www.bashgah.net

* ناهید فؤاد مرعشی؛ کارشناس مسابل بین الملل

  نظرات ()
مطالب اخیر مناقشه در دریای چین جنوبی انحصار مذاکرات به برجام اشتباه بود به حاشیه راندن ایران از تحولات سوریه آیا "چین" رهبر آینده جهان است؟! سیری در انتخابات مجلس و تقسیمات سیاسی شهرستان ملکان از مشروطه تا کنون 5 تهدید راهبردی ژئوپلیتیک انرژی ایران اردوغان به این 3 دلیل این روزها به شدت ضدایران شده است 5 دلیل سفر ناگهانی و اعلام نشده وزیر خارجه عربستان به عراق بررسی اهمیت ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک طرح اتصال دریای کاسپین به آب های جنوب هند و چشم انداز تهدید داعش
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱٧٢) ترکیه (۸٢) سوریه (٧٥) امریکا (٦٥) خاورمیانه (٦۳) عربستان (٥٧) بحران سوریه (٤٧) داعش (٤٤) عراق (٤٢) روسیه (٤٢) سیاست خارجی (۳٦) ژئوپلتیک (۳٠) سیاست خارجی ایران (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٩) یمن (٢٥) مصر (٢٢) چین (٢٠) تحولات یمن (۱٩) اردوغان (۱۸) اوباما (۱٧) سیاست خارجی عربستان (۱٧) پاکستان (۱٦) سیاست خارجی ترکیه (۱٦) تحولات سوریه (۱٤) افغانستان (۱٤) کردها (۱٤) ایران عربستان (۱٤) کردستان عراق (۱٤) روابط بین الملل (۱۳) امنیت (۱۳) قطر (۱۳) القاعده (۱۳) صادرات گاز (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) رقابت ایران و عربستان (۱٢) نفت (۱٢) عربستان سعودی (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) توافق هسته ای (۱۱) اتحادیه اروپا (۱۱) انرژی (۱۱) دیپلماسی (۱۱) ژئوپلیتیک (۱۱) سیاست (۱٠) تحریم (۱٠) سیاست خارجی امریکا (۱٠) روابط ایران ترکیه (۱٠) حوثی ها (۱٠) عبدالرضا فرجی راد (۱٠) ایران امریکا (٩) چین - امریکا (٩) قدرت نرم (٩) اعراب (٩) تروریسم (۸) سلفی گری (۸) هند (۸) جهانی شدن (۸) کردستان (۸) جمهوری آذربایجان (۸) اسلام گرایی (۸) آسیای مرکزی (۸) جهان عرب (۸) حکومت اقلیم کردستان (۸) هیدروپلیتیک آب (۸) سیاست خارجی روسیه (۸) روابط ایران روسیه (٧) بندر چابهار (٧) خلیج فارس (٧) آذربایجان (٧) گاز (٧) اروپا (٧) لبنان (٧) انتخابات (٧) پرونده هسته ای (٧) استراتژی (٦) آفریقا (٦) اسرائیل (٦) پوتین (٦) وهابیت (٦) جغرافیای سیاسی (٦) اخوان المسلمین (٦) بارزانی (٦) بحران آب (٦) نظام بین الملل (٦) انتخابات‌ (٦) ایران عراق (٦) بهار عربی (٦) قفقاز جنوبی (٦) سیاست خارجی چین (٦) داعش عراق (٦) داعش سوریه (٦) تاریخچه داعش (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) گاز ایران (٦) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) بحران عراق (٥) مقالات ژئوپلیتیک (٥) روابط روسیه ترکیه (٥) سیاست خارجی هند (٥) رژیم های بین المللی (٥) تبلیغات انتخابات (٥) ژئوپلتیک ایران (٥) نظم نوین جهانی (٥) شیعیان یمن (٥) انتخابات ایران (٥) جنگ نرم (٥) دیپلماسی عمومی (٥) خط لوله صلح (٥) امنیت ملی (٥) ترانزیت (٥) حزب الله (٥) حزب الله لبنان (٥) فلسطین (٥) رسانه (٥) جغرافیا (٥) بلوچستان (٤) روابط خارجی (٤) ارمنستان (٤) اوکراین (٤) اسلام (٤) طالبان (٤) امارات (٤) منافع ملی (٤) امارات متحده عربی (٤) انقلاب اسلامی (٤) تحریم های بین المللی (٤) مرز (٤) اردن (٤) بحران (٤) جهان اسلام (٤) اقتصاد سیاسی (٤) بشار اسد (٤) حقوق بین الملل (٤) هژمونی (٤) مذاکرات هسته ای (٤) علویان (٤) شمال آفریقا (٤) نوری مالکی (٤) ژئواستراتژیک (٤) ایران مصر (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) کردهای سوریه (٤) سیاست خارجی قطر (٤) مشاوره انتخاباتی (٤) ایران چین (٤) نظریه های روابط بین الملل (٤) علویان ترکیه (٤) حافظ نیا (٤) افراط گرایی (٤) ژئوپلیتیک آب (٤) دیپلماسی آبی (٤) داعش در عراق (٤) نظم جدید جهانی (٤) جنگ آب (٤) ایران سوریه (٤) جبهه النصره (٤) ژئوپلتیک گاز (٤) فدرالیزم (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) خاورمیانه جدید (۳) چین اقتصاد (۳) ساختار یمن (۳) حوثی های یمن (۳) مقالات ژئوپلتیک (۳) روابط افغانستان -پاکستان (۳) ژنوم ژئوپلیتیک (۳) رودخانه مرزی (۳) روابط ترکیه عراق (۳) رقابت های ژئوپلیتیکی و (۳) رقابت نفتی (۳) روابط ایران و عمان (۳) برجام (۳) کریدور شمال جنوب (۳) دریای جنوبی چین (۳) ایران هند (۳) مدیریت بحران (۳) انتخابات ترکیه (۳) انقلاب های عربی (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) روابط ایران و عربستان (۳) ژئواکونومیک (۳) شهرستان ملکان (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) انتخابات امریکا (۳) سیاست خارجی پاکستان (۳) راهبرد ترکیه در سوریه (۳) همکاری بین المللی (۳) علویان سوریه (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) ترامپ (۳) ایران هراسی (۳) حسن البنا (۳) شیعیان عربستان (۳) ژئواستراتژی (۳) شورای همکاری خلیج فارس (۳) 11سپتامبر (۳) ترکمنستان (۳) عمان (۳) قره باغ (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) ملکان (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) دموکراسی (۳) کلینتون (۳) فرهنگ (۳) خزر (۳) بریتانیا (۳) یارانه (۳) ظریف (۳) موسویان (۳) ژاپن (۳) سنگاپور (٢) روحانی (٢) سازمان ملل (٢) فرانسه (٢) ارتباطات (٢) تبلیغات انتخاباتی (٢) قومیت (٢) هویت ملی (٢) ناتو (٢) اوپک (٢) مقام معظم رهبری (٢) حماس (٢) جهان سوم (٢) غرب (٢) آذری (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) قزاقستان (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) آلمان (٢) اسلام سیاسی (٢) احمدی نژاد (٢) واقع گرایی (٢) ایران هسته ای (٢) قیمت نفت (٢) گرجستان (٢) تهدید نرم (٢) تنش زدائی (٢) دریای خزر (٢) هویت فرهنگی (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) کنفدراسیون (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) فدرالیسم (٢) کریمه (٢) بازدارندگی (٢) تبارشناسی (٢) هانتینگتون (٢) موادمخدر (٢) نفت وگاز (٢) تحریم اقتصادی (٢) اسد (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) منطقه آزاد ارس (٢) برخورد تمدنها (٢) مرزهای ایران (٢) مدل مفهومی (٢) عزت اله عزتی (٢) رژزیم حقوقی (٢) هارتلند (٢) موقعیت ایران (٢) استراتژِی (٢) انر}ى هسته ای (٢) انقلاب تونس (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) ترورریسم (٢) ملک سلمان (٢) مقاومت و حزب الله (٢) موازنه قدرت (٢) رشد اسلام گرایی (٢) ایران ترکبه (٢) تئوری های روابط بین الملل (٢) ترکیه سوریه (٢) امریکا خاورمیانه (٢) چالش های ترکیه (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) مرزهای دریایی ایران (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) محمد مرسی (٢) امنیت منطقه ای (٢) شیعیان عراق (٢) صادرات نفت (٢) سیاست بین الملل (٢) کردهای ترکیه (٢) جغرافیای ملکان (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) روابط با عراق (٢) بازار انرژی (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) جزایر چین جنوبی (٢) روابط هند و پاکستان (٢) سدسازی ترکیه (٢) خط لوله تاپی (٢) پسا تحریم (٢) کد ژئوپلیتیک (٢) داعش افغانستان (٢) روابط ایران امریکا (٢) دولت سازی (٢) ملت سازی (٢) القاعده یمن (٢) پسابرجام (٢) جغرافیای سیاسی (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) هیدرو پلیتیک (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) منابع گازی (٢) کنکره امریکا (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) بحران یمن (٢) جریان های افراطی (٢) افغانستان ایران (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) ساختار سیاسی عمان (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) ترکیه داعش (٢) سیاست خارجی روسیه (٢) عبدربه منصور هادی (٢) اقتصاد امارات (٢) تروریسم سلفی (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) رقایت امریکا روسیه (٢) تاریخ یارانه (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) قدرت ملی (٢) بازیگران تحولات سوریه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) تحدید حدود مرز (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) آگهی انتخاباتی (٢) کشور عمان (٢) القاعده آفریقا (٢) گرو های تندرو (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) داود اوغلو (٢) ایران اعراب (٢) ترورریسم سوری (٢) تجزیه سوریه (٢) تحریم سیاسی (٢) جایگاه قطر (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) اس 300 (۱) امنیت ایران (۱) نقش اردن در سوریه (۱) ماهیت اقتصاد سیاسی بین‌الملل (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) شورای روابط خارجی اروپا (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) العراقیه (۱) اقتصاد ترکیه (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) چاپ انتخابات (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) غلامحسن حیدری (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) مخالفان آل سعود (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) شمال عراق (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) امنیت سیاسی (۱) جوک قومیتی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) داعش در سوریه (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) الحوثی ها (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) حامیان داعش (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) داعش آفریقا (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) ترانزیت گاز (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) ایران ژاپن (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) الرمادی (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) محمد ابن عبدالوهاب (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) ضدژئوپلیتیک (۱) ژئوپلیتیک مقاومت (۱) سایکس-پیکو (۱) کیومرث یزدان پناه (۱) نوروپلیتیک (۱) بحران خاورمیانه (۱) روابط پاکستان افغانستان (۱) تحولات سیاسی ترکیه (۱) پایگاه هوایی روسیه (۱) شی جین‌پینگ (۱) سیاست خارجی فرانسه (۱) اختلاف مصر و عربستان (۱) مصر عربستان (۱) اقلیت های قومی ترکیه (۱) اقلیت های زبانی ترکیه (۱) اقلیت های دینی ترکیه (۱) جریان های وهابی (۱) الگوهای اسلام گرایی (۱) نظریه های روابط بین الملل ریه های (۱) بازدارندگی استراتژیک (۱) مدل های دولت-ملت (۱) دولت-ملت سازی (۱) رهیافت اسلامی ایرانی (۱) روابط چین بریتانیا (۱) دولت-ملت (۱) دولت -ملت سازی (۱) عربستان روسیه (۱) بازاریابی انتخابات (۱) کمپین انتخاباتی (۱) برنامه‌ریزی تبلیغاتی (۱) اهداف روسیه در سوریه (۱) مناطق آزاد ترکیه (۱) ژئوپلتیک مقاومت اسلامی (۱) بنیان‌های ژئواستراتژیک (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) جنبش گوران (۱) مدل اندرسون، (۱) روابط ایران -اروپا (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) کریدورهای ترانزیتی (۱) بندرچابهار (۱) کریدورهای بین المللی (۱) کریدورشرق- غرب (۱) موقعیت ترانزیتی ایران (۱) داعش در پاکستان (۱) کشورهای دو سه دولتی (۱) انتخابات مجلس (۱) 13نوامبر پاریس (۱) انفجارهای پاریس (۱) حمله داعش به پاریس (۱) حملات تروریستی پاریس (۱) راهبرد نظامی ژاپن (۱) اهمیت هیدروپلیتیکی ایران (۱) روابط ترکیه عربستان (۱) روابط اعراب ترکیه (۱) روابط ترکیه با اعراب (۱) ژئوپلتیک اروپا (۱) روسیه اوکراین (۱) اندیشه سیاسی اهل سنت (۱) خلافت از دیدگاه اهل سنت (۱) مبانی اندیشه سیاسی (۱) بازارهای منطقه ای گاز (۱) قتصاد سیاسی بین الملل (۱) نو واقع گرایی (۱) رسول حاج احمدی (۱) حسین اژدر (۱) فدراسیون و کنفدراسیون (۱) ژئوپلیتیک فضای مجازی (۱) روسیه آذربایجان (۱) راهبرد ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک انرژی (۱) تقسیملت سیاسی ملکان (۱) هژمونی چین (۱) جایگاه جهانی چین (۱) جایگاه منطقه ای ایران (۱) دریای چین جنوبی (۱) روابط هند وعربستان (۱) روابط عربستان وهند (۱) بحران کشمیر (۱) هند کشمیر (۱) پاکستان کشمیر (۱) جنگ ترکیبی (۱) استراتژِی آناکوندا (۱) جنگ هیبریدی (۱) ایران پاکستان (۱) سیاست خارجی مصر (۱) روابط ایران و هند (۱) طرح انتقال آب به دریاچه ارومیه (۱) تونل انتقال آب به دریاچه ارومیه (۱) سیاست خارجی ژاپن (۱) تاریخ ملکان (۱) دجله و فرات (۱) حق آبه (۱) شهر ملکان (۱) اکولوژی سیاسی (۱) جغرافیای سیاسی شهر (۱) آبراه خزر روسیه (۱) منازعات دریایی (۱) اختلافات دریایی (۱) اقلیم در ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک خاورمیانه (۱) قانون مناطق دریایی (۱) گوادر (۱) صلح کردها (۱) پیمان شانگهای (۱) تاثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (۱) سیاست خارجه ایران و عراق (۱) سیاست خارجی عراق (۱) اقوام عراق (۱) بازارنفت (۱) روابط عربستان امریکا (۱) سیاست خارجی قزاقستان (۱) چین -افغانستان (۱) روسیه اتحادیه اروپا (۱) هند پاکستان (۱) جهان تک قطبی (۱) جنبش صهیونیسم (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) انقلاب سوریه (۱) جنگ اطلاعاتی (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) اربیل (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) انتقال آب (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) سیاست ترکیه (۱) نظام بین المللی (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) جنگ نفتی (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) نظم منطقه ای (۱) سقوط بشار اسد (۱) محورمقاومت (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) ژئوکالچر (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) ریزگردها (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترک ها (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) ساختارگرایی (۱) مورگان شوستر (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) میادین مشترک (۱) برساخت گرایی (۱) اویغورها (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) قدرت نظامی ایران (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) سیدجمال الدین (۱) ایران اروپا (۱) علاوی (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) الوین تافلر (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) جنگ داخلی (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) پراگماتیسم (۱) امارات متحده (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ارتش چین (۱) نواندیشی دینی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) رود ارس (۱) احسان شریعتی (۱) سیاست داخلی (۱) سازمان های بین المللی (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) آذری ها (۱) بیابان زایی (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) جنگ رسانه (۱) چابهار (۱) سرحد (۱) جهانی سازی (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) جنگ سرد (۱) فرانسیس بیکن (۱) آلاسکا (۱) کشمیر (۱) ابوموسی (۱) اسامه بن لادن (۱) زیباکلام (۱) اقتصاد جهانی (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) ملی گرایی (۱) مشترک المنافع (۱) هرمنوتیک (۱) فدراسیون (۱) آینده پژوهی (۱) علوم سیاسی (۱) احمد بن حنبل (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) چاوز (۱) ایران گردی (۱) پ ک ک (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) تاریخ اسلام (۱) هاشمی رفسنجانی (۱) رئیس جمهور (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) بی بی سی فارسی (۱) ابن تیمیه (۱) هیلاری کلینتون (۱) ارتش (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) دریاچه ارومیه (۱) رهبری (۱) دولت (۱) حج (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) توسعه (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) دبی (۱) شریعتی (۱) بوش (۱) سلام (۱) انتفاضه (۱) شیعیان (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) مشارکت سیاسی (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) عبدالله شهبازی (۱) اسلام هراسی (۱) جزایر سه گانه (۱) منازعه (۱) نظریه (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) تنگه هرمز (۱) توسعه اقتصادی (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) حمل و نقل (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) ویلیام جیمز (۱) استراتژیک (۱) احزاب (۱) تشیع (۱) توریسم (۱) هویت (۱)
دوستان من اسلام تایمز العالم الوقت انتخاب انجمن ژئوپلیتیک ایران انجمن علوم سیاسی اندیشکده روابط بین الملل ایراس ایران بالکان بولتن پرس تی وی پژوهشکده مطالعات راهبردی تابناک ترکیه TRT خبر آنلاین خبرگزاری آران نیوز خبرگزاری ایرنا خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ترند خبرگزاری تسنیم خبرگزاری فارس خبرگزاری مشرق دفتر مطالعات سیاسی وزارت امور خارجه دیپلماسی ایرانی روز نو ژئوپلیتیک ایرانی عصرایران فرارو فصلنامه مطالعات راهبردی کرد پرس مرکز بین المللی مطالعات صلح مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات استراتژیک آریا مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات سیاستگذاری عمومی مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مطالعات قفقاز موسسه مطالعات آمریکای شمالی موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی پرتال زیگور طراح قالب