ایران بازگو
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ ایران بازگو
آرشیو وبلاگ
      ایران بازگو (بازگو کننده گلچینی ازاخبار و پژوهش های سیاسی و ژئوپلتیکی روز ایران و جهان)
تحولات عربی از دیدگاه حکمرانی آناکرونیستی نویسنده: ایران بازگو - ۱۳٩۱/٩/۱٦

دیدگاه مشهور در باب تحولات فعلی و آتی خاورمیانه عربی را می­ توان به دو دسته تقسیم نمود: دیدگاه هایی که در حد توصیف و شرح گذشته متوقف مانده ­اند و دیدگاه­­ هایی که با علم به دلایل وقوع تحولات، به سناریو سازی و آینده پژوهی مبادرت می­ورزند. همانگونه که می دانیم مساله یا (Problem) هنگامی مطرح می شود که در خصوص موضوعی، چیزهایی می دانیم اما این دانش ما برای فهم آینده و چرایی موضوع کافی نیست. علاوه بر این، مساله دنبال دلیل یا (Reason) است تا علت یا همان (Cause). پس یک موضوع، هنگامی مسأله می-شود که اولاً در خصوص آن موضوع، نکته هایی می دانیم که فقط به ابعاد بیرونی و عینی موضوع مربوطند. اصطلاحاً گفته می شود که مسأله برخاسته از معرفت است و سؤال (Question) برآمده از جهل است. یعنی آنکه سؤال می پرسد، پرسش او هنگامی سؤال است که واقعاً برآمده از جهل وی باشد. به عنوان مثال، کسی که در مورد شیوه کار آی پد (Ipad) سؤال می کند، پرسش او واقعاً سؤال است؛ چون او پیش از این نمی دانست آی پد چیست و چگونه کار می کند. ثانیاً مسأله بر خلاف پرسش که ناظر بر چگونگی وقوع امور است، بر چرایی وقوع امور متمرکز است. به عبارت روشن، کسی که به پژوهش در باب مسأله ای می پردازد در پی دلایل و چرایی وقوع تحولات است نه در پی علل و چگونگی ها، با این توضیح، بسیاری از دیدگاه ها که در باب تحولات جهان عرب طی دو سال اخیر مطرح شده اند نه ناظر بر علل عینی تحولات و معطوف به چگونگی روندها بوده اند. مثلاً اینکه گفته می شود تغییر رژیم ها در شمال آفریقا ناشی از: دسترسی آسان و ارزان به اینترنت و شبکه های اجتماعی است، عمیق نیست برای اینکه فقط چگونگی ها و علل عینی را توضیح  می دهد و از تشریح چرایی ها و دلایل درونی عاجز است. از اینرو در نوشتار حاضر ارائه دیدگاهی بدیع در پاسخ به "ریشه-ها و آینده تحول در خاورمیانه عربی" می پردازیم.


ه نظر می رسد وجه تمایز علم سیاست از علوم مشابهی چون جامعه شناسی و تاریخ سیاسی این است که علم سیاست اولاً شاخک های حساسه ای دارد که به جای درجا زدن و پسینی بودن، سخنی در باب آینده نیز می گوید و از روایت ریشه های یک تحول، یک هدف مهم را دنبال می کند و آن عبارت است از تخمین آینده. ثانیاً علم سیاست به ویژه در گرایش فلسفه و اندیشه سیاسی، وجه هنجاری (Normative) هم دارد یعنی از توصیف چگونگی ها فراتر می رود و به تجویز و توصیه می پردازد. بر این اساس، انتظار سیاستگذاران و دانشوران از محقق علم سیاست این است که با عبور از توصیف رویدادهایی که رخ داده اند، گمانه هایی در باب چینش آینده عرضه کنند و از بحث فرسوده "ریشه  ها و چالش  ها" فراتر بروند.

بنابراین، دیدگاه مشهور در باب تحولات فعلی و آتی خاورمیانه عربی را می توان به دو دسته تقسیم نمود: دیدگاه هایی که در حد توصیف و شرح گذشته متوقف مانده  اند و دیدگاه   هایی که با علم به دلایل وقوع تحولات، به سناریو سازی و آینده پژوهی مبادرت می ورزند. این قبیل دیدگاه  ها دارای طراوت هستند، هرچند متضمن مخاطراتی هم هستند؛ یعنی تخمین نادرست، چه بسا منابع زیادی را تلف کند.
 به زبان کاملاً ساده و خلاصه، شش دیدگاه مشهور در باب ریشه های تحول در خاورمیانه عربی عبارتند از :
نخست، دولت های درمانده (Failed States)؛ دولت درمانده دولتی است که کسری مشروعیت (Legitimacy Deficit) دارد، اقتصاد ملی مختلی دارد و نیروهای حاکمیت قدرت نفوذ و اعمال حاکمیت در بعضی مناطق را ندارند. علاوه بر این، دولت هنگامی در مانده می شود که نتواند کار ویژه های عمومی خود نظیر توسعه بهداشت، آموزش عمومی و سایر خدمات ضروری و همگانی را انجام دهد. چنین دولتی دارای طبقه حامی نیست که در هنگامه خطر، جانفشانی کنند. بر این اساس، مثلاً دولت حسنی مبارک در مصر عملاً درمانده بود چون مشروعیت سیاسی، کارآمدی، اقتصادی و نفوذ بر شبکه های اسلام گرایان را عملاً از دست داده بود.
دوم، خیزش علیه تحقیر؛ محققانی چون سعدالدین ابراهیم، کریستوفر هیچنز و روی کاسانگرا بر نکته دیگری تأکید دارند و آن این است که ملت عرب سالیان مدیدی است که از سوی استعمارگران غربی، مستبدین مادام العمر وطنی و بویژه از سوی رژیم اسراییل تحقیر می شوند و عرب ها طی قرن بیستم، سالیان بسیار تحقیرآمیز و شرم آوری را پشت سر نهادند. این حکومت ها در جنگ های پی در پی با اسرائیل شکست خورده اند، ملت عرب و نخبگانش هیچ ابزاری برای ابراز مقاومت در اختیار ندارند، تملق و دورغ بیداد می کند، هیچ اختراع مهمی به نام عرب ها ثبت نشده است و حکومت عربی معادل بی کفایتی، سازش، تن پروری و عیش ونوش شده است. از نگاه این افراد، حسن تحقیر عرب ها هنگامی مضاعف می شود که کشورهای غیر عرب منطقه نظیر ترکیه، ایران و حتی اسرائیل، از لحاظ توسعه علمی، استقلال ملی و نهادسازی دموکراتیک، روزگار خوبی دارند. در یک کلام، دیدگاه خیزش علیه تحقیر ناشی از عقب افتادگی، تبعیض، وابستگی و استبداد می شمارد.
سوم، محاصره مدنی حکومت از سوی جامعه؛ آصف بیات در مقالات و کتاب های محققانه و پر تعداد خود سبقت گرفتن جامعه مدنی از حکومت را دلیلی بر وقوع انقلاب های عربی می داند. از نگاه وی شهروندان عربی با هنر و مهارت ویژه ای، عملاً حکومت و نهادهایش را بلاموضوع و بی خاصیت کردند و با تلاشی فرامعمولی به محاصره مدنی حکومت پرداخته، تغییر رژیم را حتمی نمودند. در دیدگاه بیات، طبقه متوسط، حاشه نشینان و گروه  های با سواد سیاسی جامعه، موتور محرکه تحول لحاظ می شوند.
چهارم، موج چهارم دموکراسی؛ طبق این دیدگاه، تمام کشورهای دنیا یک سرنوشت محتوم دارند و آن سرنوشت عبارت است که از دموکراتیک شدن. برخی کشورها طی موج اول دموکراسی (1926-1828) رویه  های دموکراتیک را پذیرفتند. دسته ای دیگر از کشورها در موج دوم (1962-1943) بلوک دیگری از کشورهای جهان به پذیرش قواعد دموکراتیک روی آوردند و عدد کشورهای دموکراتیک جهان به 36 کشور رسید. اما از سال 1974 تا 1991، 30 کشور جهان حکمرانی اقتدارگرایانه را ترک گفتند. تحولات جهان عرب در سال 2010 و 2011، موج چهارم دموکراتیک شدن حکمرانی است که این بار جهان عرب را آماج خود قرار داد. بانی این نظریه ساموئل هانتینگتن است که پس از مرگ وی از سوی فرانسیس فوکویا ادامه یافته است و به رغم تغییراتی در زوایای نظریه، مایه اصلی آن حفظ شده است.
پنجم، بازگشت به هویت دینی؛ حکومت های سرنگون شده (در تونس، مصر، لیبی و یمن) همگی حکمرانانی سکولار و مدرن داشتند. مهم ترین غفلت آن ها بی توجهی به ساختار دینی و وجدان مذهبی جامعه بود. طبق این دیدگاه، اسلامگرایان پس از انتظار زیاد به احیای ارزش های شریعت، مفاخر خلافت، عزت و مسئولیت پذیری دینی روی آورده و حکومت های غرب گرا، سکولار و مدرن را به زیر کشیده  اند.
ششم، تعدیل آمریکا ستیزی؛ واقعیت جاری در کشورهای عربی خاورمیانه این بوده که به واسطه پشتیبانی  های متمادی آمریکا از موجودیت و سیاست های اسرائیل وجدان مسلمانان به ویژه عرب-ها، مجروح شده و حتی عده  ای از آن ها حمله به منافع آمریکا و کشتار اتباع آن کشور را تکلیفی دینی برشمرده اند که حمله به پایگاه  ها، سفارتخانه  ها، اتباع و متحدین آمریکا در همین راستا قابل توجه است.
بر این اساس، سیاستگذاران آمریکا با وقوف به بی کفایتی حکام حاکم بر کشورهای عربی، بر آن شدند با این حکومت  های فاسد وداع کنند چون آن ها با نزدیکی تصنعی به آمریکا و نیز ناتوانی در همراه  سازی مردم برای به رسمیت شناختن اسرائیل، عملاً سلفی گری و گروه های تروریستی را تقویت و آمریکا ستیزی را رونق بخشیده اند.
حکمرانی زمان پریش، دیدگاهی دیگر؛ کلمه زمان پریش ترجمه واژه  (Anachronistic) است که از ریشه (Chron) انگلیسی (Ava  و Xpovac در یونان باستان به ترتیب به معنای عقب بودن و زمان) ساخته شده است و حکمرانی زمان پریش به شیوه ای از حکومت اطلاق می شود که نسبت به روح حاکم بر زمانه حکمرانی خود ناآگاه باشد. بر این اساس، هر زمانه ای حاوی روحی حرکت کننده است که بی  توجهی یا ناآگاهی نسبت به آن هزینه حکمرانی را مضاعف می سازد. حکمرانان زمان پریش در جهان عرب در وضعیتی به حکمرانی خود ادامه می دادند که روح زمانه دگرگون شده بود. در پرتو این روح، کرامت انسان ها مهم است و در قالب حق رأی و آزادی بیان متجلی می شود، استقلال از بیگانه و عزت ملی اهمیت دارد و در قالب منافع ملی معنا می شود. فرهیختگان جامعه به واسطه فهم ظرافت  ها و پیچیدگی های امور، بزرگوار هستند و نه مزدور و درست به همین دلیل باید عزیز شمرده شوند. بالاخره اینکه حکمرانان زمان پریش در خاورمیانه عربی موفق به درک این نکته نشدند که ایده الیسم افراطی (نظیر اظهارات و اقدامات معمر قذافی) نه تنها معادله ای را تغییر نمی دهد که راه های باریک تحول را نیز مسدود می سازد.
نگارنده در قالب پروژه ای مفصل که این مقاله سخن مرکزی آن به شمار می آید بدین نتیجه رسیده است که حکمرانی زمان پریش حاوی پنج مؤلفه است که عبارتند از: ایده  الیسم افراطی، بی اعتنایی حکام به پدیده سیاست الکترونیک (Electronic Policy)، غربت فرهنگی فرهیختگان، توسعه نامتوازن، تاخر حکومتگران نسبت به معدل جامعه و جبران این تاخر از طریق وابستگی به بیگانگان.
نکته پایانی اینکه، ممکن است سؤال شود که چرا بعضی حکومت  های زمان پریش مانند سعودی ها در عربستان سعودی یا سایر کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس همچنان به حکومت فردگرا، اقتدارگر و ضد حقوق بشر (زنان، اقلیت شیعه و .. ) ادامه می دهند؟ پاسخ این است که کشورهای مزبور در قالب حکمرانان رانتیر (Rattier Governess) قابل مطالعه اند. به اختصار تام می توان اینگونه گفت که رانت یا همان ثروت بی  زحمت حاصله از صادرات نفت و گاز دو کارکرد عمده دارد: اولاً اختلال در کشورهای صادرکننده این مواد حیاتی، شدیداً موجب نگرانی قدرت های صنعتی و نافذ دنیاست. ثانیاً عایدات حاصله از رانت صرف حامی پروری (Clientalism) و شارژ هواداران حکومت های رانتیر می-شود. همین عنصر سبب تضمین آرامش و ناکامی مخالفین حکومت های رانتیر می شود.
 از این رو در قالب دیدگاه حکمرانی زمان پریش حکومت های حاکم بر خاورمیانه را می توان به سه دسته تقسیم کرد: "حکومت های بسیط و آسیب پذیر مانند تونس، مصر ، یمن، اردن، سوریه و بحرین (غیر رانتی)"، "حکومت های رانتیر (مانند کویت، امارات متحده عربی، لیبی، قطر)"، "حکومت های پیچیده (مانند عربستان سعودی، ایران و ترکیه)". گفتنی است حکومت های پیچیده برای تثبیت بقای خود از عناصر مشروعیت آور و بسیج کننده دیگری نظیر مذهب، ناسیونالیسم و نهادهای مدنی برخوردارند و اپوزسیون آن ها راه دشواری در پیش دارند.

جهت ارجاع دانشگاهی:
قدیر نصری ، "فهم تحولات عربی از دیدگاه حکمرانی آناکرونیستی"، پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 6 آذرماه 1391.

  نظرات ()
مطالب اخیر اردوغان به این 3 دلیل این روزها به شدت ضدایران شده است ۱۳٩٥/۱٢/۸ 5 دلیل سفر ناگهانی و اعلام نشده وزیر خارجه عربستان به عراق بررسی اهمیت ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک طرح اتصال دریای کاسپین به آب های جنوب هند و چشم انداز تهدید داعش سیاست اروپایی برای گرجستان: لغو روادید شینگن برای شهروندان گرجی عوامل ژئوپلیتیکی منازعه در روابط بین الملل سدسازی در ترکیه، بیابان‌زایی در عراق تبعات زیانبار سدسازی ترکیه بر کشاورزی ایران-عراق- سوریه تاثیرات سد ساری های ترکیه بر اکوسیستم ایران و افزایش آلودگی
کلمات کلیدی وبلاگ ایران (۱٧٢) ترکیه (۸٢) سوریه (٧٥) امریکا (٦٥) خاورمیانه (٦۳) عربستان (٥٧) بحران سوریه (٤٧) داعش (٤٤) عراق (٤٢) روسیه (٤٢) سیاست خارجی (۳٦) ژئوپلتیک (٢٩) مقالات جغرافیای سیاسی (٢٩) سیاست خارجی ایران (٢٧) یمن (٢٥) مصر (٢٢) تحولات یمن (۱٩) چین (۱۸) اردوغان (۱۸) اوباما (۱٧) سیاست خارجی عربستان (۱٧) پاکستان (۱٦) سیاست خارجی ترکیه (۱٦) تحولات سوریه (۱٤) افغانستان (۱٤) کردها (۱٤) ایران عربستان (۱٤) کردستان عراق (۱٤) روابط بین الملل (۱۳) امنیت (۱۳) قطر (۱۳) القاعده (۱۳) صادرات گاز (۱۳) تحولات جهان عرب (۱۳) رقابت ایران و عربستان (۱٢) نفت (۱٢) عربستان سعودی (۱٢) بیداری اسلامی (۱٢) توافق هسته ای (۱۱) اتحادیه اروپا (۱۱) ژئوپلیتیک (۱۱) انرژی (۱۱) دیپلماسی (۱٠) سیاست (۱٠) تحریم (۱٠) سیاست خارجی امریکا (۱٠) روابط ایران ترکیه (۱٠) حوثی ها (۱٠) عبدالرضا فرجی راد (٩) ایران امریکا (٩) چین - امریکا (٩) قدرت نرم (٩) اعراب (٩) تروریسم (۸) سلفی گری (۸) هند (۸) جهانی شدن (۸) کردستان (۸) جمهوری آذربایجان (۸) اسلام گرایی (۸) آسیای مرکزی (۸) جهان عرب (۸) حکومت اقلیم کردستان (۸) هیدروپلیتیک آب (۸) سیاست خارجی روسیه (۸) روابط ایران روسیه (٧) بندر چابهار (٧) خلیج فارس (٧) آذربایجان (٧) گاز (٧) اروپا (٧) لبنان (٧) انتخابات (٧) پرونده هسته ای (٧) استراتژی (٦) آفریقا (٦) اسرائیل (٦) پوتین (٦) وهابیت (٦) جغرافیای سیاسی (٦) اخوان المسلمین (٦) بارزانی (٦) بحران آب (٦) نظام بین الملل (٦) انتخابات‌ (٦) ایران عراق (٦) بهار عربی (٦) قفقاز جنوبی (٦) داعش عراق (٦) داعش سوریه (٦) تاریخچه داعش (٦) خاورمیانه اسلامی (٦) گاز ایران (٦) خاورمیانه بزرگ (٥) انتخابات شورا (٥) سیاست خارجی چین (٥) بحران عراق (٥) مقالات ژئوپلیتیک (٥) روابط روسیه ترکیه (٥) سیاست خارجی هند (٥) رژیم های بین المللی (٥) تبلیغات انتخابات (٥) ژئوپلتیک ایران (٥) نظم نوین جهانی (٥) شیعیان یمن (٥) انتخابات ایران (٥) جنگ نرم (٥) دیپلماسی عمومی (٥) خط لوله صلح (٥) امنیت ملی (٥) ترانزیت (٥) حزب الله (٥) حزب الله لبنان (٥) فلسطین (٥) رسانه (٥) جغرافیا (٥) بلوچستان (٤) روابط خارجی (٤) اوکراین (٤) ارمنستان (٤) اسلام (٤) طالبان (٤) امارات (٤) منافع ملی (٤) امارات متحده عربی (٤) انقلاب اسلامی (٤) تحریم های بین المللی (٤) مرز (٤) اردن (٤) بحران (٤) جهان اسلام (٤) اقتصاد سیاسی (٤) بشار اسد (٤) حقوق بین الملل (٤) هژمونی (٤) مذاکرات هسته ای (٤) علویان (٤) شمال آفریقا (٤) نوری مالکی (٤) ژئواستراتژیک (٤) ایران مصر (٤) کردهای سوریه (٤) سیاست خارجی قطر (٤) ارتش آزاد سوریه (٤) مشاوره انتخاباتی (٤) ایران چین (٤) نظریه های روابط بین الملل (٤) علویان ترکیه (٤) حافظ نیا (٤) افراط گرایی (٤) ژئوپلیتیک آب (٤) دیپلماسی آبی (٤) نظم جدید جهانی (٤) جنگ آب (٤) داعش در عراق (٤) جبهه النصره (٤) ژئوپلتیک گاز (٤) فدرالیزم (۳) چاپ تبلیغات انتخابات (۳) شیوه تبلیغات انتخاباتی (۳) ایران سوریه (۳) خاورمیانه جدید (۳) چین اقتصاد (۳) حوثی های یمن (۳) ساختار یمن (۳) روابط افغانستان -پاکستان (۳) مقالات ژئوپلتیک (۳) ژنوم ژئوپلیتیک (۳) رودخانه مرزی (۳) روابط ایران و عمان (۳) ایران هند (۳) رقابت نفتی (۳) روابط ترکیه عراق (۳) رقابت های ژئوپلیتیکی و (۳) کریدور شمال جنوب (۳) مدیریت بحران (۳) انتخابات ترکیه (۳) انقلاب های عربی (۳) استراتژی ایران در عراق (۳) روابط ایران و عربستان (۳) ژئواکونومیک (۳) انتخابات امریکا (۳) سیاست خارجی پاکستان (۳) قطر شبکه الجزیره (۳) همکاری بین المللی (۳) راهبرد ترکیه در سوریه (۳) علویان سوریه (۳) هدف مندی یارانه ها (۳) ترامپ (۳) ایران هراسی (۳) حسن البنا (۳) شیعیان عربستان (۳) ژئواستراتژی (۳) شورای همکاری خلیج فارس (۳) 11سپتامبر (۳) ترکمنستان (۳) عمان (۳) قره باغ (۳) شورای امنیت (۳) قفقاز (۳) انتخابات ریاست جمهوری (۳) دموکراسی (۳) کلینتون (۳) فرهنگ (۳) بریتانیا (۳) یارانه (۳) ظریف (۳) موسویان (۳) خزر (۳) ژاپن (۳) سنگاپور (٢) روحانی (٢) سازمان ملل (٢) فرانسه (٢) ارتباطات (٢) تبلیغات انتخاباتی (٢) قومیت (٢) هویت ملی (٢) ناتو (٢) اوپک (٢) مقام معظم رهبری (٢) حماس (٢) جهان سوم (٢) غرب (٢) آذری (٢) آمریکا (٢) لیبی (٢) مازندران (٢) بی بی سی (٢) جمهوری اسلامی ایران (٢) قزاقستان (٢) حق وتو (٢) مذاکره (٢) کویت (٢) آلمان (٢) اسلام سیاسی (٢) احمدی نژاد (٢) قیمت نفت (٢) ایران هسته ای (٢) ملکان (٢) واقع گرایی (٢) گرجستان (٢) تهدید نرم (٢) تنش زدائی (٢) دریای خزر (٢) هویت فرهنگی (٢) حزب عدالت و توسعه (٢) کنفدراسیون (٢) رئیس جمهور آمریکا (٢) فدرالیسم (٢) کریمه (٢) بازدارندگی (٢) تبارشناسی (٢) هانتینگتون (٢) موادمخدر (٢) نفت وگاز (٢) تحریم اقتصادی (٢) اسد (٢) سازه انگاری (٢) منطقه گرایی (٢) منطقه آزاد ارس (٢) برخورد تمدنها (٢) مرزهای ایران (٢) مدل مفهومی (٢) عزت اله عزتی (٢) رژزیم حقوقی (٢) هارتلند (٢) موقعیت ایران (٢) استراتژِی (٢) انر}ى هسته ای (٢) انقلاب تونس (٢) انقلاب مصر (٢) خاورمیانه جدید (٢) علی عبدالله صالح (٢) تحولات خاورمیانه (٢) تحولات مصر (٢) ترورریسم (٢) ملک سلمان (٢) مقاومت و حزب الله (٢) موازنه قدرت (٢) رشد اسلام گرایی (٢) ایران ترکبه (٢) رقابت ایران و ترکیه (٢) ترکیه سوریه (٢) چالش های ترکیه (٢) تئوری های روابط بین الملل (٢) امریکا خاورمیانه (٢) ساختار شورای امنیت (٢) محمد مرسی (٢) کردهای ترکیه (٢) لبنان و بحران سوریه (٢) مرزهای دریایی ایران (٢) امنیت منطقه ای (٢) شیعیان عراق (٢) صادرات نفت (٢) سیاست بین الملل (٢) شهرستان ملکان (٢) عراق جدید (٢) کردستان سوریه (٢) جغرافیای ملکان (٢) روابط ایران و ترکیه (٢) انقلابات عربی (٢) ترکیه خاورمیانه (٢) روابط با عراق (٢) بازار انرژی (٢) پیمان کمپ دیوید (٢) روابط ایران امریکا (٢) داعش افغانستان (٢) پسا تحریم (٢) پسابرجام (٢) القاعده یمن (٢) دریای جنوبی چین (٢) جزایر چین جنوبی (٢) دولت سازی (٢) ملت سازی (٢) خط لوله تاپی (٢) سدسازی ترکیه (٢) روابط هند و پاکستان (٢) کد ژئوپلیتیک (٢) برجام (٢) دولت اسلامی عراق و شام (٢) گروه تکفیری خراسان (٢) جغرافیای سیاسی (٢) گروه سلفی خراسان (٢) گروه خراسان (٢) هیدرو پلیتیک (٢) جریان های افراطی (٢) افغانستان ایران (٢) کنکره امریکا (٢) تبارشناسی تروریسم (٢) بحران یمن (٢) کریدور شمال- جنوب (٢) طرح توسعه شرق (٢) توسعه شرق (٢) منابع گازی (٢) ساختار قومی یمن (٢) شیعیان زیدی (٢) ساختار سیاسی عمان (٢) یرنامه چهارم توسعه (٢) ترکیه داعش (٢) تروریسم سلفی (٢) الگوی امنیتی (٢) سلفی گری وهابی (٢) سیاست خارجی روسیه (٢) عبدربه منصور هادی (٢) اقتصاد امارات (٢) امنیت جمهوری اسلامی ایران (٢) موضوع هسته ای ایران (٢) رقایت امریکا روسیه (٢) ترکیه وبحران سوریه (٢) ایران ترکیه سوریه (٢) داود اوغلو (٢) ایران اعراب (٢) قدرت ملی (٢) تاریخ یارانه (٢) تحدید حدود مرز (٢) مشاوره تبلیغات انتخابات (٢) جایگاه قطر (٢) آگهی انتخاباتی (٢) چاپ آگهی انتخاباتی (٢) چاپ تراکت انتخابات (٢) القاعده آفریقا (٢) گرو های تندرو (٢) کشور عمان (٢) ترورریسم سوری (٢) تجزیه سوریه (٢) اسلام رادیکال (٢) رادیکالیسم اسلامی در آفریقا (٢) تحریم سیاسی (٢) تحریم های بین النللی (۱) تحریم های بکجانبه (۱) امنیت، (۱) قفقاز شمالی (۱) اس 300 (۱) امنیت ایران (۱) روابط ایران و پاکستان (۱) انتخابات پارلمانی المان (۱) حزب سبز آلمان (۱) سلفی گری تکفیری (۱) وهابیت تکفیری (۱) تحولات اقتصادی امارات (۱) محمد جواد ظریف (۱) مذاکرات سازش (۱) یاران رئیس جمهور (۱) گروه های ذینفوذ (۱) همگرایی، واگرایی (۱) منارعات قومی (۱) ارتش آزاد مصر (۱) بوکوحرام (۱) توسعه ملی (۱) سیاستهای امنیتی (۱) جنگ تمدنها (۱) احزاب عراق (۱) دموکراسی در عراق (۱) تحریم اقتصادی (۱) تحریم نفتی (۱) چالش های صادرات گاز (۱) سیاست خارجی دولت نهم ودهم (۱) جبهه اسلامی سوریه (۱) اتحادیه اروپایی (۱) روند صلح (۱) فلسطین، اسرائیل (۱) روندصلح خاورمیانه (۱) جغرافیای خاورمیانه (۱) تاریخ خاورمیانه جدید (۱) مازی (۱) شیعیان مالزی (۱) بلوچستان آزاد (۱) شورای روابط خارجی اروپا (۱) مدل مفهومی بحران سوریه (۱) تروریسم رسانه ای (۱) ریشه های بحران سوریه (۱) دوران جنگ سرد (۱) یکجانبه گرایی (۱) چندجانبه گرایی (۱) مفهوم منطقه گرایی (۱) معاهده شنگن (۱) نظریه های انقلاب (۱) انقلاب های عربی (۱) نظریه های جغرافیای سیاسی (۱) نظریه های ژئوپولیتیک (۱) منابع کنکور دکتری علوم جغرافیا ی سیاسی (۱) هارتلند جدید (۱) بهار عربی، (۱) گروه های معارض سوریه (۱) حزب سلفی نور (۱) حزب النهضه (۱) ژئواستراتژی جهانی (۱) مکیندر (۱) قراردادگاز ایران پاکستان (۱) روابط فرهنگی (۱) واردات گاز ترکمنستان (۱) رقابت ایران و مصر (۱) اقتصاد ترکیه (۱) چاپ بنر انتخابات (۱) بروشورهای انتخابات (۱) تبیلغات انتخابات (۱) چاپ آگهی (۱) طراحی آگهی انتخابات (۱) چاپ انتخابات (۱) جایگاه انتخابات در ایران (۱) نقش اردن در سوریه (۱) ماهیت اقتصاد سیاسی بین‌الملل (۱) اعتراضات ترکیه (۱) اسلام گرایی آفریقا (۱) چاپ تبلیغات انتخاباتی (۱) انتخابات تبلیغات (۱) شیوه های تبلیغات (۱) تبلیغات انتخابات مجلس (۱) تبلیغات در انتخابات (۱) شیوه های انتخاباتی (۱) غلامحسن حیدری (۱) تبلیغات انتخابات رسانه (۱) چاپ آگهی انتخابات (۱) هزینه تبلیغات انتخابات (۱) خطوط مرزی (۱) چاک هاگل (۱) عهدنامه 1975 (۱) مرزایران عراق (۱) مناقشات مرزی (۱) مرزهای غربی ایران (۱) مرز عراق (۱) ترکان سین کیانگ (۱) استراتژی امریکا (۱) [ جریان های ملی گرا (۱) تحولات ایران (۱) بازیگران تحولات سوریه (۱) مخالفان آل سعود (۱) یارانه ها در جهان سوم (۱) تاریخچه هدف مندی یارانه ها (۱) فتح اله گولن (۱) انقلاب اسلامی ایران (۱) تئوری جیمزروزنا (۱) تجمیع انتخابات (۱) مشاکرت سیاسی (۱) العراقیه (۱) ایران ترکیه (۱) جریان مقاومت (۱) جبهه مقاومت (۱) شورای اطلاعات ملی آمریکا (۱) محمئد (۱) استراتژی ایران (۱) تغییر نظام سوریه (۱) امنیت سیاسی (۱) جوک قومیتی (۱) روابط جهانی (۱) توافق ایران و 1+5 (۱) عمق استراتژیک (۱) عمق استراتژیک ایران (۱) روسیه سوریه (۱) داعش در سوریه (۱) بندربن سلطان (۱) دیپلماسی شهری (۱) اسه آن (۱) نگاه به شرق (۱) ایرانیان در قزاقستان (۱) شیعیان قزاقستان (۱) آذری های قزاقستان (۱) نونس (۱) نقشه سوریه (۱) نقشه نبرد در سوریه (۱) جبهه‌های جنگ در سوریه (۱) انرژی هسته ای (۱) تروریسم سلفی- تکفیری (۱) احزاب آذربایجان (۱) جنبش مقاومت (۱) شمال عراق (۱) آگهی جذب فوق لیسانس علوم سیاسی (۱) اقتصاد قطر (۱) انتخابات‌ سوریه (۱) ابوبکر البغدادی (۱) کارکرد گرایی (۱) رابطه ترکیه با داعش (۱) اقتصاد عمان (۱) نفت کردستان (۱) انصارالله (۱) موقعیت اقتصادی یمن (۱) جایگاه منطقه ای یمن (۱) روابط آمریکا روسیه (۱) ایران ژاپن (۱) مناطق جدایی طلب اروپا (۱) جدایی طلبی (۱) کوبانی (۱) تقابل ترکیه-عربستان (۱) اختلاف ترکیه عربستان (۱) رقابت ترکیه عربستان (۱) سقوط صنعا (۱) زیدی های یمن (۱) جغرافیای یمن (۱) واقعیت داعش (۱) کردهای عراق (۱) آینده کردها (۱) حامیان داعش (۱) موصل (۱) اقتصاد یمن (۱) یمن در نگاه استراتژیک عربستان (۱) الحوثی ها (۱) ژئوپلیتیک عراق (۱) ساختار قومی (۱) کردهای ایران (۱) انرژى هسته ای (۱) قدرت ملی ایران (۱) دالان شمال جنوب (۱) ژئوپلتیک بلوچستان (۱) فیمینسیم (۱) ترانزیت گاز (۱) داعش آفریقا (۱) نقش ایران عربستان در یمن (۱) مدیریت سیاسی فضا (۱) منظقه آزاد چابهار (۱) حسن بهشتی پور (۱) تحریم های علیه ایران (۱) نیچروان بارزانی (۱) استخدام کارشناس ارشد علوم سیاسی (۱) دعوت به همکاری روابط بین الملل (۱) استخدام کارشناس ارشد روابط بین الملل (۱) استخدام ارشد روابط بین الملل (۱) سیاست خارجی افغانستان (۱) روابط عربستان اسرائیل (۱) تفاهم لوزان (۱) مختاری،حسین (۱) عبدی،عطاءالله (۱) گروه تروریستی خراسان (۱) پارلمان ترکیه (۱) ارتش های جهان (۱) روسیهر (۱) انتخایات ترکیه (۱) اسلام گرایان ترکیه (۱) محمد ابن عبدالوهاب (۱) نوار مرزی ایران ترکیه (۱) مسائل مرزی (۱) تجزیه استانهاس سنی عراق (۱) تحول ژئوپلیتیک (۱) ساختار ژئوپلیتیکی جهان (۱) نظریه‌های ژئوپلیتیک (۱) داعش در آسیای مرکزی (۱) دولت آشتی ملی افغانستان (۱) سیاست خارجی پاکستان (۱) دموکرات ها (۱) عربستان یمن (۱) ژئواستراتژیک ایران (۱) الرمادی (۱) ژئوپلتیک نفت (۱) روابط هند وعربستان (۱) روابط عربستان وهند (۱) بحران کشمیر (۱) هند کشمیر (۱) پاکستان کشمیر (۱) جنگ ترکیبی (۱) استراتژِی آناکوندا (۱) جنگ هیبریدی (۱) ایران پاکستان (۱) سیاست خارجی مصر (۱) روابط ایران و هند (۱) طرح انتقال آب به دریاچه ارومیه (۱) تونل انتقال آب به دریاچه ارومیه (۱) سیاست خارجی ژاپن (۱) تاریخ ملکان (۱) دجله و فرات (۱) حق آبه (۱) روسیه آذربایجان (۱) نوروپلیتیک (۱) بحران خاورمیانه (۱) روابط پاکستان افغانستان (۱) تحولات سیاسی ترکیه (۱) پایگاه هوایی روسیه (۱) شی جین‌پینگ (۱) گوادر (۱) صلح کردها (۱) پیمان شانگهای (۱) تاثیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (۱) سیاست خارجه ایران و عراق (۱) سیاست خارجی عراق (۱) اقوام عراق (۱) بازارنفت (۱) روابط عربستان امریکا (۱) سیاست خارجی قزاقستان (۱) چین -افغانستان (۱) روسیه اتحادیه اروپا (۱) هند پاکستان (۱) مدل های دولت-ملت (۱) دولت-ملت سازی (۱) رهیافت اسلامی ایرانی (۱) روابط چین بریتانیا (۱) دولت-ملت (۱) دولت -ملت سازی (۱) عربستان روسیه (۱) سیاست خارجی فرانسه (۱) اختلاف مصر و عربستان (۱) مصر عربستان (۱) اقلیت های قومی ترکیه (۱) اقلیت های زبانی ترکیه (۱) اقلیت های دینی ترکیه (۱) جریان های وهابی (۱) شهر ملکان (۱) اکولوژی سیاسی (۱) جغرافیای سیاسی شهر (۱) آبراه خزر روسیه (۱) منازعات دریایی (۱) اختلافات دریایی (۱) اقلیم در ژئوپلتیک (۱) ژئوپلیتیک خاورمیانه (۱) قانون مناطق دریایی (۱) الگوهای اسلام گرایی (۱) نظریه های روابط بین الملل ریه های (۱) بازدارندگی استراتژیک (۱) ضدژئوپلیتیک (۱) ژئوپلیتیک مقاومت (۱) سایکس-پیکو (۱) کیومرث یزدان پناه (۱) روابط ایران -اروپا (۱) مدل اندرسون، (۱) آثار توافق هسته ای بر خاورمیانه (۱) سلاح های روسی (۱) روابط روسیه چین (۱) نقش امارات در یمن (۱) جنبش گوران (۱) مناطق آزاد ترکیه (۱) ژئوپلتیک مقاومت اسلامی (۱) بنیان‌های ژئواستراتژیک (۱) بازاریابی انتخابات (۱) کمپین انتخاباتی (۱) برنامه‌ریزی تبلیغاتی (۱) اهداف روسیه در سوریه (۱) کریدورهای ترانزیتی (۱) بندرچابهار (۱) کریدورهای بین المللی (۱) کریدورشرق- غرب (۱) موقعیت ترانزیتی ایران (۱) داعش در پاکستان (۱) کشورهای دو سه دولتی (۱) 13نوامبر پاریس (۱) انفجارهای پاریس (۱) حمله داعش به پاریس (۱) حملات تروریستی پاریس (۱) راهبرد نظامی ژاپن (۱) اهمیت هیدروپلیتیکی ایران (۱) روابط ترکیه عربستان (۱) روابط اعراب ترکیه (۱) روابط ترکیه با اعراب (۱) ژئوپلتیک اروپا (۱) روسیه اوکراین (۱) اندیشه سیاسی اهل سنت (۱) خلافت از دیدگاه اهل سنت (۱) مبانی اندیشه سیاسی (۱) بازارهای منطقه ای گاز (۱) قتصاد سیاسی بین الملل (۱) نو واقع گرایی (۱) رسول حاج احمدی (۱) حسین اژدر (۱) فدراسیون و کنفدراسیون (۱) ژئوپلیتیک فضای مجازی (۱) جهان تک قطبی (۱) جنبش صهیونیسم (۱) خاورمیانه رمیانه (۱) کردستان ترکیه (۱) توازن قدرت (۱) انقلابات عربی و ترکیه (۱) انقلاب سوریه (۱) جنگ اطلاعاتی (۱) خلیج‌فارس (۱) قدرت نرم ایران (۱) اربیل (۱) روابط ایران و عراق (۱) مطالعات منطقه ای (۱) ایران و عربستان (۱) ترکیه اسرائیل (۱) سیاست خاورمیانه ترکیه (۱) اهداف ترکیه (۱) اعتراضات سوریه (۱) ترکیه و اعراب (۱) ترکیه سیاست خارجی (۱) اختلافات مرزی (۱) احزابرسیاسی ایران (۱) ناپایداری احزاب (۱) قدرت نظامی (۱) اخوان المسلمین سوریه (۱) انتقال آب (۱) نظر سنجی انتخاباتی (۱) سیاست ترکیه (۱) نظام بین المللی (۱) جمهوری خواهان (۱) ارتش امریکا (۱) نظم منطقه ای (۱) سقوط بشار اسد (۱) محورمقاومت (۱) تاثیر ماهواره بر جوانان (۱) هژمون (۱) ارتش آزاد (۱) پیروزی اوباما (۱) ارتش عراق (۱) جلال طالبانی (۱) عدالت و توسعه (۱) جنبش اسلامی (۱) مرزهای ایران در خلیج فارس (۱) مرزهای ایران و کویت (۱) آثار بحران سوریه (۱) پیامدهای بحران سوریه (۱) انتخابات کویت (۱) پیامدهای انتخابات کویت (۱) جنگ نفتی (۱) فلسفه جغرافیا (۱) مسعود بارزانی (۱) موازنه منطقه ای (۱) ژئوکالچر (۱) استراتژی چیست (۱) تاثیرات شبکه های ماهواره ای (۱) نقش مخرب شبکه های خارجی (۱) اصلاح شورای امنیت (۱) استراتژی امنیت (۱) ایران پاکستان (۱) قطر سیاست (۱) روابط خارجی قطر (۱) قطز خاورمیانه (۱) امریکا قطر (۱) امریکا خلیج فارس (۱) امریکا سیاست خارجی (۱) پارس جنوبی (۱) رژیم های سیاسی (۱) جامعه شتاسی سیاسی (۱) تئوری های بین الملل (۱) حمیرا مشیر زاده (۱) تاریخ سوریه (۱) اقتصاد سوریه (۱) جغرافیای سوریه (۱) تحولات عربی (۱) رقابت ایران ترکیه (۱) امنیت اسرائیل (۱) اهداف ترکیه در سوریه (۱) پیامدهای سقوط بشار اسد (۱) سقوط اسد (۱) سقوط سوریه (۱) عراق کردستان (۱) بغداد اربیل (۱) ایران ترکیه جهان عرب (۱) مشارکت‌ سیاسی‌ (۱) رای‌ و رای‌دادن‌ (۱) تبلیغات‌ انتخاباتی‌ (۱) اسلام گرایی ترکیه (۱) اهل تسنن عراق (۱) جنبش مصر (۱) انقلاب مصز (۱) تحولات لبنان (۱) شیعیان کویت (۱) انتخابات گویت (۱) بحرانهای قومی عراق (۱) ترکیه عراق (۱) میادین نفت و گاز (۱) موازنه نرم (۱) انتخابات 2012آمریکا (۱) سیاست های روسیه (۱) رئیس جمهور روسیه (۱) سیاست های روسیه سیه (۱) رسانه های یهودی (۱) اامپریاالیسم رسانه ای (۱) شبکه ماهواره (۱) الکوثی (۱) هادی تی وی (۱) شبکه جهانی اهل بیت (۱) تاریخچه بی بی سی (۱) کارمندان بی بی سی فارسی (۱) رسانه نوین (۱) رسانه های ارتباطی (۱) آثار ماهواه (۱) رسانه فارسی (۱) ایران، (۱) انقلاب یمن (۱) موج بیداری (۱) آل خلیفه (۱) قذاقی (۱) تهاجم رسانه ای (۱) قدرت سخت (۱) سونامی بیداری اسلامی (۱) ریزگردها (۱) تجزیه عربستان (۱) سید قطب (۱) مناقشه اعراب و اسرائیل (۱) جنبش اخوان المسلمین (۱) اخوان المسلمین آفریقا (۱) جمال عبداناصر (۱) فرار عروس قذافی (۱) همسر قذافی (۱) اویغورها باما (۱) تحولات مصر لات مصر (۱) آینده مصر (۱) ترک ها (۱) جان کری (۱) مدیریت سیاسی (۱) ساختارگرایی (۱) مورگان شوستر (۱) امپریالیسم خبری (۱) مقالات رسانه و اینترنت (۱) ‍ژئورسانه ژئومدیا (۱) حزب الله و رفتار رسانه ای (۱) ایران- روسیه (۱) جوزف نای (۱) سفیر انگلیس (۱) نهضت ملی نفت (۱) جغرافیای انتخابات (۱) ارتش روسیه (۱) میادین مشترک (۱) برساخت گرایی (۱) اویغورها (۱) مرزهای ایران و عراق (۱) شبکه های فارسی زبان (۱) نظریه دولت (۱) سیر تکوین دولت درایران (۱) مفهوم دولت (۱) تحول حکومت در ایران (۱) تحولات عربستان (۱) ایران-امریکا (۱) روسیه-چین (۱) فرصت چالش (۱) حوادث زاهدان (۱) دکتر سمیعی (۱) اقوام -قومیت (۱) الیاس واحدی (۱) نظریه های ژئوپلتیک (۱) عوامل ژئوپلتیک (۱) راتزل (۱) پایگاه دریای ام الغنم (۱) پایگاه هوایی ظهران (۱) پایگاه دریایی جفیر (۱) پایگاه دریایی خضب (۱) منابع ارشد ژئوپلتیک (۱) مجتهدزاده (۱) پور پویان رضا (۱) منابع دکترای جغرافیای سیاسی (۱) ژئوپلتیک انتقادی (۱) ژئوپلتیک فراگیر (۱) منابع ارشد جغرافیای سیاسی (۱) مبانی جغرافیا (۱) متون تخصصی جغرافیا (۱) ژئوپلتیک دوره تولد (۱) ژئوپلتیک دوره احیا (۱) ژئوپلتیک دوره افول (۱) ژئوپلتیک دوره شکوفایی (۱) ژئواستراتژِی خلیج فارس (۱) قدرت نظامی ایران (۱) هانتیگتون (۱) مرز امنیت (۱) گزارش سازمان ملل (۱) سیدجمال الدین (۱) ایران اروپا (۱) علاوی (۱) جنگ یمن (۱) حسین بشیریه (۱) نجران (۱) چرخه سوخت هسته ای (۱) جهانی شدن فرهنگ (۱) الوین تافلر (۱) مصطفی کمال آتاتورک (۱) هویت قومی (۱) شیعه ستیزی (۱) صعده (۱) جنگ داخلی (۱) تنب بزرگ (۱) ترانزیت کالا (۱) پراگماتیسم (۱) امارات متحده (۱) نظریه تربیتی (۱) مناقشه (۱) ارتش چین (۱) نواندیشی دینی (۱) برنامه هسته ای ایران (۱) پیروزی در انتخابات (۱) امنیت انرژی (۱) رود ارس (۱) احسان شریعتی (۱) سیاست داخلی (۱) سازمان های بین المللی (۱) بنیادگرایی (۱) سلاح شیمیایی (۱) لویی جرگه (۱) مفهوم قدرت (۱) دولت یازدهم (۱) الشباب (۱) آذری ها (۱) بیابان زایی (۱) گرهاردشرودر (۱) الهام علی اف (۱) موتلفه اسلامی (۱) المنار (۱) توییتر (۱) تقسیمات کشوری (۱) ژئواکونومی (۱) شنگن (۱) جنگ رسانه (۱) چابهار (۱) سرحد (۱) جهانی سازی (۱) موساد (۱) رژیم حقوقی (۱) فعالیت هسته ای (۱) ژئوپولیتیک (۱) جنگ سرد (۱) فرانسیس بیکن (۱) آلاسکا (۱) کشمیر (۱) ابوموسی (۱) اسامه بن لادن (۱) زیباکلام (۱) اقتصاد جهانی (۱) ترکمن (۱) جغرافیای سیاسی خاورمیانه (۱) چشم انداز (۱) ملی گرایی (۱) مشترک المنافع (۱) هرمنوتیک (۱) فدراسیون (۱) آینده پژوهی (۱) علوم سیاسی (۱) احمد بن حنبل (۱) ریگی (۱) هوگو چاوز (۱) اومانیسم (۱) کره جنوبی (۱) آتاتورک (۱) انتخابات آمریکا (۱) چاوز (۱) آسیای مرکزی و قفقاز (۱) رضاشاه (۱) ایران گردی (۱) پ ک ک (۱) پارس جنوبی (۱) فیس بوک (۱) صدای امریکا (۱) جنگ روانی (۱) آل سعود (۱) تاریخ اسلام (۱) هاشمی رفسنجانی (۱) رئیس جمهور (۱) رژیم صهیونیستی (۱) منافع (۱) راه آهن (۱) بین الملل (۱) بی بی سی فارسی (۱) ابن تیمیه (۱) هیلاری کلینتون (۱) ارتش (۱) مصدق (۱) بغداد (۱) جان مک کین (۱) گردشگری (۱) دریاچه ارومیه (۱) رهبری (۱) دولت (۱) حج (۱) مبارک (۱) سرزمین (۱) توسعه (۱) موشک (۱) مدیریت (۱) ونزوئلا (۱) مقاومت (۱) دبی (۱) شریعتی (۱) بوش (۱) سلام (۱) انتفاضه (۱) شیعیان (۱) دانش (۱) علم (۱) انقلاب ایران (۱) ماهواره (۱) انتخابات مجلس (۱) سکولار (۱) هیرمند (۱) تجارت آزاد (۱) مشارکت سیاسی (۱) قالیباف (۱) اقتصاد ایران (۱) عبدالله شهبازی (۱) اسلام هراسی (۱) جزایر سه گانه (۱) منازعه (۱) نظریه (۱) شما (۱) باکو (۱) انگلستان (۱) حاکمیت (۱) سکولاریسم (۱) تنگه هرمز (۱) توسعه اقتصادی (۱) توسعه پایدار (۱) بحرین (۱) حمل و نقل (۱) مشارکت مردمی (۱) صهیونیسم (۱) اکونومیست (۱) قانون انتخابات (۱) سوخت هسته ای (۱) ویلیام جیمز (۱) استراتژیک (۱) احزاب (۱) تشیع (۱) توریسم (۱) هویت (۱)
دوستان من اسلام تایمز العالم الوقت انتخاب انجمن ژئوپلیتیک ایران انجمن علوم سیاسی اندیشکده روابط بین الملل ایراس ایران بالکان بولتن پرس تی وی پژوهشکده مطالعات راهبردی تابناک ترکیه TRT خبر آنلاین خبرگزاری آران نیوز خبرگزاری ایرنا خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ترند خبرگزاری تسنیم خبرگزاری فارس خبرگزاری مشرق دفتر مطالعات سیاسی وزارت امور خارجه دیپلماسی ایرانی روز نو ژئوپلیتیک ایرانی عصرایران فرارو فصلنامه مطالعات راهبردی کرد پرس مرکز بین المللی مطالعات صلح مرکز تحقیقات استراتژیک مرکز مطالعات استراتژیک آریا مرکز مطالعات تاریخ معاصر مرکز مطالعات سیاستگذاری عمومی مرکز مطالعات وزارت امورخارجه مطالعات قفقاز موسسه مطالعات آمریکای شمالی موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی پرتال زیگور طراح قالب