ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار ومقالات سیاسی ،فرهنگی روز ایران و جهان)
تحولات عربی از دیدگاه حکمرانی آناکرونیستی نویسنده: ایران بازگو - ۱۳٩۱/٩/۱٦

دیدگاه مشهور در باب تحولات فعلی و آتی خاورمیانه عربی را می­ توان به دو دسته تقسیم نمود: دیدگاه هایی که در حد توصیف و شرح گذشته متوقف مانده ­اند و دیدگاه­­ هایی که با علم به دلایل وقوع تحولات، به سناریو سازی و آینده پژوهی مبادرت می­ورزند. همانگونه که می دانیم مساله یا (Problem) هنگامی مطرح می شود که در خصوص موضوعی، چیزهایی می دانیم اما این دانش ما برای فهم آینده و چرایی موضوع کافی نیست. علاوه بر این، مساله دنبال دلیل یا (Reason) است تا علت یا همان (Cause). پس یک موضوع، هنگامی مسأله می-شود که اولاً در خصوص آن موضوع، نکته هایی می دانیم که فقط به ابعاد بیرونی و عینی موضوع مربوطند. اصطلاحاً گفته می شود که مسأله برخاسته از معرفت است و سؤال (Question) برآمده از جهل است. یعنی آنکه سؤال می پرسد، پرسش او هنگامی سؤال است که واقعاً برآمده از جهل وی باشد. به عنوان مثال، کسی که در مورد شیوه کار آی پد (Ipad) سؤال می کند، پرسش او واقعاً سؤال است؛ چون او پیش از این نمی دانست آی پد چیست و چگونه کار می کند. ثانیاً مسأله بر خلاف پرسش که ناظر بر چگونگی وقوع امور است، بر چرایی وقوع امور متمرکز است. به عبارت روشن، کسی که به پژوهش در باب مسأله ای می پردازد در پی دلایل و چرایی وقوع تحولات است نه در پی علل و چگونگی ها، با این توضیح، بسیاری از دیدگاه ها که در باب تحولات جهان عرب طی دو سال اخیر مطرح شده اند نه ناظر بر علل عینی تحولات و معطوف به چگونگی روندها بوده اند. مثلاً اینکه گفته می شود تغییر رژیم ها در شمال آفریقا ناشی از: دسترسی آسان و ارزان به اینترنت و شبکه های اجتماعی است، عمیق نیست برای اینکه فقط چگونگی ها و علل عینی را توضیح  می دهد و از تشریح چرایی ها و دلایل درونی عاجز است. از اینرو در نوشتار حاضر ارائه دیدگاهی بدیع در پاسخ به "ریشه-ها و آینده تحول در خاورمیانه عربی" می پردازیم.


ه نظر می رسد وجه تمایز علم سیاست از علوم مشابهی چون جامعه شناسی و تاریخ سیاسی این است که علم سیاست اولاً شاخک های حساسه ای دارد که به جای درجا زدن و پسینی بودن، سخنی در باب آینده نیز می گوید و از روایت ریشه های یک تحول، یک هدف مهم را دنبال می کند و آن عبارت است از تخمین آینده. ثانیاً علم سیاست به ویژه در گرایش فلسفه و اندیشه سیاسی، وجه هنجاری (Normative) هم دارد یعنی از توصیف چگونگی ها فراتر می رود و به تجویز و توصیه می پردازد. بر این اساس، انتظار سیاستگذاران و دانشوران از محقق علم سیاست این است که با عبور از توصیف رویدادهایی که رخ داده اند، گمانه هایی در باب چینش آینده عرضه کنند و از بحث فرسوده "ریشه  ها و چالش  ها" فراتر بروند.

بنابراین، دیدگاه مشهور در باب تحولات فعلی و آتی خاورمیانه عربی را می توان به دو دسته تقسیم نمود: دیدگاه هایی که در حد توصیف و شرح گذشته متوقف مانده  اند و دیدگاه   هایی که با علم به دلایل وقوع تحولات، به سناریو سازی و آینده پژوهی مبادرت می ورزند. این قبیل دیدگاه  ها دارای طراوت هستند، هرچند متضمن مخاطراتی هم هستند؛ یعنی تخمین نادرست، چه بسا منابع زیادی را تلف کند.
 به زبان کاملاً ساده و خلاصه، شش دیدگاه مشهور در باب ریشه های تحول در خاورمیانه عربی عبارتند از :
نخست، دولت های درمانده (Failed States)؛ دولت درمانده دولتی است که کسری مشروعیت (Legitimacy Deficit) دارد، اقتصاد ملی مختلی دارد و نیروهای حاکمیت قدرت نفوذ و اعمال حاکمیت در بعضی مناطق را ندارند. علاوه بر این، دولت هنگامی در مانده می شود که نتواند کار ویژه های عمومی خود نظیر توسعه بهداشت، آموزش عمومی و سایر خدمات ضروری و همگانی را انجام دهد. چنین دولتی دارای طبقه حامی نیست که در هنگامه خطر، جانفشانی کنند. بر این اساس، مثلاً دولت حسنی مبارک در مصر عملاً درمانده بود چون مشروعیت سیاسی، کارآمدی، اقتصادی و نفوذ بر شبکه های اسلام گرایان را عملاً از دست داده بود.
دوم، خیزش علیه تحقیر؛ محققانی چون سعدالدین ابراهیم، کریستوفر هیچنز و روی کاسانگرا بر نکته دیگری تأکید دارند و آن این است که ملت عرب سالیان مدیدی است که از سوی استعمارگران غربی، مستبدین مادام العمر وطنی و بویژه از سوی رژیم اسراییل تحقیر می شوند و عرب ها طی قرن بیستم، سالیان بسیار تحقیرآمیز و شرم آوری را پشت سر نهادند. این حکومت ها در جنگ های پی در پی با اسرائیل شکست خورده اند، ملت عرب و نخبگانش هیچ ابزاری برای ابراز مقاومت در اختیار ندارند، تملق و دورغ بیداد می کند، هیچ اختراع مهمی به نام عرب ها ثبت نشده است و حکومت عربی معادل بی کفایتی، سازش، تن پروری و عیش ونوش شده است. از نگاه این افراد، حسن تحقیر عرب ها هنگامی مضاعف می شود که کشورهای غیر عرب منطقه نظیر ترکیه، ایران و حتی اسرائیل، از لحاظ توسعه علمی، استقلال ملی و نهادسازی دموکراتیک، روزگار خوبی دارند. در یک کلام، دیدگاه خیزش علیه تحقیر ناشی از عقب افتادگی، تبعیض، وابستگی و استبداد می شمارد.
سوم، محاصره مدنی حکومت از سوی جامعه؛ آصف بیات در مقالات و کتاب های محققانه و پر تعداد خود سبقت گرفتن جامعه مدنی از حکومت را دلیلی بر وقوع انقلاب های عربی می داند. از نگاه وی شهروندان عربی با هنر و مهارت ویژه ای، عملاً حکومت و نهادهایش را بلاموضوع و بی خاصیت کردند و با تلاشی فرامعمولی به محاصره مدنی حکومت پرداخته، تغییر رژیم را حتمی نمودند. در دیدگاه بیات، طبقه متوسط، حاشه نشینان و گروه  های با سواد سیاسی جامعه، موتور محرکه تحول لحاظ می شوند.
چهارم، موج چهارم دموکراسی؛ طبق این دیدگاه، تمام کشورهای دنیا یک سرنوشت محتوم دارند و آن سرنوشت عبارت است که از دموکراتیک شدن. برخی کشورها طی موج اول دموکراسی (1926-1828) رویه  های دموکراتیک را پذیرفتند. دسته ای دیگر از کشورها در موج دوم (1962-1943) بلوک دیگری از کشورهای جهان به پذیرش قواعد دموکراتیک روی آوردند و عدد کشورهای دموکراتیک جهان به 36 کشور رسید. اما از سال 1974 تا 1991، 30 کشور جهان حکمرانی اقتدارگرایانه را ترک گفتند. تحولات جهان عرب در سال 2010 و 2011، موج چهارم دموکراتیک شدن حکمرانی است که این بار جهان عرب را آماج خود قرار داد. بانی این نظریه ساموئل هانتینگتن است که پس از مرگ وی از سوی فرانسیس فوکویا ادامه یافته است و به رغم تغییراتی در زوایای نظریه، مایه اصلی آن حفظ شده است.
پنجم، بازگشت به هویت دینی؛ حکومت های سرنگون شده (در تونس، مصر، لیبی و یمن) همگی حکمرانانی سکولار و مدرن داشتند. مهم ترین غفلت آن ها بی توجهی به ساختار دینی و وجدان مذهبی جامعه بود. طبق این دیدگاه، اسلامگرایان پس از انتظار زیاد به احیای ارزش های شریعت، مفاخر خلافت، عزت و مسئولیت پذیری دینی روی آورده و حکومت های غرب گرا، سکولار و مدرن را به زیر کشیده  اند.
ششم، تعدیل آمریکا ستیزی؛ واقعیت جاری در کشورهای عربی خاورمیانه این بوده که به واسطه پشتیبانی  های متمادی آمریکا از موجودیت و سیاست های اسرائیل وجدان مسلمانان به ویژه عرب-ها، مجروح شده و حتی عده  ای از آن ها حمله به منافع آمریکا و کشتار اتباع آن کشور را تکلیفی دینی برشمرده اند که حمله به پایگاه  ها، سفارتخانه  ها، اتباع و متحدین آمریکا در همین راستا قابل توجه است.
بر این اساس، سیاستگذاران آمریکا با وقوف به بی کفایتی حکام حاکم بر کشورهای عربی، بر آن شدند با این حکومت  های فاسد وداع کنند چون آن ها با نزدیکی تصنعی به آمریکا و نیز ناتوانی در همراه  سازی مردم برای به رسمیت شناختن اسرائیل، عملاً سلفی گری و گروه های تروریستی را تقویت و آمریکا ستیزی را رونق بخشیده اند.
حکمرانی زمان پریش، دیدگاهی دیگر؛ کلمه زمان پریش ترجمه واژه  (Anachronistic) است که از ریشه (Chron) انگلیسی (Ava  و Xpovac در یونان باستان به ترتیب به معنای عقب بودن و زمان) ساخته شده است و حکمرانی زمان پریش به شیوه ای از حکومت اطلاق می شود که نسبت به روح حاکم بر زمانه حکمرانی خود ناآگاه باشد. بر این اساس، هر زمانه ای حاوی روحی حرکت کننده است که بی  توجهی یا ناآگاهی نسبت به آن هزینه حکمرانی را مضاعف می سازد. حکمرانان زمان پریش در جهان عرب در وضعیتی به حکمرانی خود ادامه می دادند که روح زمانه دگرگون شده بود. در پرتو این روح، کرامت انسان ها مهم است و در قالب حق رأی و آزادی بیان متجلی می شود، استقلال از بیگانه و عزت ملی اهمیت دارد و در قالب منافع ملی معنا می شود. فرهیختگان جامعه به واسطه فهم ظرافت  ها و پیچیدگی های امور، بزرگوار هستند و نه مزدور و درست به همین دلیل باید عزیز شمرده شوند. بالاخره اینکه حکمرانان زمان پریش در خاورمیانه عربی موفق به درک این نکته نشدند که ایده الیسم افراطی (نظیر اظهارات و اقدامات معمر قذافی) نه تنها معادله ای را تغییر نمی دهد که راه های باریک تحول را نیز مسدود می سازد.
نگارنده در قالب پروژه ای مفصل که این مقاله سخن مرکزی آن به شمار می آید بدین نتیجه رسیده است که حکمرانی زمان پریش حاوی پنج مؤلفه است که عبارتند از: ایده  الیسم افراطی، بی اعتنایی حکام به پدیده سیاست الکترونیک (Electronic Policy)، غربت فرهنگی فرهیختگان، توسعه نامتوازن، تاخر حکومتگران نسبت به معدل جامعه و جبران این تاخر از طریق وابستگی به بیگانگان.
نکته پایانی اینکه، ممکن است سؤال شود که چرا بعضی حکومت  های زمان پریش مانند سعودی ها در عربستان سعودی یا سایر کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس همچنان به حکومت فردگرا، اقتدارگر و ضد حقوق بشر (زنان، اقلیت شیعه و .. ) ادامه می دهند؟ پاسخ این است که کشورهای مزبور در قالب حکمرانان رانتیر (Rattier Governess) قابل مطالعه اند. به اختصار تام می توان اینگونه گفت که رانت یا همان ثروت بی  زحمت حاصله از صادرات نفت و گاز دو کارکرد عمده دارد: اولاً اختلال در کشورهای صادرکننده این مواد حیاتی، شدیداً موجب نگرانی قدرت های صنعتی و نافذ دنیاست. ثانیاً عایدات حاصله از رانت صرف حامی پروری (Clientalism) و شارژ هواداران حکومت های رانتیر می-شود. همین عنصر سبب تضمین آرامش و ناکامی مخالفین حکومت های رانتیر می شود.
 از این رو در قالب دیدگاه حکمرانی زمان پریش حکومت های حاکم بر خاورمیانه را می توان به سه دسته تقسیم کرد: "حکومت های بسیط و آسیب پذیر مانند تونس، مصر ، یمن، اردن، سوریه و بحرین (غیر رانتی)"، "حکومت های رانتیر (مانند کویت، امارات متحده عربی، لیبی، قطر)"، "حکومت های پیچیده (مانند عربستان سعودی، ایران و ترکیه)". گفتنی است حکومت های پیچیده برای تثبیت بقای خود از عناصر مشروعیت آور و بسیج کننده دیگری نظیر مذهب، ناسیونالیسم و نهادهای مدنی برخوردارند و اپوزسیون آن ها راه دشواری در پیش دارند.

جهت ارجاع دانشگاهی:
قدیر نصری ، "فهم تحولات عربی از دیدگاه حکمرانی آناکرونیستی"، پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 6 آذرماه 1391.

  نظرات ()
مطالب اخیر مقتدی صدر در عربستان به دنبال چیست؟ چالش‌های بارزانی برای استقلال اقلیم؛ بارور کردن ابرها دوای درد بی آبی و خشکسالی ایران می شود؟ «مفهوم قدرت و جایگاه آن در تئوری روابط بین الملل» نقش و جایگاه امارات عربی متحده در تحولات یمن آیا جنوب عربستان تجزیه خواهد شد؟ + تصاویر تجزیه سوریه عملا کلید خورده است 30 ویژگی کره جنوبی از نظر سریع القلم پنج سلاح روسی که چینی ها بایـد از آن بترسنـد+تصویـر ترس اعراب از ایران بوی حسادت می‌دهد
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱۳۱) سوریه (٦٥) ترکیه (٥۸) امریکا (٥٢) خاورمیانه (٤٧) بحران سوریه (۳٩) سیاست خارجی (۳٥) عراق (۳۳) عربستان (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٥) داعش (٢٤) یمن (٢٢) ژئوپلتیک (٢٢) تحولات یمن (۱٩) مصر (۱۸) روسیه (۱۸) سیاست خارجی ایران (۱٧) اوباما (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) تحولات سوریه (۱۳) قطر (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) کردها (۱۱) روابط بین الملل (۱٠) اردوغان (۱٠) القاعده (۱٠) سیاست (۱٠) امنیت (۱٠) انرژی (۱٠) صادرات گاز (۱٠) حوثی ها (۱٠) چین - امریکا (٩) چین (٩) قدرت نرم (٩) توافق هسته ای (۸) سیاست خارجی امریکا (۸) سلفی گری (۸) تحریم (۸) دیپلماسی (۸) جهان عرب (۸) پرونده هسته ای (٧) اعراب (٧) پاکستان (٧) لبنان (٧) نفت (٧) افغانستان (٧) عربستان سعودی (٧) اتحادیه اروپا (٧) اسلام گرایی (٧) خلیج فارس (٦) گاز (٦) اسرائیل (٦) انتخابات (٦) آفریقا (٦) تروریسم (٦) جهانی شدن (٦) اخوان المسلمین (٦) روابط ایران ترکیه (٦) انتخابات‌ (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) آسیای مرکزی (٦) تاریخچه داعش (٦) داعش عراق (٥) داعش سوریه (٥) بندر چابهار (٥) شیعیان یمن (٥) سیاست خارجی ترکیه (٥) بهار عربی (٥) ایران عراق (٥) ایران امریکا (٥) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) رژیم های بین المللی (٥) امنیت ملی (٥) استراتژی (٥) جغرافیا (٥) وهابیت (٥) اروپا (٥) رسانه (٥) حزب الله (٥) دیپلماسی عمومی (٥) کردستان (٥) جنگ نرم (٥) کردستان عراق (٥) هژمونی (٤) نوری مالکی (٤) علویان (٤) شمال آفریقا (٤) مذاکرات هسته ای (٤) مرز (٤) بشار اسد (٤) انقلاب اسلامی (٤) حزب الله لبنان (٤) امارات متحده عربی (٤) اردن (٤) فلسطین (٤) بلوچستان (٤) امارات (٤) جغرافیای سیاسی (٤) اوکراین (٤) سیاست خارجی قطر (٤) علویان ترکیه (٤) کردهای سوریه (٤) گاز ایران (٤) جبهه النصره (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) قفقاز جنوبی (٤) رقابت ایران و عربستان (٤) تبلیغات انتخابات (٤) ژئواستراتژیک (٤) نظام بین الملل (٤) افراط گرایی (٤) داعش در عراق (٤) چین اقتصاد (۳) ساختار یمن (۳) بحران عراق (۳) حوثی های یمن (۳) سیاست خارجی روسیه (۳) فدرالیزم (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) ژئوپلتیک گاز (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) ژئوپلتیک ایران (۳) مدیریت بحران (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) انقلاب های عربی (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) خاورمیانه جدید (۳) علویان سوریه (۳) حافظ نیا (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) همکاری بین المللی (۳) یارانه (۳) خزر (۳) دموکراسی (۳) طالبان (۳) آذربایجان (۳) فرهنگ (۳) ترانزیت (۳) منافع ملی (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) تحریم های بین المللی (۳) جهان اسلام (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) خط لوله صلح (۳) حسن البنا (۳) ایران عربستان (۳) انتخابات ایران (۳) 11سپتامبر (۳) ژئواستراتژی (۳) حقوق بین الملل (۳) کریمه (٢) تبارشناسی (٢) موادمخدر (٢) بحران آب (٢) تحریم اقتصادی (٢) نفت وگاز (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) اسد (٢) شیعیان عربستان (٢) هارتلند (٢) ایران هراسی (٢) مدل مفهومی (٢) شورای همکاری خلیج فارس (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) بارزانی (٢) ایران هسته ای (٢) احمدی نژاد (٢) اسلام سیاسی (٢) جمهوری آذربایجان (٢) تهدید نرم (٢) پوتین (٢) غرب (٢) اسلام (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) آلمان (٢) روحانی (٢) سازمان ملل (٢) ارتباطات (٢) جهان سوم (٢) هویت فرهنگی (٢) بحران (٢) هویت ملی (٢) موسویان (٢) قومیت (٢) شیعیان عراق (٢) چالش های ترکیه (٢) راهبرد ترکیه در سوریه (٢) ترکیه سوریه (٢) امریکا خاورمیانه (٢) انتخابات امریکا (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) سیاست بین الملل (٢) محمد مرسی (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) رشد اسلام گرایی (٢) ایران سوریه (٢) قدرت ملی (٢) تاریخ یارانه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) آگهی انتخاباتی (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) القاعده آفریقا (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) انتخابات ترکیه (٢) روابط با عراق (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) نظریه های روابط بین الملل (٢) مشاوره انتخاباتی (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) مرزهای ایران (٢) بازار انرژی (٢) موازنه قدرت (٢) ترورریسم (٢) انر}ى هسته ای (٢) رژزیم حقوقی (٢) مقاومت و حزب الله (٢) انقلاب تونس (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) ایران مصر (٢) تحریم سیاسی (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) جایگاه قطر (٢) ترورریسم سوری (٢) اقتصاد امارات (٢) سیاست خارجی عربستان (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) حکومت اقلیم کردستان (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) سیاست خارجی چین (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) عبدربه منصور هادی (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) مقالات ژئوپلیتیک (٢) مقالات ژئوپلتیک (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) ژنوم ژئوپلیتیک (٢) بحران یمن (٢) روابط افغانستان -پاکستان (٢) منابع گازی (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) هیدروپلیتیک آب (٢) کنکره امریکا (٢) رودخانه مرزی (٢) داعش افغانستان (٢) دیپلماسی آبی (٢) روابط ایران روسیه (٢) الرمادی (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) مدل اندرسون، (۱) روابط ایران و عمان (۱) کد ژئوپلیتیک (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) روابط ایران -اروپا (۱) عبدالرضا فرجی راد (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) باور سازی ابرها (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) جغرافیای سیاسی (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) افغانستان ایران (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) ژئوپلیتیک آب (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) هیدرو پلیتیک (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) داعش آفریقا (۱) جریان های افراطی (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) تروریسم سلفی (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) داعش در سوریه (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) حامیان داعش (۱) تحولات عراق (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) الحوثی ها (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) ساختار سیاسی عمان (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) ترکیه داعش (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) جنگ آب (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) ترانزیت گاز (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) امنیت سیاسی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تجزیه سوریه (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) نقش اردن در سوریه (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) امنیت ایران (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) مقتدا صدر (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) مورگان شوستر (۱) جنبش صهیونیسم (۱) اویغورها (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) عزت اله عزتی (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) جهان تک قطبی (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) انقلاب سوریه (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) اربیل (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) گرو های تندرو (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) چاپ انتخابات (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) ایران اعراب (۱) العراقیه (۱) کشور عمان (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) رقایت امریکا روسیه (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) ایران ترکبه (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) داود اوغلو (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) تحدید حدود مرز (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) بازیگران تحولات سوریه (۱) مخالفان آل سعود (۱) سقوط بشار اسد (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) مرزهای دریایی ایران (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) صادرات نفت (۱) کردهای ترکیه (۱) سیاست ترکیه (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) روابط ایران و عربستان (۱) امنیت منطقه ای (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) تئوری های روابط بین الملل (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) خشکسالی (۱) نظریه (۱) ناتو (۱) جزایر سه گانه (۱) تنش زدائی (۱) دریای خزر (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) اسلام هراسی (۱) اوپک (۱) مشارکت سیاسی (۱) ظریف (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) استراتژیک (۱) احزاب (۱) ژئوپلیتیک (۱) جرج بوش (۱) هویت (۱) تشیع (۱) تبلیغات انتخاباتی (۱) توسعه اقتصادی (۱) ارمنستان (۱) حماس (۱) بریتانیا (۱) روابط خارجی (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) مدودف (۱) کلینتون (۱) قدرت (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) رهبری (۱) توریسم (۱) هیلاری کلینتون (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) توسعه (۱) هند (۱) بوش (۱) قزاقستان (۱) دولت (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) آب (۱) شیعیان (۱) دبی (۱) انتفاضه (۱) آذری (۱) سلام (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ملی گرایی (۱) ترکمنستان (۱) عمان (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) علوم سیاسی (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) گرجستان (۱) هرمنوتیک (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) بی بی سی فارسی (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) تاریخ اسلام (۱) مشترک المنافع (۱) رئیس جمهور (۱) چاوز (۱) واقع گرایی (۱) فرانسیس بیکن (۱) ابوموسی (۱) قیمت نفت (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) ایران گردی (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) کشف حجاب (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) اسامه بن لادن (۱) جنگ سرد (۱) کرکوک (۱) زیباکلام (۱) قدرت نظامی ایران (۱) برخورد تمدنها (۱) سیدجمال الدین (۱) علاوی (۱) منطقه آزاد ارس (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) موقعیت ایران (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) استراتژِی (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) نظم نوین جهانی (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) امارات متحده (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ارتش چین (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) رود ارس (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) سیاست داخلی (۱) هانتینگتون (۱) سازمان های بین المللی (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) سرحد (۱) جنگ رسانه (۱)
دوستان من تنهایی خورشید بررسی استراتژیک دانش سیاست و روابط بین الملل دیپلماسی ایرانی فرارو عصرایران مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات استراتژیک آریا پرتال زیگور طراح قالب