ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار و پژوهش های سیاسی و ژئوپلتیکی روز ایران و جهان)
جایگاه انقلاب بحرین در معادله های منطقه ای و فرامنطقه ای؛ نویسنده: ایران بازگو - ۱۳٩۱/۱٠/٢٠

چرا بحرین مهم و متفاوت است؟

از نخستین روزهای سال جاری میلادی، جهان شاهد پدیده جدیدی است که به سرعت منطقه وسیعی را از شمال آفریقا تا کشورهای حوزه ی خلیج فارس را در بر گرفت. این پدیده که از آن با عنوان بیداری اسلامی یاد می شود آن چنان غیر منتظره و سریع پیش رفت که افزون بر حکمرانان مستبد این کشورها، دیگر بازیگران نظام بین الملل را نیز در شوک فرو برد. این حرکت که نخستین بار از تونس آغاز شد دومینو وار به دیگر کشورهای منطقه نیز سرایت کرد و به سرعت مصر، یمن، لیبی، اردن، عربستان، کویت، مغرب و دیگر کشورهای عربی ـ اسلامی را در بر گرفت. این سونامی در نخستین گام، «زین العابدین بی علی» حاکم مستبد تونس را از قدرت ساقط کرد و در مرحله ی بعد با سقوط «حسنی مبارک»، مردم مصر نیز پیروزی انقلاب خود را جشن گرفتند.


.

در گام دوم، دامنه ی قیام های مردمی به دیگر کشورهای منطقه نیز کشیده شد و در یمن، اردن، عربستان، مغرب و دیگر کشورهای منطقه نیز مطالبات مشابهی از سوی مردم مطرح گردید. هم زمان با این رویدادها در بحرین نیز مردم این جزیره ی کوچک به پیروی از مردم دیگر کشورها به صورت کاملاً مسالمت آمیز به طرح مطالبات خود و احقاق حقوق از دست رفته ی خویش پرداختند. در همین راستا مردم با تحصن در میدان «لؤلؤ» منامه اعتراض های خود برضد رژیم «آل خلیفه» را کلید زدند. با این حال به رغم شباهت های بسیار انقلاب بحرین با دیگر انقلاب های عربی، در عمل به دلیل پاره ای مسایل این انقلاب از دیگر انقلاب های منطقه متمایز گشت.

رسانه های غربی دلیل وقوع قیام های مردمی در تونس و مصر را عوامل اقتصادی معرفی می کردند اما آیا در بحرین به عنوان یکی از مرفه ترین کشورهای جهان (سایت صدای شیعه، 1390) نیز مسایل اقتصادی مردم را به خیابان ها کشاند یا حقیقت متفاوت از چیزی است که تبلیغ می شود. گرچه در دیگر کشورها نیز بر خلاف تبلیغ رسانه های غربی عامل اصلی انقلاب ها فراتر از مسایل اقتصادی است اما به نظر می رسد در بحرین این قیام در واکنش به ظلم، تبعیض و بی عدالتی، تاریخی بود که در طول سال ها حکام آل خلیفه بر مردم این کشور به ویژه شیعیان روا داشته بودند.

نکته ی جالب در مورد انقلاب ملت بحرین سکوت و انفعال شرم آور جامعه ی بین الملل نسبت به نسل کشی و جنایات آشکار رژیم آل خلیفه است که شاید به دلیل اهمیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک این جزیره ی کوچک برای بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای صورت می گیرد. اما به راستی بحرین کجاست و چرا برای بازیگران خارجی مهم است؟ ماهیت انقلاب بحرین چیست و چه اهدافی را دنبال می کند؟ چرا نتیجه ی انقلاب برای قدرت های خارجی مهم است؟ موضع احزاب و گروه های سیاسی داخلی نسبت به این انقلاب چگونه است؟ چه چشم اندازی را می توان برای آن ترسیم کرد؟ و ....

موقعیت جغرافیایی و تاریخی بحرین

بحرین کنونی نام مجموعه جزایری است به وسعت 706 کیلومتر مربع که در جنوب خلیج فارس و در همسایگی قطر و عربستان سعودی قرار دارد. این جزیره که از کوچک ترین استان ایران نیز کوچک تر است، غیر از مدت کمی که در دوران صفویه به اشغال پرتقالی ها درآمد (میر سنجری، 1389) در طول تاریخ همواره بخشی از قلمرو ایران بوده و پیوندهای عمیقی با سرزمین مادری خود داشته است. برای مثال بسیاری از مناطق بحرین نام های ایرانی دارند، از جمله: توبلی، دراز، دمستان، شاخوره، فارسیه، کرانه، کرزکان، مرخ، مروزان، نویدرات که همگی مشتق شده از زبان فارسی هستند. (روزنامه ی کیهان، 11/2/1390)

البته طی قرن های اخیر به دلیل ضعف دولت مرکزی ایران، انگلیسی ها به تدریج نفوذ و سلطه ی خود بر این جزیره را افزایش داده و در نهایت نیز پس از مدتی حکومت آن جزایر را به خاندان عربستانی و سنی مذهب آل خلیفه سپردند.

حکومت آل خلیفه نیز علی رغم خواست قلبی مردم، با دسیسه هایی مانند تبعید علمای شیعه ی بحرینی و تحقیر و یا اخراج شیعیان و هم چنین انتقال اعراب اهل سنت از سرزمین های مختلف به بحرین، تصمیم به تغییر ساختار جمعیتی و فرهنگی این کشور گرفت تا این که بالاخره و پس از چندین دهه در تاریخ 22 مرداد 1350 شمسی، انگلیسی ها و آمریکایی ها با توجه به ضعف حکومت پهلوی، مجمع الجزایر بحرین را از ایران جدا کرده و اعلام استقلال نمودند. (میرسنجری)

به لحاظ سیاسی نیز این کشور به صورت پادشاهی اداره می شود و «شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه» از سال 1999 میلادی تاکنون حاکم این کشور بوده است و اکثر مناصب کلیدی کشور در اختیار خاندان آل خلیفه می باشد. آن گونه که برخی منابع خبری اعلام داشته اند، در بحرین از 572 مقام دولتی حایز اهمیت، تنها 101 مقام به شیعیان تعلق دارد که 18 درصد می شود. از 47 وزیر تنها 10 وزیر از اهل تشیع هستند که 21 درصد می شود. از 68 معاون وزیر، تنها 7 نفر از شیعیان هستند که تنها 11درصد را شامل می گردد و از 47 دستیار وزیر تنها 10 نفر شیعه مذهب هستند که 21 درصد می شود. سهم شیعیان در وزارت کشور و ارتش نیز تنها 3 درصد است. ترکیب دیوان پادشاهی، گارد ملی، سرویس امنیت ملی و سرویس اطلاعات (CIO) نیز بر اساس اصل «فقط سنی مذهب» تشکیل شده است. (روزنامه ی کیهان، 11/2/1390)

البته ادعا می شود که شیعیان بحرین از شیعیان عربستان آزادتر هستند ولی در عمل هر زمان که آن ها با استفاده از مکانیسم های صلح آمیز دموکراتیک در جهت احقاق حقوق خود تلاش کرده اند به شدت مورد هجمه و سرکوب قرار گرفته اند. در هر حال مردم بحرین و به ویژه شیعیان این سرزمین در طول چند قرن گذشته هیچ گاه زیر چتر عدالت زندگی نکرده اند. طی چند سال گذشته نیز صدها نفر از شیعیان بحرینی از سوی حکومت پادشاهی آل خلیفه دستگیر و زندانی شده و حقوق آن ها نادیده گرفته شده است. آمریکایی ها، انگلیسی ها و خاندان سعودی نیز در تمام این سال ها از این حکومت مستبد و فاسد و وابسته به غرب حمایت کرده و از آن بهره مند می شده اند. در عین حال، با وجود اقدام های مستمر خاندان آل خلیفه برای تغییر هویت بحرینی ها و استخدام و تابعیت دادن به گروه های سنی مذهب مهاجر و حتی مسیحیان خارجی و سپردن پست های کلیدی به اقلیت اهل سنت و اعمال فشار و ایجاد محدودیت های فراوان برای شیعیان، هم اکنون نیز حدود 70 درصد از جمعیت حدوداً یک میلیونی این سرزمین را شیعیان اثنی عشری تشکیل می دهند. لازم به ذکر است که بحرین پس از ایران، عراق و جمهوری آذربایجان، چهارمین مرکز شیعی در جهان اسلام است و علمای بزرگی از آن برخاسته اند. (روزنامه ی کیهان، 14/2/1390)

اهمیت بحرین در معادله های منطقه ای و فرا منطقه ای

تحولات کشورهای عربی آن قدر در عین اشتراکات فراوان، متنوع اند که الگوی هیچ یک را نمی توان برای دیگر کشورها و برای پیش بینی تحولات آن ها به کار بست. دیکتاتور تونس با چند روز راهپیمایی و تقریباً بدون مقاومت می گریزد. نامبارک مصر 18 روز در مقابل متحصنین میدان «التحریر» با مصاحبه ها و وعده ها مقاومت می کند و در نهایت فرار می نماید. حاکم سی و چند ساله ی یمن پس از عدم کارآیی وعده و وعیدهایش، دست به اقدام نظامی می زند و پس از شعله ور کردن آتش جنگ داخلی در کشور، به عربستان می گریزد. سرهنگ دیوانه همه چیز را انکار می کند و با هواپیما و ناوهای نظامی خود به جنگ مردم کشورش می رود. آل خلیفه بحرین نخست وعده ی هزار دیناری به مردم می دهد، سپس به صورت مسالمت آمیز مردم را به میدان لؤلؤ هدایت می کند و در ادامه برای سرکوب مردم دست به دامن کشورهای خارجی می شود و با همراهی نظامیان عربستانی و اماراتی در صدد سرکوب وحشیانه ی انقلابیون بر می آید. (امیری نصر آبادی، 1390)

هر کدام از این انقلاب ها و تحولات از جنبه ای دارای اهمیت است. با این حال به دلیل برخی مسایل شاید بتوان انقلاب کشور بحرین را علی رغم جمعیت اندک و وسعت کم، مهم تر از دیگر انقلاب های عربی – اسلامی دانست. به راستی چرا سعودی ها و یا حتی حکام امارات، در هیچ یک از کشورهای دیگر و به حمایت از حاکمان مستبد آن ها نیروی نظامی وارد نمی کنند؟ چرا تا این حد این کشور کم جمعیت برای کشورهای حوزه ی حاشیه ی خلیج فارس اهمیت دارد؟ آیا به صرف همسایگی؟

دلیل انفعال کشورهای غربی و سازمان های حقوق بشری در برابر شنیع ترین جنایات آل خلیفه و آل سعود چیست؟ چرا رسانه های غربی و عربی خبرهای فجایع بحرین را بایکوت می کنند؟ و ....

صاحب نظران در اهمیت کشور کوچک بحرین دلایل مختلفی را برشمرده اند که از جمله ی آن ها استراتژیک بودن محل این کشور به جهت همسایگی با مناطق نفت خیز شرق عربستان و قرار گرفتن در مسیر انتقال نفت از خلیج فارس است. بحرین در جنوب و شرق فاصله ی ناچیزی با دو کشور عربستان و قطر دارد و یک پل 25 کیلومتری بحرین را به شرق عربستان متصل می کند. (سایت دست نوشت، 1389) این منطقه ی عربستان به دلیل معادن عظیم نفت و هم چنین حضور پرشمار شیعیان مناطق قطیف و قنوار برای ریاض و هم چنین متحد سیاسی نظامی آن یعنی واشنگتن حایز اهمیت است. عربستان 22 میلیون جمعیت دارد و با مشکلات فراوانی از جمله شکاف طبقاتی و تبعیض نسبت به شیعیان که بیش از دو میلیون نفر و نزدیک به ده درصد جامعه ی عربستان را در بر می گیرند، (ایرنا) روبه روست. بنابراین دور از ذهن نیست که هر گونه تحول در بحرین به نگرانی های عربستان دامن بزند. هم چنین در این منطقه، قطر با عربستان هم مرز است و به دلیل اختلاف هایی که اغلب این دو کشور با یک دیگر دارند، حفظ مناسبات با بحرین از اهمیت بالایی برای عربستان و قطر برخوردار است. البته در این معادله ی سه جانبه باید عامل دیگری را نیز اضافه کرد و آن ایالات متحده ی آمریکاست. بعد از بروز مشکلات در عربستان، واشنگتن تصمیم گرفت سربازان خود را به کشور دیگری در منطقه ی خلیج فارس منتقل کند و در این بین برای ایجاد و برقراری پایگاه های نظامی کشور بحرین برگزیده شد؛ چرا که فاصله ی کمی با شبه جزیره ی عربستان دارد و در مقایسه با امارات متحده ی عربی، کویت و حتی قطر از ثبات بیش تری برخوردار بوده است. (باشگاه اندیشه، 1390) فضای بسته ی سیاسی در بحرین در دو دهه ی پیش نیز سبب شد تا استقرار ناوگان پنجم آمریکا در بحرین بدون سر و صدا انجام گیرد.

این پایگاه که از حیث نیرو و امکانات بزرگ ترین و مهم ترین پایگاه دریایی آمریکا حد فاصل قاره ی آفریقا تا شرق آسیا به شمار می رود به شدت اهمیت این کشور کوچک را برای آمریکایی ها بالا برد. در شرایط فعلی آمریکا سه پایگاه دریایی و هوایی در بحرین دارد که پر واضح است در منطقه ی استراتژیک و مهم خلیج فارس از اهمیت به سزایی برخوردار است. در زمینه ی پایگاه های هوایی نیز باید این نکته را مد نظر قرار داد که نیروی هوایی آمریکا از راه پایگاه های نظامی خود در بحرین، جنگنده های خود را به کشورهای افغانستان و عراق اعزام می کند و به عبارت دیگر عملیات های هوایی خود را از این پایگاه ها مدیریت می نماید. (باشگاه اندیشه) به همین دلیل است که اهرم حیاتی پنتاگون در پایگاه نظامی بحرین قرار گرفته و این کشور از اهمیت به سزایی نسبت به دیگر کشورهایی که ایالات متحده در آنان پایگاه نظامی دارد، برخوردار است.
در حقیقت وجود این پایگاه اهمیت بحرین را برای آمریکا دو چندان کرده است و به نوعی بین آمریکا و بحرین در این موضوع وابستگی متقابلی ایجاد شده است. آمریکا برای حفظ ناوگان خود در منطقه باید رژیم آل خلیفه را حفظ کند و بحرین نیز برای ادامه ی حیات به ائتلافی گسترده با قدرتی بزرگ نیاز دارد که در این زمینه آمریکا بهترین گزینه ی پیش رو است. در کنار این دلایل، ساختار جمعیتی و مذهبی این کشور نیز اهمیت خاصی دارد. ترکیب جمعیتی 70 درصدی شیعیان در مقابل اقلیت سنی مذهب که حکومت را نیز از همان ابتدا به دست داشته اند، همواره درگیری های خاصی را به همراه داشته است. (ساجدی، 1389) شیعیان همواره به همراهی با جمهوری اسلامی ایران و تبعیت از کشور ما محکوم بوده اند. (خبرگزاری ایرنا، 1390) و حاکمان نیز به خاطر استبداد و تبعیض نسبت به شیعیان و حتی اعطای تابعیت های دروغین برای عوض کردن بافت جمعیتی مذهبی مورد اعتراض بوده اند.

اما شاید آن چه اوضاع بحرین را این گونه و حساس برای شیخ نشینان کرده است نوع حکومت این کشور باشد. غالب کشورهای عربی به یکی از این دو شکل اداره می شوند. این کشورها یا دارای نظام پادشاهی هستند نظیر کشورهای عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین و ... و یا دارای نظام های سکولار غیر پادشاهی هستند نظیر مصر، تونس، اردن، الجزایر و ... . در هر دو نوع این حکومت ها تقریباً در عمل نظام استبدادی با شیوه ی انتقال قدرت وراثتی اجرایی می شود. اگر دقت کرده باشید تمامی انقلاب های عربی که به مراحل جدی وارد شده اند ـ نظیر تونس، مصر، لیبی و یمن ـ در کشورهای دارای نظام غیر پادشاهی صورت گرفته است و به دلایل مختلفی که از نظر جامعه شناختی قابل بررسی است، کشورهای پادشاهی به صورت سنگین با این قضیه درگیر نشده اند و اندک رخدادهای کشورهایی نظیر عمان یا کویت نیز هیچ گاه در حد و اندازه های یک انقلاب نشان نداده است و تحرکات عربستان سعودی هم هنوز در مرحله ی شکل گیری است و نتوانسته است به نتایج جدی دست یابد (هفته نامه ی بصیرت، 1389) در این میان اما بحرین یک استثناست که در یک شیخ نشین پادشاهی قیام ها به مرحله ی کشتار و راهپیمایی های جدی رسیده است. جدا از این که چه عواملی موجبات این استثنا را به وجود آورده است ـ از قبیل همان ساختار مذهبی و یا وجود سابقه ی قیام در این کشور ـ توجه به این نکته ضروری است که امروز پیروزی انقلاب بحرین هم چون مثلاً یمن یا لیبی فقط اخراج یک دیکتاتور دیگر نیست، بلکه در حال حاضر بحرین به عنوان کلید انقلاب های مردمی و اسلامی در عربستان سعودی، کویت، امارات عربی متحده و عمان همه ی آن ها را به واکنش وا داشته است تا به هر کاری دست زنند تا از باز شدن این قفل توسط شیعیان بحرینی و باز شدن پای دومینوی انقلاب ها به کشورشان جلوگیری کنند. به نظر می رسد جلوگیری از بروز چنین اتفاقی شیوخ حاشیه ی خلیج فارس را به فکر سرکوب نظامی انقلابیون بحرینی انداخته است. اگر چه همین واکنش های منفعلانه نیز ممکن است نقش کاتالیزور را در این قیام ها بازی کند و نتیجه ای دقیقاً عکس خواسته آنان را به بار آورد. از آن جایی که بدیع بودن این انقلاب ها پیش بینی آن ها را نیز بسیار دشوار کرده است باید منتظر نشست تا نتایج اعمال انقلابیون و پاسخ های حاکمانشان را نظاره کرد. (قلندریان،1390)

اتحاد شاه بیت تحقق اهداف انقلاب

شاید به جرأت بتوان گفت بعد از انقلاب عظیم اسلامی ایران، مهم ترین مسأله ی قرن جاری در خاورمیانه، بحث بیداری اسلامی و قیام های مردمی است که یکی پس از دیگری در کشورهای اسلامی در حال وقوع است. گرچه این بیداری فقط در بعضی از کشورهای عربی رخ داده است اما به طور قطع محدود به این کشورها یا منطقه ی جغرافیایی خاص نخواهد شد و به زودی دامنه های آن تا کل خاورمیانه و یا حتی به قول رهبر معظم انقلاب تا قلب اروپا پیش خواهد رفت. (سایت ایران دیپلماسی، 1390).

البته نوع اعتراض ها در هر کشوری مختصات ویژه ای دارد که بسته به فرهنگ و شرایط جغرافیایی و حکومتی متفاوت است. برای مثال انقلاب های مصر و تونس بر تجمع و تحصن خیابانی و فلج کردن دولت متمرکز بود و انقلاب لیبی نیز با توجه به ساختار قبیله ای این کشور به صورت درگیری های طایفه ای بین طوایف طرف دار قذافی با طوایف معترض در جریان است. نکته ی جالب در مورد پیشینه ی کشورهای خاورمیانه این که تقریباً تمامی این کشورها به استثنای ایران اکثراً مستعمره و تحت قیمومیت کشورهای غربی مانند ایتالیا، انگلیس، آلمان، فرانسه و دولت عثمانی بوده اند و حاکمان آن ها از سوی دولت های غربی انتخاب، انتصاب و یا با کودتا بر سر کار آمده اند. در نتیجه ی چنین شیوه ای، این حکام هیچ گاه نماینده ی مشروع مردم کشور خود نبوده اند و قیام مردمی کشورهای عربی و آفریقایی نیز دلیلی بر همین ادعا است که پس از سال ها به مانند آتشفشان زیر خاکستر شروع به فوران کرده است. در شرایط فعلی و بر اساس شواهد موجود، مطالبات مشترک انقلابیون تونس، لیبی، بحرین، مصر و .... را می توان در دو سطح ملی و فراملی به صورت زیر دسته بندی کرد:

در سطح ملی و داخلی:

1.تغییر نظام حاکم و وابسته به غرب و بیگانگان؛

2.برگزاری انتخابات برای تغییر قانون اساسی؛

3.برگزاری انتخابات آزاد ریاست جمهوری و پارلمانی؛

4.مجازات دیکتاتورها و هم دستان آنان؛

5.آزادی مذهبی در انجام فرایض دینی؛

6. توزیع عادلانه ی ثروت و فرصت های سیاسی و توسعه ی اقتصادی؛

7. باز گرداندن ثروت های غارت شده ی ملی به کشور و...

در سطح منطقه ای و جهانی:

1. مبارزه با استکبار و استبداد؛

2. همبستگی اسلامی با کشورهای مسلمان منطقه و جهان؛

3. استقلال و جلوگیری از دخالت بیگانگان در امور سیاسی منطقه ای و جهانی؛

4. احترام به دین، فرهنگ و مردم این سرزمین ها در جهان؛

5. جلوگیری از غارت منابع انرژی نفت و گاز توسط دولت های غربی و نظام سلطه؛

6. آزادسازی سرمایه های ملی مصادره شده در بانک های کشورهای غربی و بیگانه و ... (محمدی فومنی، 1390)

با نگاهی به فهرست مطالبات مشترک این کشورها می توان دریافت خواسته های کشورهای اسلامی و قیام های مردمی به یک باره و در یک شب ایجاد نشده و طی سالیان متمادی انباشت و به شکل انقلاب و بیداری اسلامی ظهور و بروز یافته است. با این حال به رغم وجود این تشابه ها، انقلاب بحرین دارای ویژگی هایی است که آن را از دیگر انقلاب های عربی متمایز می سازد. برای مثال بر خلاف آن چه در دیگر کشورها مردم به سرعت از اصلاحات ناامید و به سراغ رأس نظام رفتند، در بحرین خواست مردم هیچ گاه از سطح اصلاحات فراتر نرفت.

عمده مطالبات بحرینی را می توان در پادشاهی مشروطه و برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل پارلمان واقعی و نخست وزیری بر اساس اکثریت پارلمانی خلاصه کرد. با این حال با افزایش سرکوب ها، سقف مطالبات مردم نیز بالاتر رفته و خواسته هایی چون تبدیل نظام شاهی به جمهوری و یا تشکیل شورای انتقالی ـ مشابه لیبی ـ به گوش می رسد. بازگشت افراد تبعید شده، آزادی زندانیان سیاسی، لغو ممنوعیت تشکیل احزاب و فعالیت های سیاسی مذهبی، آزادی بیان و مطبوعات و لغو سانسور نیز از دیگر خواسته هایی است که از سوی انقلابیون بحرین مطرح می شود. (ساجدی، سایت خبری زمان، 1390)

با این حال این که چرا بر خلاف انقلاب دیگر کشورها، قیام مردم بحرین نتوانسته است تاکنون به نتایج ملموسی دست یابد ریشه در عواملی دارد که صرف نظر از دخالت نظامی دیگر کشورها مهم ترین آن ها نبود اتحاد و دیدگاه واحد بین گروه ها و احزاب سیاسی این کشور است. با نگاهی به انقلاب های مصر و تونس به خوبی می توان دریافت که اتحاد ملی و خواسته ی مشترک میان تمامی احزاب و گروه های سیاسی، رمز پیروزی این کشورها بود و تمامی گروه ها خواهان سرنگونی رژیم های دیکتاتوری بودند. این در حالی است که در بحرین اهداف احزاب و جریان های اپوزیسیون از قیام متفاوت است. به عنوان مثال «جمعیت الوفاق» که از زمان تأسیس آن کم تر از ده سال می گذرد گرچه بزرگ ترین گروه مخالف شیعه در بحرین محسوب می شود اما اغلب اعضای آن میانه رو بوده و صرفاً خواستار استعفای دولت و اصلاحات هستند. (خمار باقی، 1390) دیدگاه حاکم بر جمعیت این است که برای ساخت کشوری پیشرفته باید به حاکمیت مردم در تمام مؤسسه های حکومتی روی آورد و از این حیث شعار «آزادی، عدالت و برابری را بر اساس اصول و مبادی اسلامی» سر می دهند. این گروه در پارلمان بحرین 18 نماینده دارد که البته در اعتراض به اقدام های سرکوب گرانه ی رژیم حاکم به طور رسمی از پارلمان استعفا دادند. (جریان های سیاسی انقلاب بحرین، 1389)
این جمعیت صرفاً به دنبال تغییر نخست وزیر که بیش از 40 سال است بر مسند قدرت تکیه زده است، هستند. خواسته ی دیگر این گروه تبدیل رژیم حاکم از «پادشاهی مطلق» به «پادشاهی مشروطه» است و به هیچ وجه سقوط رژیم حاکم را در دستور کار ندارند. (نگاهی به جریان های سیاسی انقلاب بحرین، 1389) این در حالی است که دیگر احزاب و جریان های مخالف شیعه خواهان سقوط رژیم آل خلیفه و تشکیل یک نظام دموکراتیک از راه نافرمانی های مدنی و تظاهرات خیابانی هستند. در چنین شرایطی اتحاد نداشتن مخالفان به چالشی جدی بر سر قیام مردمی بحرین بدل شده است و ادامه ی این رویکرد سرخوردگی معترضین و بهره برداری رژیم آل خلیفه از اوضاع فعلی را در پی خواهد داشت.

موج خروشان بیداری اسلامی و حرکت عظیم ملت ها برای رهایی از سلطه ی حکومت های وابسته به استکبار، رویداد فرخنده ای است که بسیاری از معادله های منطقه و جهان را تحت الشعاع خود قرار داده است. در حقیقت این رویداد می تواند تمامی معادله های غرب در منطقه و به ویژه در ارتباط با اسراییل و ایران را دگرگون کرده و فردای نیکی را به امت اسلامی نوید دهد. این رویداد سترگ که بی شک انقلاب اسلامی ملت ایران تأثیر به سزایی در شکل گیری و پیشبرد آن داشته است، جهان را در آستانه ی شکل گیری خاورمیانه ی جدیدی قرار داده است که البته بر خلاف خواست دولت های غربی بر پایه ی اسلام و ارزش های اسلامی پایه گذاری خواهد شد.
تحت تأثیر چنین فضایی که هر یک از بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای به فراخور منافع خود، راهبرد خاصی را در این خصوص دنبال می کنند شاید این سؤال مطرح شود که چشم انداز این انقلاب ها چیست؟ و پیروزی هر یک چه تأثیری بر دیگر معادله های منطقه و جهان خواهد داشت.

با توجه به مواردی که در این گزارش بدان اشاره شد و هم چنین اهمیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک بحرین به نظر می رسد ابعاد انقلاب بحرین بسیار بزرگ تر از این کشور است و به نوعی می تواند پیروزی یا شکست آن کل منطقه را دگرگون سازد. در حقیقت برآیند موقعیت ویژه ی بحرین، این کشور کوچک را به صحنه ی جنگ تمام عیار میان آمریکا، عربستان و دیگر کشورهای حوزه ی خلیج فارس از یک سو و شیعیان ایرانی تبار از سوی دیگر بدل کرده است. بر همین اساس کشورهای خلیج فارس و آمریکا هرگونه تغییر در حکومت پادشاهی بحرین را تهدیدی برای تمامی حکومت های منطقه ی خلیج فارس که بر اساس سیستم سلطنتی و امیرنشین اداره می شوند، تلقی کرده و حتی راهکار میانه ی مطرح شده در اردن و بحرین مبنی بر تبدیل سلطنت مطلقه به مشروطه را نیز نمی پذیرند.

این نگرانی ها از آن سو است که رژیم مصر که عضو و ستون اصلی کشورهای به اصطلاح اعتدال منطقه بود دیگر وجود خارجی ندارد و از سوی دیگر بحرین نیز به عنوان مهم ترین جبهه ی دفاعی کشورهای حوزه ی خلیج فارس با بحران داخلی روبه رو شده است. بر همین اساس تحولات بحرین می تواند خاورمیانه را زیر و رو کند و هیأت حاکمه ی این کشور نیز دقیقاً با آگاهی از این موضوع با حمایت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سرکوب وحشیانه ی معترضان را در دستور کار خود قرار داده است. وجود پایگاه فرماندهی دریایی ناوگان پنجم آمریکا و هم چنین وجود مرکز استراق سمع فرانسه در این کشور نیز بهانه ی خوبی است تا این کشورها و دیگر کشورهای غربی نیز در مقابل فجایع انجام شده موضعی نرم و غیر مؤثری داشته باشند.

موارد ذکر شده به وضوح نشان می دهد که تعامل با انتفاضه ی بحرین بسیار حساس است و نمی توان آن را با تحرکات مردمی مشابه در لیبی و یمن یکسان دانست چرا که هرگونه تغییر در ترکیب سیاسی بحرین می تواند بازتاب های عمیقی بر تمامی اقلیت های شیعه ی حاضر در کشورهای حوزه ی خلیج فارس داشته باشد و رژیم های نفت خیز و غرب گرای حاکم در این کشورها را مورد تهدید قرار دهد. این در حالی است که در شرایط کنونی، ثبات سیاسی مهم ترین عامل حفظ منافع استراتژیک ابرقدرت ها در منطقه ی خلیج فارس به شمار می آید و نتایج تحولات بحرین می تواند تمامی معادله های منطقه را دگرگون سازد. این تحولات هم چنین آزمونی بزرگ برای حضور آمریکا و درگیری پنهان و آشکار این کشور برضد قدرت فزآینده ی ایران محسوب می شود و می تواند میزان توانمندی آمریکا در حمایت و تأثیرگذاری بر روی متحدانش و نیز میزان همراهی این کشور با خواسته های مردم منطقه در جهت برپایی اصلاحات سیاسی، عدالت اجتماعی و حکومت های مبتنی بر قانون را مشخص کند. بحرین کلید منطقه ی خلیج فارس و نقطه ی ضعف آن است و البته بر اساس خواست برخی حکام، پایگاه پنهان خوش گذرانی نیز محسوب می شود. با این حال پل «ملک فهد» که برای دست یابی به این هدف، افتتاح شده است می تواند بر خلاف جریان یک طرفه ی موجود، انتفاضه ی شیعیان بحرین را به خارج از این کشور منتقل نماید.

در این میان نکته ای که حایز اهمیت است این که مردم کشورهای عربی، کل این کشورها را به نام «الوطن العربیه» می شناسند و برای آنان، مرزهای جغرافیایی بین کشورهای عربی اهمیت چندانی ندارد. از این رو، انقلاب هایی که در کشورهای عربی صورت می گیرد نه به عنوان انقلاب در یک کشور، بلکه به عنوان انقلابی در بخشی از سرزمین بزرگ عربی قلمداد می شود و تا تکمیل این فرآیند که همان برپایی انقلاب های ضد آمریکایی در کل سرزمین های عربی است، ادامه خواهد داشت. بر همین اساس سقوط دولت بحرین به دست شیعیان این کشور قطعاً به تحریک شیعیان عربستان که بیش تر در بخش های نفت خیز ساکن هستند منجر خواهد شد و این امر می تواند موجب ضعف آمریکا در منطقه و در مقابل نشانه ی قدرت ایران باشد. بنابراین طبیعی است که جلوگیری از سقوط دولت بحرین به هدف مشترک عربستان و آمریکا بدل شود. البته با توجه به وعده ی الهی در زمینه ی نصرت مستضعفان و سقوط پیاپی دیکتاتورهای فاسد، به طور قطع غرب بازنده ی اصلی بیداری اسلامی خواهد بود و موازنه ی قوا بدون انگاره های آمریکایی، در قالب و ساختار جدید تبیین خواهد شد. در این زمینه تلاش های غرب و ولد نامشروع آن یعنی اسراییل نیز نمی تواند مانع از ایجاد خاورمیانه ی اسلامی شده و در نهایت بر خلاف سناریوهای اتاق های فکر واشنگتن، حکومت های جدیدی بر پایه ی ارزش های اسلامی در حال ظهور است. بنابراین آل خلیفه و آل سعود باید بدانند که شرایط کنونی بیداری ملت ها یادآور قیام های دهه ی 50 است که بساط استثمارگران انگلیس و فرانسه را برچید و اقدام هایی نظیر اخراج معلمان، کارگران، تخریب مساجد و سوزاندن قرآن، حمله به عزاداران در دهه ی فاطمیه، قتل پزشکان و پرستاران، شکنجه ی بازداشت شدگان تا سر حد مرگ، محرومیت ورزشکاران و.... هیچ کدام نمی تواند مردم معترض را به خانه هایشان بازگرداند. با افشای روابط گسترده با صهیونیست ها، به طور قطع عزم مردم مصمم تر شده و تا سقوط این دین ستیزان، از پای نخواهند نشست. (*)

منابع:

1. انقلاب بحرین، استثنای انقلاب های جهان عرب، سایت صدای شیعه، 18/2/1390، www.sedayeshia.com

2. جنایت بدون مکافات، روزنامه ی کیهان، 11/2/1390

3. خمار باقی، سمیه، «واکاوی انقلاب بحرین، اهداف و چالش های داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، 16/1/90

4.جریان های سیاسی انقلاب بحرین، سایت راهبرد نیوز، 25/12/89، http://rahbordnews.ir

5. نگاهی به جریان های سیاسی انقلاب بحرین، سایت جهان نیوز، 17/12/89، jahannews.com.www

6. میر سنجری، میر مهرداد، «انقلاب بحرین و الزام تاریخی حمایت استراتژیک»، سایت تابناک، 15/12/89، www.tabnak.ir

7.انقلاب بحرین معادله های منطقه را دگرگون می کند، هفته نامه ی بصیرت، 19/12/89

8.ایران هراسی؛ راهی برای منحرف کردن نگاه ها از بحرین، خبرگزاری ایرنا، 31/1/90

9. امیری نصرآبادی، نساء، «تلاش سعودی ها برای اشغال بحرین»، روزنامه ی رسالت، 12/2/90

10. قلندریان، غلام رضا، «جنایت های صهیونیستی سران بحرین»، روزنامه ی قدس، 6/2/90

11. مسؤولیت ما در قبال مردم بحرین چیست؟ روزنامه ی کیهان، 14/2/90

12.سیاست آمریکا در بحرین و فاکتور ایران، سایت ایران دیپلماسی، 18/3/90

13. ساجدی، سید محی الدین، «کار خطرناک بحرین»، روزنامه ی اطلاعات، 5/7/89

14.محمدی فومنی، حسین، «بیداری اسلامی در هزاره ی سوم»، روزنامه ی رسالت، 7/2/90

15.ساجدی، سید محی الدین، «انقلاب بحرین، استثنای انقلاب های جهان عرب»، سایت خبری زمان، 6/2/90

16.بحرین کلید انقلاب های عربی، سایت دست نوشت، 24/12/89، www.dastnevesht21.blogfa.com

17. باشگاه اندیشه، «بحرین در امتداد دومینوی تحول»، 8/1/90، www.bashgah.net

* ناهید فؤاد مرعشی؛ کارشناس مسابل بین الملل

  نظرات ()
مطالب اخیر ترامپ در روز اول ریاست بر ایالات متحده آمریکا چکار می کند؟ ایران به دنبال نمونه ای مدرن از استراتژی آناکوندا برای شکست عربستان سعودی است عوامل و بازیگران دخیل در افزایش بحران در کشمیر آیا ایران با ذخایر نفتی و گازی خود می‌تواند روسیه را به چالش بکشد؟ آینده روابط عربستان و هند چالشهای کنونی و چشم انداز روابط هند و پاکستان علل تشدید تنش ها و آینده روابط هند و پاکستان ۱۳٩٥/٧/۱٤ بسترهای گسترش حضور چین در در افغانستان نقش گذشته و آینده قزاقستان
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱٦٤) ترکیه (۸٠) سوریه (٧٥) امریکا (٦٤) خاورمیانه (٦٢) عربستان (٥٥) بحران سوریه (٤٧) داعش (٤۳) عراق (٤۱) روسیه (٤٠) سیاست خارجی (۳٥) ژئوپلتیک (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٩) یمن (٢٥) سیاست خارجی ایران (٢٥) مصر (٢٢) تحولات یمن (۱٩) چین (۱۸) اوباما (۱٧) اردوغان (۱٧) پاکستان (۱٦) سیاست خارجی ترکیه (۱٦) سیاست خارجی عربستان (۱٥) تحولات سوریه (۱٤) افغانستان (۱٤) کردها (۱٤) کردستان عراق (۱٤) ایران عربستان (۱۳) قطر (۱۳) القاعده (۱۳) صادرات گاز (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) امنیت (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) عربستان سعودی (۱٢) روابط بین الملل (۱٢) توافق هسته ای (۱۱) نفت (۱۱) انرژی (۱۱) رقابت ایران و عربستان (۱۱) دیپلماسی (۱٠) سیاست (۱٠) اتحادیه اروپا (۱٠) حوثی ها (۱٠) عبدالرضا فرجی راد (٩) قدرت نرم (٩) سیاست خارجی امریکا (٩) تحریم (٩) اعراب (٩) روابط ایران ترکیه (٩) چین - امریکا (٩) آسیای مرکزی (۸) جهان عرب (۸) ایران امریکا (۸) تروریسم (۸) ژئوپلیتیک (۸) سلفی گری (۸) اسلام گرایی (۸) جهانی شدن (۸) کردستان (۸) حکومت اقلیم کردستان (۸) سیاست خارجی روسیه (۸) روابط ایران روسیه (٧) جمهوری آذربایجان (٧) گاز (٧) اروپا (٧) لبنان (٧) انتخابات (٧) پرونده هسته ای (٧) بندر چابهار (٧) نظام بین الملل (٦) ایران عراق (٦) بهار عربی (٦) قفقاز جنوبی (٦) انتخابات‌ (٦) استراتژی (٦) آفریقا (٦) اسرائیل (٦) پوتین (٦) آذربایجان (٦) وهابیت (٦) هند (٦) اخوان المسلمین (٦) خلیج فارس (٦) بارزانی (٦) تاریخچه داعش (٦) داعش عراق (٦) داعش سوریه (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) گاز ایران (٦) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) سیاست خارجی چین (٥) بحران عراق (٥) مقالات ژئوپلیتیک (٥) هیدروپلیتیک آب (٥) روابط روسیه ترکیه (٥) خط لوله صلح (٥) دیپلماسی عمومی (٥) جنگ نرم (٥) بحران آب (٥) انتخابات ایران (٥) حزب الله (٥) حزب الله لبنان (٥) جغرافیای سیاسی (٥) امنیت ملی (٥) ترانزیت (٥) فلسطین (٥) رسانه (٥) جغرافیا (٥) رژیم های بین المللی (٥) تبلیغات انتخابات (٥) ژئوپلتیک ایران (٥) شیعیان یمن (٥) نظم نوین جهانی (٥) شمال آفریقا (٤) مذاکرات هسته ای (٤) نوری مالکی (٤) ژئواستراتژیک (٤) افراط گرایی (٤) کردهای سوریه (٤) سیاست خارجی قطر (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) مشاوره انتخاباتی (٤) ایران چین (٤) نظریه های روابط بین الملل (٤) علویان ترکیه (٤) ارمنستان (٤) بحران (٤) اوکراین (٤) اسلام (٤) طالبان (٤) بلوچستان (٤) امارات (٤) اردن (٤) جهان اسلام (٤) انقلاب اسلامی (٤) تحریم های بین المللی (٤) منافع ملی (٤) امارات متحده عربی (٤) مرز (٤) بشار اسد (٤) علویان (٤) هژمونی (٤) حقوق بین الملل (٤) دیپلماسی آبی (٤) نظم جدید جهانی (٤) داعش در عراق (٤) جبهه النصره (٤) ژئوپلتیک گاز (٤) فدرالیزم (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) خاورمیانه جدید (۳) ایران سوریه (۳) چین اقتصاد (۳) ساختار یمن (۳) جنگ آب (۳) حوثی های یمن (۳) ژئوپلیتیک آب (۳) مقالات ژئوپلتیک (۳) روابط افغانستان -پاکستان (۳) ژنوم ژئوپلیتیک (۳) روابط ایران و عمان (۳) رودخانه مرزی (۳) روابط ترکیه عراق (۳) سیاست خارجی هند (۳) رقابت های ژئوپلیتیکی و (۳) رقابت نفتی (۳) کریدور شمال جنوب (۳) شورای همکاری خلیج فارس (۳) 11سپتامبر (۳) ژئواستراتژی (۳) حسن البنا (۳) اقتصاد سیاسی (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) قره باغ (۳) ترکمنستان (۳) عمان (۳) دموکراسی (۳) کلینتون (۳) فرهنگ (۳) ظریف (۳) خزر (۳) بریتانیا (۳) یارانه (۳) روابط خارجی (۳) روابط ایران و عربستان (۳) حافظ نیا (۳) انتخابات ترکیه (۳) مدیریت بحران (۳) انقلاب های عربی (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) راهبرد ترکیه در سوریه (۳) علویان سوریه (۳) همکاری بین المللی (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) انتخابات امریکا (۳) سیاست خارجی پاکستان (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) ایران مصر (۳) ایران هراسی (۳) شیعیان عربستان (۳) منطقه آزاد ارس (٢) هارتلند (٢) موقعیت ایران (٢) برخورد تمدنها (٢) مدل مفهومی (٢) اسد (٢) مرزهای ایران (٢) استراتژِی (٢) انر}ى هسته ای (٢) رژزیم حقوقی (٢) عزت اله عزتی (٢) ترورریسم (٢) انقلاب تونس (٢) مقاومت و حزب الله (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) موازنه قدرت (٢) تئوری های روابط بین الملل (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) مرزهای دریایی ایران (٢) رشد اسلام گرایی (٢) تحدید حدود مرز (٢) ترکیه سوریه (٢) امریکا خاورمیانه (٢) چالش های ترکیه (٢) ایران ترکبه (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) روابط با عراق (٢) بازار انرژی (٢) صادرات نفت (٢) سیاست بین الملل (٢) محمد مرسی (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) ژئواکونومیک (٢) امنیت منطقه ای (٢) شیعیان عراق (٢) کردهای ترکیه (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) مقام معظم رهبری (٢) حماس (٢) سنگاپور (٢) روحانی (٢) تبلیغات انتخاباتی (٢) سازمان ملل (٢) فرانسه (٢) ارتباطات (٢) تنش زدائی (٢) موسویان (٢) قومیت (٢) ناتو (٢) جهان سوم (٢) هویت ملی (٢) اوپک (٢) غرب (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) قزاقستان (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) آلمان (٢) هویت فرهنگی (٢) تهدید نرم (٢) احمدی نژاد (٢) اسلام سیاسی (٢) قیمت نفت (٢) کنفدراسیون (٢) ایران هسته ای (٢) نفت وگاز (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) تبارشناسی (٢) هانتینگتون (٢) موادمخدر (٢) تحریم اقتصادی (٢) بازدارندگی (٢) واقع گرایی (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) فدرالیسم (٢) کریمه (٢) پسا تحریم (٢) ملت سازی (٢) روابط ایران امریکا (٢) دریای جنوبی چین (٢) جزایر چین جنوبی (٢) دولت سازی (٢) خط لوله تاپی (٢) پسابرجام (٢) القاعده یمن (٢) جغرافیای سیاسی (٢) کد ژئوپلیتیک (٢) برجام (٢) داعش افغانستان (٢) هیدرو پلیتیک (٢) بحران یمن (٢) جریان های افراطی (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) افغانستان ایران (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) منابع گازی (٢) کنکره امریکا (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) ترکیه داعش (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) ساختار سیاسی عمان (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) تروریسم سلفی (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) قدرت ملی (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) داود اوغلو (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) ایران اعراب (٢) القاعده آفریقا (٢) گرو های تندرو (٢) کشور عمان (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) رقایت امریکا روسیه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) تاریخ یارانه (٢) سیاست خارجی روسیه (٢) عبدربه منصور هادی (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) آگهی انتخاباتی (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) جایگاه قطر (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) ترورریسم سوری (٢) تجزیه سوریه (٢) تحریم سیاسی (٢) اقتصاد امارات (٢) امنیت سیاسی (۱) جوک قومیتی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) شورای روابط خارجی اروپا (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) اقتصاد ترکیه (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) غلامحسن حیدری (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) نقش اردن در سوریه (۱) ماهیت اقتصاد سیاسی بین‌الملل (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) چاپ انتخابات (۱) اس 300 (۱) امنیت ایران (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) العراقیه (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) شمال عراق (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) داعش در سوریه (۱) الحوثی ها (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) حامیان داعش (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) ترانزیت گاز (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) داعش آفریقا (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) مدل اندرسون، (۱) الرمادی (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) جنبش گوران (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) محمد ابن عبدالوهاب (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) الگوهای اسلام گرایی (۱) نظریه های روابط بین الملل ریه های (۱) بازدارندگی استراتژیک (۱) ضدژئوپلیتیک (۱) ژئوپلیتیک مقاومت (۱) سایکس-پیکو (۱) کیومرث یزدان پناه (۱) سیاست خارجی فرانسه (۱) اختلاف مصر و عربستان (۱) مصر عربستان (۱) اقلیت های قومی ترکیه (۱) اقلیت های زبانی ترکیه (۱) اقلیت های دینی ترکیه (۱) جریان های وهابی (۱) روسیه آذربایجان (۱) دولت-ملت (۱) دولت -ملت سازی (۱) نوروپلیتیک (۱) بحران خاورمیانه (۱) روابط پاکستان افغانستان (۱) تحولات سیاسی ترکیه (۱) پایگاه هوایی روسیه (۱) شی جین‌پینگ (۱) شهر ملکان (۱) اکولوژی سیاسی (۱) جغرافیای سیاسی شهر (۱) آبراه خزر روسیه (۱) منازعات دریایی (۱) اختلافات دریایی (۱) اقلیم در ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک خاورمیانه (۱) قانون مناطق دریایی (۱) ایران هند (۱) گوادر (۱) صلح کردها (۱) پیمان شانگهای (۱) تاثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (۱) سیاست خارجه ایران و عراق (۱) سیاست خارجی عراق (۱) اقوام عراق (۱) بازارنفت (۱) روابط عربستان امریکا (۱) سیاست خارجی قزاقستان (۱) چین -افغانستان (۱) روسیه اتحادیه اروپا (۱) هند پاکستان (۱) روابط هند و پاکستان (۱) روابط هند وعربستان (۱) روابط عربستان وهند (۱) بحران کشمیر (۱) هند کشمیر (۱) پاکستان کشمیر (۱) استراتژِی آناکوندا (۱) مناطق آزاد ترکیه (۱) ژئوپلتیک مقاومت اسلامی (۱) بنیان‌های ژئواستراتژیک (۱) بازاریابی انتخابات (۱) کمپین انتخاباتی (۱) برنامه‌ریزی تبلیغاتی (۱) اهداف روسیه در سوریه (۱) مدل های دولت-ملت (۱) دولت-ملت سازی (۱) رهیافت اسلامی ایرانی (۱) روابط چین بریتانیا (۱) روابط ایران -اروپا (۱) عربستان روسیه (۱) کریدورهای ترانزیتی (۱) بندرچابهار (۱) کریدورهای بین المللی (۱) کریدورشرق- غرب (۱) موقعیت ترانزیتی ایران (۱) داعش در پاکستان (۱) کشورهای دو سه دولتی (۱) 13نوامبر پاریس (۱) انفجارهای پاریس (۱) حمله داعش به پاریس (۱) حملات تروریستی پاریس (۱) راهبرد نظامی ژاپن (۱) اهمیت هیدروپلیتیکی ایران (۱) روابط ترکیه عربستان (۱) روابط اعراب ترکیه (۱) روابط ترکیه با اعراب (۱) ژئوپلتیک اروپا (۱) روسیه اوکراین (۱) اندیشه سیاسی اهل سنت (۱) خلافت از دیدگاه اهل سنت (۱) مبانی اندیشه سیاسی (۱) بازارهای منطقه ای گاز (۱) قتصاد سیاسی بین الملل (۱) نو واقع گرایی (۱) رسول حاج احمدی (۱) حسین اژدر (۱) فدراسیون و کنفدراسیون (۱) ژئوپلیتیک فضای مجازی (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) جنگ رسانه (۱) چابهار (۱) سرحد (۱) جهانی سازی (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) جنگ سرد (۱) اقتصاد جهانی (۱) زیباکلام (۱) اسامه بن لادن (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) رود ارس (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) سیاست داخلی (۱) سازمان های بین المللی (۱) آذری ها (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) نواندیشی دینی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) احسان شریعتی (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) پراگماتیسم (۱) امارات متحده (۱) ارتش چین (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) چاوز (۱) فرانسیس بیکن (۱) آلاسکا (۱) کشمیر (۱) ابوموسی (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) ایران گردی (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) رئیس جمهور (۱) پ ک ک (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) بی بی سی فارسی (۱) تاریخ اسلام (۱) فدراسیون (۱) گرجستان (۱) هرمنوتیک (۱) علوم سیاسی (۱) احمد بن حنبل (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) ملی گرایی (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) ملکان (۱) آینده پژوهی (۱) مشترک المنافع (۱) ابن تیمیه (۱) هیلاری کلینتون (۱) ارتش (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) رهبری (۱) دولت (۱) حج (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) توسعه (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) سلام (۱) شریعتی (۱) بوش (۱) شیعیان (۱) انتفاضه (۱) آذری (۱) دبی (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) مشارکت سیاسی (۱) نظریه (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) عبدالله شهبازی (۱) اسلام هراسی (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) جزایر سه گانه (۱) دریای خزر (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) استراتژیک (۱) توسعه اقتصادی (۱) تشیع (۱) ژاپن (۱) هویت (۱) توریسم (۱) احزاب (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) حمل و نقل (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) ویلیام جیمز (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) جنگ نفتی (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) جغرافیای ملکان (۱) سیاست ترکیه (۱) نظام بین المللی (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) نظم منطقه ای (۱) سقوط بشار اسد (۱) محورمقاومت (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) شهرستان ملکان (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) اربیل (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) انقلاب سوریه (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) بازیگران تحولات سوریه (۱) مخالفان آل سعود (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) ژئوکالچر (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) جهان تک قطبی (۱) جنبش صهیونیسم (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترک ها (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) ساختارگرایی (۱) مورگان شوستر (۱) برساخت گرایی (۱) اویغورها (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) میادین مشترک (۱) ملک سلمان (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) قدرت نظامی ایران (۱) سیدجمال الدین (۱) ایران اروپا (۱) علاوی (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) الوین تافلر (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) جنگ داخلی (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ترامپ (۱)
دوستان من اسلام تایمز العالم الوقت انتخاب انجمن ژئوپلیتیک ایران انجمن علوم سیاسی اندیشکده روابط بین الملل ایراس ایران بالکان بولتن پرس تی وی پژوهشکده مطالعات راهبردی تابناک ترکیه TRT خبر آنلاین خبرگزاری آران نیوز خبرگزاری ایرنا خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ترند خبرگزاری تسنیم خبرگزاری فارس خبرگزاری مشرق دفتر مطالعات سیاسی وزارت امور خارجه دیپلماسی ایرانی روز نو ژئوپلیتیک ایرانی عصرایران فرارو فصلنامه مطالعات راهبردی کرد پرس مرکز بین المللی مطالعات صلح مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات استراتژیک آریا مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات سیاستگذاری عمومی مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مطالعات قفقاز موسسه مطالعات آمریکای شمالی موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی پرتال زیگور طراح قالب